Otwórz menu główne

Aleksander Ślączka (ur. 18 maja 1893 w Sanoku, zm. 1940 w Charkowie) – polski lekarz neurolog i psychiatra, docent doktor medycyny, jeden z twórców neurochirurgii polskiej. Kapitan rezerwy lekarz Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.

Aleksander Ślączka
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 18 maja 1893
Sanok
Data i miejsce śmierci 1940
Charków
Zawód, zajęcie lekarz
Narodowość polska
Tytuł naukowy docent doktor
Edukacja C. K. Gimnazjum Męskie w Sanoku
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Wydział Wszechnauk Lekarskich
Stanowisko ordynator
Pracodawca Państwowy Szpital św. Łazarza w Krakowie
Rodzice Wojciech, Bronisława
Małżeństwo Zofia Buczyńska
Krewni i powinowaci Kazimierz, Janina i Roman (rodzeństwo)
Aleksander Ślączka
Ilustracja
kapitan lekarz kapitan lekarz
Data i miejsce urodzenia 18 maja 1893
Sanok
Data i miejsce śmierci wiosna 1940
Charków
Przebieg służby
Lata służby 1914-1940
Siły zbrojne c. i k. armia,
Armia Polska we Francji,
Wojsko Polskie
Jednostki 1 Batalion Sanitarny,
Wojskowy Szpital Okręgowy Nr 5 w Krakowie
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa (kampania wrześniowa)
Późniejsza praca lekarz

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

 
Kamień przy Dębie Pamięci honorującym Aleksandra Ślączkę w Sanoku

Urodził się 18 maja 1893. Jego rodzicami byli Wojciech (1851-1925, powstaniec styczniowy, adwokat) i Bronisława z domu Mysłowska (1856-1903)[1][2]. Jego rodzeństwem byli: Kazimierz (1885-1971, inżynier[3], oficer Legionów Polskich, kapitan rezerwy Wojska Polskiego, działający w Gdyni[4]), Zofia (zm. 1890 w wieku 3 lat[5]), Klementyna (zmarła w 1893 w wieku 2 lat[6]), Janina (nauczycielka[7]), Roman (1895-1967, adwokat i radca prawny z tytułem doktora[8][9][10][11])[1]. Rodzina Ślączków zamieszkiwała w kamienicy przy ulicy Tadeusza Kościuszki, gdzie obecnie pod numerem 26 mieści się główny oddział sanockiej poczty[12][13][14] (po II wojnie światowej gmach został przejęty od dra Romana Ślączki[15]).

W rodzinnym Sanoku ukończył szkołę powszechną, a następnie w 1911 z wynikiem celującym C. K. Gimnazjum Męskie (w jego klasie byli m.in. Józef Dąbrowski, Edward Kielar – obaj także ofiary zbrodni katyńskiej, Julian Krzyżanowski, Kazimierz Niedzielski, Antoni Owsionka, Kazimierz Piech)[1][16][17]. W tym samym roku rozpoczął studia na Wydziale Wszechnauk Lekarskich Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie[1]. W okresie nauki gimnazjalnej współtworzył „Kółko przyrodników”, w którym pełnił funkcję prezesa (wiceprezesem był Kazimierz Piech, sekretarzem Włodzimierz Mozołowski, a zastępcą sekretarza był brat Aleksandra, Roman, późniejszy adwokat)[18]. Został harcerzem[19]. Był członkiem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” od 1912[20].

Po wybuchu I wojny światowej w 1914 i przerwaniu studiów został zmobilizowany i trafił w szeregi armii Austro-Węgier do służby sanitarnej wpierw do Serbii, następnie w maju 1915 na front włoski w rejon rzeki Isonzo. W maju 1917 przeszedł na stronę włoską, po czym 19 maja został jeńcem osadzonym w obozie Santa Maria Capua Vetere za odmowę udzielenia informacji o rozmieszczeniu wojsk cesarskich[1]. Dzięki staraniom polskiego kapelana 4 maja 1918 jako podporucznik został zwolniony i trafił do Armii Hallera[1] (służył w sztabie generała). W latach 1918–1919 był członkiem francusko-polskiej komisji wojskowej w Rzymie i w z jej ramienia agitował wśród polskich żołnierzy we Włoszech i Albanii na rzecz ich przyłączenia się do aliantów[1]. Działalność ułatwiała mu znajomość języka włoskiego; w tym czasie ułożył słowa pieśni popularnej w szeregach polskich żołnierzy we Włoszech[1][a].

