Aleksander Maciesza

polski lekarz, antropolog, fotografik i działacz społeczny

Aleksander Bolesław Maciesza (ur. 16 czerwca 1875 [1] w Tomsku na Syberii, zm. 10 października 1945 w Płocku) – burmistrz i prezydent miasta Płocka, lekarz, antropolog, fotografik i regionalista płocki.

Aleksander Maciesza
Ilustracja
1906
Data i miejsce urodzenia 16 czerwca 1875
Tomsk
Data i miejsce śmierci 10 października 1945
Płock
Prezydent Płocka
Okres od 1918
do 1919
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

ŻyciorysEdytuj

Aleksander Maciesza był synem Stefana i Karoliny z Gintowtów, zesłańców polskich za udział w powstaniu styczniowym. Jego młodszym bratem był Adolf (1878–1929, także późniejszy lekarz oraz wojskowy i poseł). W Tomsku się wychowywał i odbył edukację, a w 1898 ukończył wydział medycyny miejscowego uniwersytetu. Po studiach został lekarzem obwodowym w Górach Ałtajskich. Jednocześnie poszerzał wiedzę specjalizując się w zakresie okulistyki w Petersburgu i gromadził materiały poświęcone dziejom Polaków na Syberii.

W 1901 otrzymał w Płocku stanowisko lekarza więziennego. Pracował też w miejscowym szpitalu św. Aleksego, w którym zorganizował oddział okulistyczny. W następnych latach prowadził też prywatną praktykę lekarską, stworzył i prowadził poradnię przeciwjagliczą.

Od 1902 był członkiem Ligi Narodowej, w 1906 był posłem do Dumy w Petersburgu. Dzięki jego staraniom w 1906 powstało w Płocku Gimnazjum Polskie im. W. Jagiełły, w którym objął stanowisko lekarza szkolnego oraz nauczyciela higieny i anatomii. Od 1917 był przewodniczącym Rady Miejskiej, a następnie burmistrzem Płocka. Po odzyskaniu niepodległości, od listopada 1918 do 9 września 1919 sprawował urząd prezydenta miasta.

W 1920 przewodniczył Związkowi Obrony Ojczyzny w Płocku, którego głównym celem była obrona miasta przed bolszewikami. Następnie wstąpił do Wojska Polskiego, gdzie był lekarzem w stopniu majora. Od 1927 był prezesem Płockiego Towarzystwa Lekarskiego. Występował z odczytami na zjazdach lekarzy, był współpracownikiem, a często członkiem honorowym wielu organizacji lekarskich, jego referaty publikowano w fachowej prasie medycznej. Krzewił wiedzę z zakresu higieny organizując objazdowe wystawy.

Prowadził rozległe badania antropologiczne, był autorem m.in. publikacji: Puszczanie przasnyscy, Oczodoły Polek i Polaków oraz Osobnik jako przedmiot studiów antropologicznych. Za zasługi w tej dziedzinie został członkiem Polskiej Akademii Umiejętności oraz Międzynarodowego Instytutu Antropologii.

W 1907 był jednym z inicjatorów reaktywowania Towarzystwa Naukowego Płockiego i został wówczas jego prezesem. Funkcję tę sprawował do śmierci. Za jego prezesury TNP prowadziło ożywioną działalność badawczą i popularyzatorską, rozwinęło swoją Bibliotekę im. Zielińskich oraz muzeum. Zainicjował wydawanie Rocznika TNP. Maciesza był znanym propagatorem regionalizmu, organizował liczne wycieczki krajoznawcze, z żoną Marią opracowali Przewodnik po Płocku. Z inicjatywy Macieszy powstała gazeta Głos Płocki, on sam współpracował również z innymi lokalnymi czasopismami (Głos Mazowsza, Życie Mazowsza). Był członkiem redakcji Polskiego Słownika Biograficznego przygotowując życiorysy znanych płocczan. W sumie ogłosił drukiem ponad 100 pozycji. Pozostawił również 11 rękopisów.

Pasją Aleksandra Macieszy była fotografia, którą traktował jako formę dokumentacji naukowej. Spisał dzieje fotografii polskiej w latach 1839–1889 (wydane drukiem w 1972 nakładem TNP)[2].

Działał w wielu organizacjach społecznych, m.in. w towarzystwach: krajoznawczym, kolarskim, wioślarskim, ochotniczej straży pożarnej, także w Towarzystwie Dobroczynnym, Radzie Opiekuńczej m. Płocka i Towarzystwie Popierania Pomocy Społecznej.

W 1936 roku był kierownikiem Przychodni Przeciwjaglicznej Powiatowej w Płocku przy ulicy Sienkiewicza 23.

Jego żoną była Maria, z domu Ehrlich, primo voto Kunklowa (1869–1953).

Odznaczenia i upamiętnienieEdytuj

Za zasługi otrzymał odznaczenia i dyplomy, w tym Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1938)[3], Krzyż Oficerski tego orderu (2 maja 1922)[4]. Swój bogaty księgozbiór przekazał Bibliotece im. Zielińskich. Ciało Aleksandra Macieszy spoczywa we wspólnym grobie z małżonką Marią na katolickim Cmentarzu Miejskim w Płocku. W październiku 2005 nagrobek został odrestaurowany przez Towarzystwo Naukowe Płockie. Jego imię nosi płocka ulica na osiedlu Winiary i Szkoła Podstawowa nr 8 w Płocku[5]. Jest patronem Płockiego Towarzystwa Fotograficznego[6], które od 1985 przyznaje Medal im. Aleksandra Macieszy za osiągnięcia dla fotografii i kultury[7].

PrzypisyEdytuj

  1. Stanisław Konopka, Rocznik Lekarski ... s. 830, jako rok urodzenia podał 1876.
  2. Biogram na stronie Płockiego Towarzystwa Fotograficznego im. Aleksandra Macieszy. oficjalna strona. [dostęp 2019-03-20].
  3. 10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy społecznej i zawodowej” M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 592
  4. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 26.
  5. Szkoła Podstawowa nr 8 im. Aleksandra Macieszy w ZS nr 5. ppo.zjoplock.pl. [dostęp 2019-03-20].
  6. Płockie Towarzystwo Fotograficzne im. Aleksandra Macieszy. oficjalna strona. [dostęp 2019-03-20].
  7. Medal im. Al. Macieszy. oficjalna strona PTF. [dostęp 2019-03-20].

BibliografiaEdytuj

  • Stanisław Konopka, Rocznik Lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na 1936 rok, Biuro Propagandy Polskiej Medycyny przy Naczelnej Izbie Lekarskiej, Warszawa 1936

Linki zewnętrzneEdytuj