Alfred Kowalski (malarz)

polski malarz

Alfred Jan Maksymilian Kowalski herbu Wieruszowa (Alfred Wierusz-Kowalski; ur. 11 października 1849 w Suwałkach, zm. 16 lutego 1915 w Monachium) – polski malarz, przedstawiciel tzw. szkoły monachijskiej w malarstwie realistycznym, członek i honorowy profesor Akademii Sztuk Pięknych w Monachium.

Alfred Wierusz-Kowalski
Ilustracja
Alfred Wierusz Kowalski (fot. ok. 1875)
Imię i nazwisko Alfred Jan Maksymilian Wierusz-Kowalski
Data i miejsce urodzenia 11 października 1849
Suwałki
Data i miejsce śmierci 16 lutego 1915
Monachium
Narodowość Polak
Dziedzina sztuki malarstwo
Strona internetowa
Kamienica w Suwałkach – miejsce zamieszkania artysty w latach 1856-65

ŻyciorysEdytuj

Był pierwszym dzieckiem z drugiego małżeństwa Teofila Kowalskiego herbu Wieruszowa[1], notariusza, i Teofili z Siewierskich, córki zarządcy majątku. Dobrze sytuowani materialnie Kowalscy posiadali w Suwałkach dom mieszkalny oraz nieduży majątek w Dębszczyźnie koło Filipowa, w którym spędzali letnie miesiące. Rodzina opuściła Suwałki w 1865, gdy Teofil Kowalski przeniósł się na posadę notariusza do Kalisza. Tam Alfred kontynuował naukę w rządowym Męskim Gimnazjum Klasycznym, w którym rysunku uczył go Stanisław Barcikowski, absolwent Szkoły Sztuk Pięknych, oraz Kazimierz Górnicki. W latach 1868-1871 uczęszczał do warszawskiej Klasy Rysunkowej, gdzie studiował pod kierunkiem Rafała Hadziewicza, Aleksandra Kamińskiego i Wojciecha Gersona.

W latach 1872–1873 studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Dreźnie. Od połowy października 1873 w Akademii Monachijskiej kontynuował studia pod kierunkiem Aleksandra Wagnera w jego Malschule[2]; wiele miał również zawdzięczać Józefa Brandtowi, w którego pracowni się doskonalił i gdzie zapoznał się z innymi polskimi malarzami. W Monachium Wierusz-Kowalski założył własną pracownię i pozostał na stałe. Szybko zdobył uznanie u miejscowych handlarzy dzieł sztuki i wybitną pozycję w świecie artystycznym. W uznaniu zasług otrzymał w 1890 tytuł honorowego profesora tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych.

TwórczośćEdytuj

 
Postój ułanów (1877)
 
Wilk

We wczesnym okresie pozostawał pod wyraźnym wpływem Maksymiliana Gierymskiego, później jednakże odszedł od jego koncepcji artystycznej. Niezwykłe powodzenie w skali międzynarodowej przyniosły mu niewielkie rozmiarem a sprawnie malowane kompozycje pejzażowe z wiejską scenerią kresową, chętnie ukazywaną w warunkach zimowych, i wzbogacane ekspresyjnymi przedstawieniami koni oraz egzotycznym na Zachodzie motywem wilka na tle mroźnego pejzażu[3].

Jego obrazy, osadzone głęboko w rodzimej tematyce z odpowiednim sztafażem, przedstawiały sceny rodzajowe z małych osiedli i miasteczek, nierzadko ukazane z humorem i nutą ironii (Przyjazd karetki pocztowej, Wypadek w podróży), liczne wesela krakowskie, wyjazdy i powroty z polowań, a przede wszystkim dramatycznych napaści wilków na podróżujących saniami ludzi i oszalałe ze strachu konie, odnosiły ogromny sukces.

Mniejszą rolę odgrywały w jego twórczej tematyce motywy historyczne i batalistyczne, wraz z portretowaniem podejmowane dość sporadycznie. W 1903 artysta odbył krótką podróż do Północnej Afryki, inspirującą w jego twórczości wątki orientalne wraz z pojawieniem się w niej egzotycznej tematyki arabskiej (Beduini przy studni, Z rozkazem wojennym – Maroko, Przed meczetem). Stopniowo jednak artyzm malarza ulegał spłyceniu, a jego twórczość, znana najbardziej z wystaw w krajach niemieckich, w ojczyźnie poznawana była głównie dzięki reprodukcjom zamieszczanym w czasopismach. Prace jego też od 1869 wystawiano okresowo w „Zachęcie”, gdzie dwukrotnie miał wystawy indywidualne (1908, 1935)[3].