Z Armią Hallera powrócił do Polski w październiku 1919 jako porucznik sanitarny[1]. Trafił wówczas do dywizji na Pomorzu[1]. Uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, skierowany na front w lipcu 1920, służył m.in. w Czołówce Sanitarnej „Zegrze”[1]. Został awansowany do stopnia kapitana podlekarza w korpusie sanitarnych oficerów rezerwy ze starszeństwem z 1 czerwca 1919[21][22]. 3 stycznia 1921 został przeniesiony do rezerwy. W 1923, 1024 jako oficer rezerwowy był przydzielony do 1 Batalionu Sanitarnego w Warszawie[23][24]. W 1934 jako kapitan rezerwy lekarz był przydzielony do kadry zapasowej 5 Szpitala Okręgowej w Krakowie i pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Kraków Miasto[25].

W 1921 wznowił studia medyczne. W 1922 został młodszym asystentem w Klinice Neurologicznej i Psychiatrycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego, 21 listopada 1923 uzyskał tytuł doktora wszechnauk lekarskich na Uniwersytecie Jagiellońskim i od tego czasu pracował na stanowisku starszego asystenta[1]. Od kwietnia 1925 przez rok w Klinice Chorób Wewnętrznych UJ, a następnie od kwietnia 1926 do końca 1930 był zatrudniony na oddziale VI Szpitala św. Łazarza w Krakowie kolejno jako adiunkt, sekundariusz i hospitant[1]. Od 1930 dokształcał się w zakresie histopatologii i anatomii patologicznej w Krakowie i Warszawie. Od stycznia do lipca 1931 specjalizował się w warszawskiej Klinice Neurologicznej pod kierunkiem profesora Kazimierza Orzechowskiego, a po powrocie przez kilka miesięcy pracował w Zakładzie Anatomii Patologicznej UJ. Następnie w 1932 powrócił do pracy w Klinice Neurologiczno-Psychiatrycznej UJ[1], początkowo jako hospitant, od 1 października 1933 starszy asystent, a od 1 września 1937 asystent kontraktowy. Działał społecznie, od 1 listopada 1926 przez 10 lat funkcjonował jako lekarz w krakowskiej Ubezpieczalni Społecznej[1], ponadto jako biegły sądowy w zakresie neurologii i psychiatrii. Jako docent psychiatrii na Wydziale Lekarskim UJ habilitował się z dniem 30 czerwca 1938 w dziedzinie neurologii i psychiatrii na podstawie pracy O tzw. nabłoniakach nerwowych mózgu i rdzenia[26][27] (zatwierdzona 30 kwietnia 1938 roku uchwałą Rady Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego) i uzyskał tytuł docenta[1]. W tym czasie uzyskał także prymariat na Oddziale Neurologicznym Szpitala św. Łazarza w Krakowie. Publikował w czasopismach medycznych („Neurologia Polska”, „Biuletyn Akademii Umiejętności”) zarówno w języku polskim jak i niemieckim. Był członkiem Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego[28].

Zmobilizowany w sierpniu 1939 jako kapitan i przydzielony do Wojskowego Szpitala Okręgowego nr 5 w Krakowie, wraz z którym w czasie kampanii wrześniowej poruszał się na wschód[1]. Po agresji ZSRR na Polskę dostał się do niewoli sowieckiej aresztowany w okolicach Lwowa wraz z transportem rannych[1]. Był przetrzymywany w obozie starobielskim[1][29] z numerem 2533. W 1940 wraz z jeńcami osadzonymi w Starobielsku został przewieziony do Charkowa i rozstrzelany przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Charkowie oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940 (część zbrodni katyńskiej). Zamordowani jeńcy są pochowani na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie w Piatichatkach.

