Afrykanerzy (w jęz. afrikaansAfrikaners czyli dosłownie Afrykanie) – biali mieszkańcy Republiki Południowej Afryki oraz Namibii, żyjący również w diasporze w innych krajach Afryki: w Zimbabwe, Lesotho, Suazi, Mozambiku, Angoli, Zambii, Botswanie oraz Kenii, po 1994 roku również w Wielkiej Brytanii, Australii, Kanadzie, Nowej Zelandii, USA, Belgii, Niderlandach, Niemczech, ZEA, na Tajwanie oraz w Gruzji, mówiący językiem afrikaans i wyznający kalwinizm. Według cenzusu z 2011 roku w RPA zamieszkiwało 2.7 mln Afrykanerów[1].

Afrykanerzy
Paul KrugerAndries PretoriusLouis Botha
Barry HertzogJan SmutsEugene Marais
André BrinkJohn Maxwell CoetzeeCharlize Theron
Liczebność ogółem 3 600 000 (szacunkowo)
Regiony zamieszkania Południowa Afryka, Namibia, Lesotho, Suazi, Zjednoczone Królestwo, Irlandia, Nowa Zelandia, Australia, Holandia, Belgia, Argentyna, Brazylia, Zambia, Kenia, Tanzania, Botswana
Języki afrikaans
Główne religie kalwinizm
Pokrewne grupy etniczne Holendrzy, Niemcy, Flamandowie, Francuzi, Brytyjczycy

HistoriaEdytuj

Kształtowanie się świadomości narodowejEdytuj

Są potomkami holenderskich, niemieckich i francuskich osadników, którzy przybywali do Kolonii Przylądkowej w latach 16521795. W przeszłości określani mianem Burów (dosłownie chłopów w języku niderlandzkim) w wiek XIX weszli jako świadoma swej odrębności grupa etniczna.

Na ukształtowanie się świadomości narodowej Afrykanerów decydujący wpływ miały: język afrikaans (który ostatecznie wyodrębnił się z niderlandzkiego pod koniec XIX wieku) oraz kalwinizm (Holenderski Kościół Reformowany, teoria predestynacji), ten zaś miał przemożny wpływ na rozpoczęcie Wielkiego Treku. Przywódcy religijni m.in. Sarel Cilliers szukali analogii pomiędzy sytuacją starożytnych Izraelitów a współczesnych im Burów. I tak rządzona przez Brytyjczyków Kolonia Przylądkowa to Egipt – dom niewoli, interior Afryki – Ziemia Obiecana, Burowie – Naród Wybrany, Trek – wędrówka do Ziemi Obiecanej, Murzyni – potomkowie Chama). Podkreślano też stałą opiekę Opatrzności nad swoim ludem (Będzie dobrze, bo Bóg nas prowadzi, af. Sal dit wel wees, God regeer). Boskiej opatrzności przypisywano spektakularne zwycięstwo nad Blood River. Wielki Trek stał się mitem założycielskim nowego narodu.

Procesy narodotwórcze zostały uwieńczone powstaniem państwowości burskiej w latach 40. XIX wieku. II wojna burska i związana z tym martyrologia tego narodu ostatecznie utrwaliła powstanie narodu afrykanerskiego. Nierówna walka z największym Imperium ówczesnego świata utrwaliła dumę z własnej odrębności, zarówno w stosunku do Brytyjczyków, jak i Murzynów. Od końca XIX wieku teoretycy afrykanerskiego nacjonalizmu, by zaznaczyć zerwanie związków z Europą, a jednocześnie podkreślić ich miłość do Afryki, zaczęli określać Burów mianem Afrykanerów.

Afrykanerzy traktują Afrykę jako swoją jedyną ojczyznę, a samych siebie jako jedyny, biały naród (plemię) na kontynencie. Nie uważają więc siebie za Europejczyków mieszkających w Afryce, zachowujących związki z metropolią. Podobnie jak biali Amerykanie w stanach Południa uważają się za tubylców, dzieci Afryki Południowej (af. Kinders van Suid-Afrika).

Od momentu powstania Związku Południowej Afryki Afrykanerzy współrządzili wraz z Brytyjczykami.

Okres apartheiduEdytuj

W latach 1949-1994 władzę sprawowała Partia Narodowa, zyskując poparcie zdecydowanej większości elektoratu afrykanerskiego. Partia Narodowa zapoczątkowała politykę apartheidu, czyli system rasistowskiej dyskryminacji nie-białych mieszkańców kraju[2]. Apartheid jest uważany przez ONZ za zbrodnie przeciwko ludzkości[3]. W tym okresie Afrykanerzy stanowili 17% ludności kraju i posiadali 87% ziemi, kontrolowali całą infrastukturę i gospodarkę kraju. Wszyscy nie-biali mieszkańcy kraju byli pozbawieni praw obywatelskich i w większości żyli w ubóstwie[4].

Po upadku apartheiduEdytuj

Według cenzusu z 1996 roku w 2 lata po upadku apartheidu w RPA mieszkało 2.5 mln Afrykanerów[5] (wielkość populacji nie uległa zmianie w porównaniu z danymi z 1985 roku)[6].

Rząd ANC po upadku apartheidu rozpoczął reformę rolną. Ma ona dwa aspekty: restytucja i redystrybucja[7]. Program restytucji dotyczy rekompensaty dla czarnych i kolorowych mieszkańców kraju, którym w okresie apartheidu odebrano ziemie[7] (w latach 1960-1983 rząd przymusowo wysiedlił 3.5 mln nie-białych z terenów, które miały być przeznaczone wyłącznie dla białych, część z tych osób została wywłaszczona a ziemia zajęta przez białych)[8]. W 2007 roku doszło do pierwszego wywłaszczenia terenu zajętego przez białego farmera w okresie apartheidu[9]. W ramach programu redystrybucji farmerzy sprzedają ziemie po cenach rynkowych czarnym mieszkańcom kraju, państwo udziela kupującym grantów na zakup ziemi[7]. Do marca 2007 roku rozdzielono 5% ziemi należącej do białych[7]. W grudniu 2019 roku rząd RPA zaproponował wprowadzenie poprawki do konstytucji, która umożliwi wywłaszczenie bez rekompensaty ziemi, która zostały przejęta przez białych farmerów na skutek prawa obowiązującego w okresie apartheidu[10].

W kręgach rasistowskich popularna jest teoria o tym, że Afrykanerzy są zagrożeni ludobójstwem, które miałoby polegać na rzekomo popieranych przez rząd atakach na ich farmy[11]. Biali farmerzy padają ofiarami morderstw, brak jest jednak dowodów, by wszystkie ataki czy morderstwa miały tło rasowe i by miał w nich jakikolwiek udział rząd[11]. W latach 2016-2017 doszło do 66 morderstw białych farmerów (rasa sprawców morderstw nie jest znana)[12], w całym RPA doszło natomiast do 19 tys. morderstw[11]. Ilość ataków i morderstw na farmach spadała w latach 2001-2018, w 2017 roku ilość morderstw była najniższa od 30 lat[12]. W latach 1998-2001 2% ataków na farmy miało podtekst rasowy, 89% to zwykłe napady rabunkowe (dane dotyczą wyłącznie tych przypadków, gdy wykryto sprawców i określono motyw)[13].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj