Otwórz menu główne

Aksamitkówka złota

Aksamitkówka złota (Phaeolepiota aurea (Matt.) Maire) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1].

Aksamitkówka złota
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pieczarkowate
Rodzaj aksamitkówka
Gatunek aksamitkówka złota
Nazwa systematyczna
Phaeolepiota aurea (Matt.) Maire
Icones selectae Fungorum, 6 Texte general 6: 111 (1928)
Młode owocniki Phaeolepiota aurea.
Dojrzałe owocniki Phaeolepiota aurea
Czarcie koło owocników aksamitkówki złotej

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Phaeolepiota, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1772 r. Heinrich von Mattuschka nadając mu nazwę Agaricus aureus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1928 r. René Charles Maire. Jest jedynym przedstawicielem monotypowego rodzaju Phaeolepiota[1].

Ma ponad 20 synonimów łacińskich. Niektóre z nich[2]:

  • Agaricus aureus Matt. 1777
  • Agaricus aureus var. herefordensis Renny 1883
  • Agaricus aureus var. vahlii (Schumach.) Cooke 1884
  • Agaricus spectabilis Fr. 1828
  • Agaricus vahlii Schumach. 1803
  • Cystoderma aureum (Matt.) Kühner & Romagn. 1953
  • Fulvidula spectabilis (Fr.) Romagn. 1937
  • Gymnopilus spectabilis (Fr.) Singer 1951
  • Lepiota pyrenaea Quél. 1887
  • Pholiota aurea (Matt.) Sacc. 1887
  • Pholiota aurea (Matt.) Sacc. 1887 var. aurea
  • Pholiota spectabilis (Fr.) P. Kumm. 1871
  • Pholiota vahlii Weinm. 1836
  • Rozites spectabilis (Fr.) Singer 1922
  • Togaria aurea (Matt.) W.G. Sm. 1908

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był wcześniej jako aksamitka złota[3].

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnica 5-20 centymetrów, najpierw półkolisty, potem w kształcie dzwonka, stożka aż do wypukłego. Barwa złotożółta do żółtobrązowej, nierzadko z pomarańczowym odcieniem. Jest matowy, pokryty drobniutkimi ziarenkami. Brudzą dłoń przyklejając się do niej, gdy ktoś dotknie kapelusza. Brzeg ostry, zwieszają się na nim resztki osłony. Powierzchnia czasami jest pomarszczona[4].

Blaszki

Nie przyczepione do trzonu, gęste, barwy kremowej, następnie ochrowej i ochrowobrązowej[5].

Trzon

Nad pierścieniem kremowy lub żółtawy, gładki. Pod nim żółtawy po żółtobrązowy z ziarnkowatymi łuseczkami. Na całej powierzchni równogruby, ale podstawa rozszerzona. Twardy, lecz elastyczny. Ma pierścień koloru złocistobrązowego, na dole z ziarenkami[4].

Miąższ

Biały, żółtawy, po przecięciu żółknący, o kwaskowatym i aromatycznym zapachu. Smak nieokreślony, ale łagodny[5].

Wysyp zarodników

Rdzawobrązowy. Zarodniki podłużne, zaostrzone, szorstkie, o średnicy 10-14 x 5-6 µm, bez pory rostkowej. Trama blaszek regularna (strzępki biegną równolegle)[6].

Występowanie i siedliskoEdytuj

W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych[7]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Anglii, Holandii, i Niemczech[3].

Rośnie w lasach liściastych i mieszanych, parkach i zaroślach, również w kępach pokrzyw i innych roślin, w rowach i na poboczach dróg. Owocniki wytwarza od sierpnia do listopada[5].

ZnaczenieEdytuj

Gatunki podobneEdytuj

Z powodu charakterystycznego wyglądu gatunek ten jest łatwo rozpoznawalny. Można go pomylić tylko z niektórymi ziarnówkami (Cystoderma), ale są one dużo mniejsze[5].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-20].
  3. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b Marek Snowarski, Atlas grzybów, Bielsko-Biała: Pascal, 2005, ISBN 83-7304-470-1, OCLC 69458088.
  5. a b c d e Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 244. ISBN 83-7404-513-2.
  7. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.