Wierusz-Kowalski był przede wszystkim uczestnikiem wielu wystaw międzynarodowych, choć poza Warszawą eksponował swe obrazy również w Krakowie, Lwowie i Poznaniu. Uzyskiwał nagrody i medale w Monachium, Wiedniu, Berlinie, Paryżu, Saint Louis i Louisville. Wielki złoty medal otrzymał także w roku 1904 na ogólnokrajowej wystawie we Lwowie. Obrazy jego nabywały największe galerie i muzea europejskie oraz amerykańskie.

Niesłabnąca przez dziesięciolecia popularność artysty sprawiła, że pod koniec życia tworzył w sposób masowy, niemal rzemieślniczy. W swojej pracowni zatrudniał młodych malarzy wykonujących kopie najsłynniejszych jego prac, które następnie sam wykańczał i sygnował własnym nazwiskiem. Jak twierdzi niemiecki historyk sztuki Hans-Peter Bühler, artysta przypuszczalnie podpisywał niektóre obrazy pseudonimem „Jan Konarski”.

 
Grób artysty na cmentarzu Powązkowskim

Życie prywatneEdytuj

W 1878 ożenił się z Jadwigą Szymanowską, z którą miał pięcioro dzieci. Jeden z jego synów – Czesław – był malarzem, podobnie jak jego córka Joanna Wierusz-Kowalska – wnuczka Alfreda. Do jego dalszej rodziny należy także Karol Kowalski-Wierusz, który był jego bratankiem stryjecznym.

Malarz zmarł 16 lutego 1915 w Monachium. Pierwotnie został pochowany na tamtejszym Cmentarzu Leśnym, lecz w 1936 jego prochy sprowadzono do kraju i złożono w Alei Zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (grób 19)[4]; autorką nagrobka jest Barbara Zbrożyna[5].

W okresie powojennym prace artysty eksponowano w Suwałkach (1966), a także w Ciechanowcu (1978) – wraz z obrazami syna Czesława oraz innych członków rodziny[3]. W 1972 w Muzeum Okręgowym w Suwałkach otwarta została stała wystawa poświęcona życiu i twórczości artysty[6].

PrzypisyEdytuj

  1. Spis szlachty Królestwa Polskiego, z dodaniem krótkiéj informacyi o dowodach szlachectwa. Warszawa: Drukarnia Stanisława Strąbskiego, 1851, s. 113.
  2. I. Królewska Akademia Sztuk Pięknych..., [w:] H. Stępień, M. Liczbińska, Artyści polscy w środowisku monachijskim w latach 1828-1914 (materiały źródłowe), wyd. II, Kraków: Agencja Wydawniczo-Reklamowa Chors, 1994, s. 11, ISBN 83-903086-1-4.
  3. a b c Anna Lewicka-Morawska, Marek Machowski, Maria Anna Rudzka: Słownik malarzy polskich. T. 1: Od średniowiecza do modernizmu. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 1998, s. 217.
  4. Alfred Wierusz-Kowalski. alfredwieruszkowalski.pl. [dostęp 1 lutego 2015].
  5. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Jerzy Waldorff (red.). Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984, s. 37, 97. ISBN 83-03-00758-0.
  6. Artykuł "Ekspozycja mistrza Wierusza w Suwałkach", naszdziennik.pl, 20 lutego 2009.

BibliografiaEdytuj

  • Anna Lewicka-Morawska, Marek Machowski, Maria Anna Rudzka: Słownik malarzy polskich. T. 1: Od średniowiecza do modernizmu. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 1998, ​ISBN 83-213-3856-9
  • Hans Peter Bühler: Józef Brandt, Alfred Wierusz-Kowalski i inni: polska szkoła monachijska. Tomasz Kozłowski (tłum.). Warszawa: Wydawnictwo „Amber”, 1998. ISBN 83-7169-656-6. OCLC 751002177.
  • Ewa Micke-Broniarek: Alfred Wierusz-Kowalski. [dostęp 2013-03-29].
  • Janusz Szeliga: Sceny myśliwskie w malarstwie Alfreda Wierusza-Kowalskiego w „Łowiec Świętokrzyski” nr 23 (2002), s. 5-10.

Linki zewnętrzneEdytuj