Od 12 lutego 1928 jego żoną była Zofia, z domu Buczyńska, która także była lekarzem[1].

PublikacjeEdytuj

  • O t. zw. nabłoniakach nerwowych (neuroepithelioma) mózgu i rdzenia: (obok uwag o patogenezie wodordzenia i jamistości rdzenia oraz neurinomatozy) (1936)
  • Metodyka badania układu nerwowego, zaburzenia afatyczne apraktyczne i agnostyczne (1955, współautorzy: Anatol Dowżenko, Eugeniusz Artwiński)

UpamiętnienieEdytuj

W 1990, pięćdziesiątą rocznicę zbrodni katyńskiej, w holu Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, wmurowana została z inicjatywy Społeczności Uniwersytetu Jagiellońskiego i Wydziału Lekarskiego pamiątkowa tablica poświęcona wykładowcom, absolwentom i wychowankom tej uczelni więzionym w Katyniu, Kozielsku i Starobielsku zamordowanym przez NKWD.

5 października 2007 roku minister obrony narodowej Aleksander Szczygło awansował go pośmiertnie do stopnia majora[30]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 roku w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[31].

18 kwietnia 2009, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, w tzw. Alei Katyńskiej na Cmentarzu Centralnym w Sanoku zostało zasadzonych 21 Dębów Pamięci[32][33], w tym upamiętniający Aleksandra Ślączkę (zasadzenia dokonały hm. Ewa Wojtuszewska i hm. Jerzy Kwaśniewicz w imieniu Hufca ZHP Ziemi Sanockiej im. ks. hm. Zdzisława Peszkowskiego)[34][35][36].

