Aleksandr Dejneka

rosyjski malarz, rzeźbiarz i grafik

Aleksandr Aleksandrowicz Dejneka (ros. Александр Александрович Дейнека; ur. 20 maja 1899 w Kursku, zm. 12 czerwca 1969 w Moskwie) – rosyjski malarz, rzeźbiarz i grafik.

Aleksandr Dejneka trzeci od lewej strony

BiografiaEdytuj

Aleksandr Dejneka urodził się w Kursku w 1899 roku, w rodzinie kolejarza. W roku 1916 rozpoczął studia na Akademii Sztuk Pięknych w Charkowie. W swoich notatkach z tamtych lat Dejneka wspomina jak musiał opuścić Kursk i przeprowadzić się do Charkowa.  Wspomina też o ojcu, który nie był zadowolony z wyboru syna i nie pomagał mu finansowo. W 1917 roku w liście do rodziców Dejneka zwraca się z prośbą o przesłanie mu niedużej kwoty na kupno rękawiczek, ponieważ „jego rękawiczki zostały skradzione na uczelni, przez co ma zmarznięte i spuchnięte dłonie”[1]

Młodość artysty, podobnie jak wielu jego współczesnych, wiązała się z rewolucyjnymi wydarzeniami. Po roku 1917 Dejneka najpierw uczył rysunku w kobiecym gimnazjum, później dekorował agitacyjne pociągi, pracował w Kurskim Teatrze Dramatycznym. W latach 1919–1920 w szeregach Armii Czerwonej tworzył propagandowe Okna RosTA. W roku 1920 Dejneka odbył swój pierwszy w życiu lot samolotem Farman o drewnianej konstrukcji. Po latach Dejneka się przyzna, iż lot ten zrobił na niego ogromne wrażenie i miał poważny wpływ na jego twórczość[1].

Z wojska został wysłany na studia do Moskwy, do VKHUTEMAS. Studiował na wydziale drukarskim, gdzie jego nauczycielami byli W. A. Faworski i I. I. Niwinski (1920-1925). Lata praktyk i komunikacji z Faworskim, a także spotkania z Majakowskim nabrały wielkiego znaczenia w twórczym rozwoju artysty.

W roku 1928 namalował monumentalny obraz „Obrona Piotrogrodu”[2], który wzbudził zainteresowanie krytyki za względu na podobieństwo do dzieła Ferdinanda Hodlera Auszug der Jenenser Studenten in den Freiheitskrieg 1813 („Wymarsz studentów z Jeny na wojnę wyzwoleńczą 1813”). Stworzył wyrazisty, plakatowy styl malarstwa. W latach trzydziestych projektował mozaikowe plafony dla stacji „Majakowskaja” moskiewskiego metra i 1960–1961 dla kremlowskiego Pałacu Zjazdów.

Na paryskiej Wystawie Światowej 1937 nagrodzony złotym medalem. 10 czerwca 1969 otrzymał tytuł Bohatera Pracy Socjalistycznej i Order Lenina; był również odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy[3]. Pochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie.

BibliografiaEdytuj

  • Catherine Cooke: Russian Avant-Garde. Theories of art, architecture and the city, London, Academy Edition 1995, ​ISBN 1-85490-390-X

PrzypisyEdytuj

  1. a b Дейнека. Живопись, Issuu [dostęp 2020-07-24] (ang.).
  2. Dejneka Aleksandr A., [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2017-05-15].
  3. Дейнека Александр Александрович (ros.). W: Герои страны [on-line]. [dostęp 2017-11-21].

Linki zewnętrzneEdytuj