Akcja pod Bezdanami

napad na rosyjski pociąg pocztowy, przewożący pieniądze z Kongresówki do Sankt Petersburga

Akcja pod Bezdanami – napad o charakterze ekspropriacyjnym na rosyjski pociąg pocztowy, przewożący pieniądze z Kongresówki do Sankt Petersburga przeprowadzony 26 września 1908 roku przez grupę Organizacji Bojowej PPS dowodzoną przez Józefa Piłsudskiego.

Akcja pod Bezdanami
Ilustracja
Stacja kolejowa Bezdany współcześnie
Państwo  Imperium Rosyjskie
Miejsce Bezdany
Data 26 września 1908
Liczba zabitych 1
Liczba rannych 5
Sprawca Organizacja Bojowa Polskiej Partii Socjalistycznej
brak współrzędnych

W akcji wzięli udział bojowcy: Józef Piłsudski, Walery Sławek, Aleksander Prystor, Tomasz Arciszewski, Aleksander Damasty, Jerzy Sawa-Sawicki, Józef Kobiałko, Kazimierz Młynarski, Bronisław Gorgol, Włodzimierz Momentowicz, Aleksander Lutze-Birk, Edward Gibalski, Bertold Brajtenbach, Czesław Świrski, Jan Balaga, Jan Fijałkowski, Włodzimierz Hellmann. W przygotowaniach uczestniczyła Aleksandra Szczerbińska, przyszła żona Piłsudskiego, oraz Aleksandra Hellman, Cezaryna Kozakiewiczówna i Janina Prystorowa[1].

Akcja miała miejsce na stacji Bezdany niedaleko Wilna. Bojowcy rzucili dwie bomby i opanowali wagon pocztowy, terroryzując pracującą tam obsługę telegrafu. Podczas akcji zabito jednego i raniono pięciu rosyjskich żołnierzy i pracowników pocztowych[2]. Bojowcy nie ponieśli strat, a przechwycone pieniądze szybko zapakowali w worki i sprawnie opuścili pociąg, po czym rozjechali się w różnych kierunkach. Zdobyto 200 812 rubli i 61 kopiejek, które przeznaczono na powstające w Galicji polskie organizacje wojskowe (Związek Walki Czynnej), posłużyło do spłaty długów organizacji oraz wsparcia uwięzionych towarzyszy i ich rodzin. Część trafiła do skarbu wojskowego, który posłużył później do utworzenia organizacji strzeleckich[3].

Wkrótce po akcji władze rosyjskie przypadkowo aresztowały Jana Fijałkowskiego, a dzięki jego zeznaniom również udzielającego gościny bojowcom Ignacego Grabowskiego. W wyniku zeznań Fijałkowskiego oraz zdrajcy Edmunda Taranowicza, rozpoznano jako uczestnika akcji Czesława Świrskiego. Potem aresztowano Czesława Zakrzewskiego i Cezarynę Kozakiewiczównę. Świrski, Fijałkowski i Zakrzewski zostali skazani 9 września 1909 roku na karę śmierci, zaś Grabowski i Kozakiewiczówna na ciężkie roboty. Wskutek licznych interwencji kary śmierci zostały zamienione na dożywotnią katorgę.

Akcja pod Bezdanami była jedną z najbardziej zuchwałych i efektownych akcji ekspropriacyjnych (m.in. akcja pod Rogowem) przeprowadzonych przez OB PPS. Co więcej, była to jedyna tego typu akcja, w której Józef Piłsudski wziął bezpośredni udział[4]. Z uwagi na kilku uczestników (Józef Piłsudski, Walery Sławek, Aleksander Prystor i Tomasz Arciszewski), którzy w późniejszym czasie stanęli na czele polskiego rządu, niekiedy nazywana akcją czterech premierów[5].

PrzypisyEdytuj

  1. Kamil Janicki: Bezdany: akcja czterech premierów i czterech dam. Ale o tych ostatnich historia zapomniała. 2018-11-05. [dostęp 2018-11-07].
  2. Grzegorz Rąkowski: Smak kresów. [dostęp 2020-05-01].
  3. Piotr Semka: Skok stulecia. Rzeczpospolita, 26.09.2018. [dostęp 2020-05-01].
  4. Wojciech Lada, Polscy terroryści, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 78.
  5. Jakub Szczepański: Napad na pociąg pod Bezdanami. Westernowa akcja Piłsudskiego i przyszłych premierów. Polska Times, 11.11.2015. [dostęp 2020-05-01].

Linki zewnętrzneEdytuj