Aleksandrowi Ślączce został poświęcony jeden z odcinków filmowego cyklu dokumentalnego pt. Epitafia katyńskie (2010)[37][38][39].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Tekst pieśni: „W prochy startej leży polskiego dziecka kat / Co w pysze swej urągał prawom Boga / Dziś wiosny ludów zakwita wonny kwiat / Niech zapomniane będą płacz i trwoga / Zwycięsko skrzydła rozpiął orzeł biały / Swobodny ptak, narodu wódz wspaniały / Wolności, święć się! Ból cię rodzi i trud! / Krew ci ślubujemy naszą, my polski lud!” Krystyna Chowaniec: Dęby Pamięci. Sanok: Komenda Hufca ZHP Ziemi Sanockiej im. ks. hm. Zdzisława Peszkowskiego, 2010, s. 34. ISBN 978-83-931109-3-3.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Major doc. dr hab. Aleksander Ślączka. wyborcza.pl, 27 kwietnia 2010. [dostęp 25 grudnia 2013].
  2. M. Barcik, A. Cieślak, P. Gaszyński, D. Grodowska-Kulińska, U. Perkowska, P. M. Żukowski: Corpus Studiosorum Universitatis Iagellonicae 1850/51-1917/18 t. III: S-Ś. Księgarnia Akademicka, 2014. s. 572. [dostęp 2015-03-28].
  3. Kazimierz Miński: Życiorysy nafciarzy. Kraków: Przemysł Naftowy, 1961, s. 446-447.
  4. Wykaz Legionistów Polskich 1914–1918. Kazimierz Ślączka. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2016-09-07].
  5. Księga aktów zejść rzym.-kat. Sanok 1878–1904. T. H. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 177 (poz. 164).
  6. Księga aktów zejść rzym.-kat. Sanok 1878–1904. T. H. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 213 (poz. 130).
  7. Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z Wielkim Księstwem Krakowskiem na rok 1912. Lwów: 1912, s. 776.
  8. XXXII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1912/13. Sanok: 1913, s. 58.
  9. Roman Ślączka. Nekrolog. „Dziennik Bałtycki”. 18, s. 7, 22-23 stycznia 1967. 
  10. Roman Ślączka. Nekrologi. „Dziennik Bałtycki”. 19, s. 5, 24 stycznia 1967. 
  11. Roman Ślączka. Nekrolog. „Dziennik Bałtycki”. 20, s. 2, 25 stycznia 1967. 
  12. Wojciech Sołtys. Sanockie w okresie I wojny światowej w relacjach pamiętnikarzy i w prasie. „Rocznik Sanocki 1995”, s. 63, 1995. Towarzystwo Rozwoju i Upiększania Miasta Sanoka. ISSN 0557-2096. 
  13. Wojciech Sołtys, Budownictwo, przemysł, rzemiosło i handel, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 525.
  14. Byli mieszkańcami naszego miasta. Zobacz najstarsze nagrobki na sanockim cmentarzu. sanok24.pl, 31 października 2013. [dostęp 25 grudnia 2013].
  15. Stefan Stefański. Poczta w Sanoku. „Tygodnik Sanocki”, s. 11, Nr 15 (98) z 8 września 1993. 
  16. XXX. Sprawozdanie Dyrektora c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1910/11. Sanok: Fundusz Naukowy, 1911, s. 41, 56.
  17. Absolwenci (pol.). 1losanok.pl. [dostęp 2012-02-08].
  18. Roman Ślączka: „Kółko przyrodników” przy Czytelni Gimnazjalnej w Sanoku w latach 1909/1913. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 204.
  19. Krystyna Chowaniec: Wypominki harcerskie. braterstwo.zhp.pl, 2009-11-15. [dostęp 2015-08-18].
  20. Paweł Sebastiański, Bronisław Kielar: Wykazy członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. W: 125 lat sanockiego „Sokoła” 1889–2014. Sanok: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Sanoku, 2014, s. 149. ISBN 978-83-939031-1-5.
  21. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1237.
  22. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1117.
  23. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1131.
  24. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1024.
  25. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 215, 763.
  26. Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 8, s. 304, 10 sierpnia 1938. 
  27. O t. zw. nabłoniakach nerwowych (neuroepithelioma) mózgu i rdzenia: (obok uwag o patogenezie wodordzenia i jamistości rdzenia oraz neurinomatozy). books.google.pl. [dostęp 13 marca 2014].
  28. Sprawozdanie Rady Zawiadowczej Towarzystwa Lekarzy Polskich b. Galicji. Członkowie Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego za rok 1929. „Polska Gazeta Lekarska”, s. 462, Nr 23 z 1930. 
  29. Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 351. ISBN 83-7001-294-9.
  30. Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 roku w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
  31. Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. policja.pl. [dostęp 5 sierpnia 2014].
  32. Krystyna Chowaniec, Patron sanockiego harcerstwa – ksiądz harcmistrz Zdzisław Peszkowski, Rocznik Sanocki Tom X – Rok 2011, Sanok 2011, s. 17.
  33. Krystyna Chowaniec. Uroczystości dnia Katyńskiego w Sanoku. „Góra Przemienienia”, s. 4-13, Nr 17 (299) z 26 kwietnia 2009. Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. 
  34. Uroczystości Dnia Katyńskiego w Sanoku. ko.rzeszow.pl. [dostęp 27 grudnia 2013].
  35. Marian Struś. Sanok nie zapomni. „Tygodnik Sanocki”, s. 1, 6, Nr 17 (911) z 24 kwietnia 2009. 
  36. Krystyna Chowaniec: Dęby Pamięci. Sanok: Komenda Hufca ZHP Ziemi Sanockiej im. ks. hm. Zdzisława Peszkowskiego, 2010, s. 53. ISBN 978-83-931109-3-3.
  37. Epitafia Katyńskie – Aleksander Ślączka. wartopamietac.mik.krakow.pl. [dostęp 13 marca 2014].
  38. Epitafia katyńskie. Aleksander Ślączka. Odcinek 24. player.pl. [dostęp 13 marca 2014].
  39. Krystyna Chowaniec: 100 lat sanockiego harcerstwa 1911–2011. Suplement. Sanok: 2011, s. 64. ISBN 978-83-62960-05-7.

BibliografiaEdytuj