Ahmed Köprülü

wielki wezyr osmański

Ahmed Köprülü (Köprülü Fazıl Ahmed Pasza, ur. 1635 w Vezirköprü(ang.), zm. 3 listopada 1676 w Konstantynopolu[1]) – wielki wezyr Imperium Osmańskiego.

Köprülü Fazıl Ahmed Paşa
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

1635
Vezirköprü

Data i miejsce śmierci

3 listopada 1676
Konstantynopol

Wielki wezyr imperium osmańskiego
Okres

od 1661
do 1676

Poprzednik

Mehmed Köprülü

Następca

Kara Mustafa

Był członkiem rodu Köprülü (nazwanego tak od Köprü w północnej Anatolii w pobliżu wybrzeża Morza Czarnego, gdzie stacjonował jego ojciec), prawdopodobnie pochodzenia albańskiego, wywodzącego się ze wsi Rudnik koło Beratu[2] albo miejscowości Wełes (obecna Macedonia Północna). Z rodziny Köprülü pochodziło sześciu wielkich wezyrów Turcji Osmańskiej. Niekiedy podaje się, że on sam też się urodził w Albanii[3]. Zastępując zmarłego ojca Mehmeda Köprülü, w 1661 w wieku 26 lat został wielkim wezyrem, najmłodszym w historii Turcji. Nadano mu przydomek Fazıl (mądry), ponieważ był wyrozumiały (także dla chrześcijan podbitych miast) i szlachetny – obniżył podatki i promował edukację[4].

W latach 1662–1664 prowadził wojnę z Austrią, w której po szeregu zwycięstw poniósł porażkę w bitwie pod Szentgotthard, zdołał jednak uzyskać korzystny pokój w Vasvár. Na jego mocy Imperium Osmańskie utrzymało zwierzchnictwo nad Siedmiogrodem i władzę nad swoimi węgierskimi i chorwackimi posiadłościami[4].

Od 1648 wojska osmańskie oblegały Kandię (obecnie Heraklion), największe miasto Krety, sprowokowane przez podjęty w 1644 atak kawalerów maltańskich na konwój turecki płynący z pielgrzymami powracającymi z Mekki. Fazıl Ahmed Pasza podjął wysiłki w celu zapewnienia panowania tureckiego nad wschodnią częścią Morza Śródziemnego[5].

Walcząc z Wenecją, przystąpił do oblężenia Kandii, dotąd skutecznie bronionej przy udziale posiłkowych wojsk francuskich. Po czterech latach oblężenia, odrzucając wielokrotnie propozycje pokoju i zapłaty kontrybucji, doprowadził do wycofania się garnizonu francuskiego. Nie widząc szans na dalszą obronę, Wenecjanie skapitulowali 4 września 1669, po łącznie 22 latach oblężenia. Następnie Ahmed Pasza niezwłocznie przystąpił do odbudowy gospodarki wyspy oraz jej osmanizacji[4].

Jacob von Sandrart, Ahmed Pasza w czasie oblężenia Nowych Zamków w 1663–1664. Rycina z biblioteki dworskiej Księstwa Waldeck w Arolsen

W latach 1672–1676 Ahmed Köprülü prowadził wojnę z Rzecząpospolitą. W 1672 zdobył Kamieniec Podolski, po czym ruszył na Lwów, który obległ 20 września i wymusił niekorzystny dla Polski pokój w Buczaczu. W sierpniu 1676 na czele armii turecko-tatarskiej wkroczył na Pokucie, kierując się w stronę Stanisławowa. Przeważającej armii turecko-tatarskiej stawił opór król Jan Sobieski. Po blisko trzech tygodniach zaciętych walk 17 października 1676 zawarty został rozejm w Żurawnie, który przerwał działania wojenne[6].

Wyczerpany kampaniami polskimi lat 1672–1676, ale także nadużywający alkoholu, Fazıl Ahmed Köprülü zmarł 3 listopada 1676 roku w drodze na spotkanie z sułtanem Mehmedem IV[4][6].

Będąc wielkim wezyrem przez 15 lat, Köprülü był jednym z najdłużej pełniących ten urząd w historii Imperium Osmańskiego, a jego zdobycze terytorialne były ostatnimi tak poważnymi nabytkami Imperium[4][6].

Jego następcą został szwagier Kara Mustafa. Młodszy brat Fazıla Mustafa Köprülü (1637–1691) był również wielkim wezyrem w latach 1689–1691[4][6].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. The New Encyclopædia Britannica. Encyclopaedia Britannica, 2002, s. 955. ISBN 978-0-85229-787-2.
  2. Alexander Mikaberidze: Conflict and Conquest in the Islamic World. A Historical Encyclopedia. T. I. Santa Barbara–Denver–Oxford: ABC-Clio, 2011, s. 487. ISBN 978-1-59884-337-8.
  3. Thammy Evans, Rudolf Abraham: Macedonia. Chalfont St. Peter: Bradt Travel Guides, 2015, s. 272, seria: Bradt Travel Guides library of world history. ISBN 978-1-84162-858-5. (ang.).
  4. a b c d e f Gábor Ágoston, Bruce Alan Masters: Encyclopedia of the Ottoman Empire. New York: Facts On File, 2009, s. 315, seria: Facts on File library of world history. OCLC 1319321654.
  5. Alexander Mikaberidze: Conflict and Conquest in the Islamic World. A Historical Encyclopedia. T. II. Santa Barbara–Denver–Oxford: ABC-Clio, 2011, s. 919. ISBN 978-1-59884-337-8.
  6. a b c d Köprülüzade Fazıl Ahmed Paşa. Biyografya.com. [dostęp 2022-08-18]. (ang.).