Alienacja rodzicielska

zaburzenia w relacji rodzic–dziecko

Alienacja rodzicielska (ang. parental alienation, PA) – zespół świadomych lub nieświadomych zachowań, prowadzących do powstawania zaburzeń w relacji pomiędzy dzieckiem, a co najmniej jednym z rodziców, w sytuacji rozpadu rodziny i nieprawidłowego funkcjonowania instytucji prawa rodzinnego. Jej negatywnych efektów nie można przedstawić w postaci jednoznacznego syndromu lub zespołu i nie jest tożsama z pojęciem alienacji[1][2][3][4][5].

Psychologia rozwoju człowiekaEdytuj

Psychologia rozwoju człowieka określa niezbędne potrzeby zapewniające przetrwanie oraz poprawny rozwój człowieka.

Edward Tronick, psycholog rozwojowy, najbardziej znanym ze swoich badań nad niemowlętami przeprowadzonych w latach 70. XX wieku, wskazywał, że kiedy połączenie między dzieckiem a opiekunem zostaje zerwane, dziecko próbuje zaangażować opiekuna, a następnie, jeśli jest brak reakcji, niemowlę cofa się - najpierw fizycznie, a potem emocjonalnie. Brak spełnienia potrzeb rozwojowych dziecka zaburza naturalny rozwój dziecka.

Alienacja rodzicielska a klasyfikacji zaburzeń psychicznychEdytuj

Dyskusja profesjonalistów, skupiająca się na wypracowaniu konsensusu w kwestii potrzeby wprowadzenia oddzielnej i samodzielnej diagnozy, dotyczącej alienacji rodzicielskiej wskazuje, że istnieje już możliwość zastosowania diagnoz, dotyczących działań z zakresu alienacji rodzicielskiej. Należy pamiętać, że alienacja rodzicielska wiąże się z działaniami tworzącymi dysfunkcję rozwoju człowieka, a brak adekwatnej diagnozy, a co za tym idzie odpowiedniej terapii, może doprowadzić do powstawania zaburzeń osobowości lub innych, bardziej traumatycznych zdarzeń w życiu człowieka.

Wśród lekarzy medycyny sądowej istnieje duże zainteresowanie propozycjami włączenia alienacji rodzicielskiej do kolejnych wydań Diagnostic and Statistical Manual of Mental Diseases (DSM) oraz The International Classification of Diseases (ICD)[6]. Zainteresowanie to jest zrozumiałe, gdyż alienacja rodzicielska najczęściej występuje w kontekście sporów o opiekę nad dzieckiem (np. w trakcie i po rozstaniu rodziców, piecza zastępcza), a psychologia sądowa jest wykorzystywana jedynie w tych przypadkach.

Debata naukowa oraz dyskusje społeczne w kwestii alienacji rodzicielskiej toczą się w wielu krajach, co sugeruje o powszechności występowania zjawiska społecznego, jakim jest alienacja rodzicielska. Wskazuje się również, że alienacja rodzicielska jest problemem wielopłaszczyznowym (tj. nie jest jednoznaczna ze sporem rodziców, jednak może chociaż nie musi mu towarzyszyć) i w ostatnich dekadach, pojawiało się wiele działań dezinformacyjnych, które skutkują utrzymywaniem się problemu[7][8].

Z perspektywy dziecka wskazuje się następujące diagnozy wg klasyfikacji DSM-5[6][9]:

  • V61.20 - Parent-Child Relational Problem
  • V61.29 - Child Affected by Parental Relationship Distress
  • V995.51 - Child Psychological Abuse, Confirmed
  • 309.4 - Adjustment Disorder with mixed disturbance of emotions and conduct

Polskie badaniaEdytuj

W Polsce badania nad alienacją rodzicielską i jej różnorodnymi negatywnymi skutkami zainicjował Maciej Wojewódka, który jest również autorem wielowątkowej kampanii społecznej nagłaśniającej ten problem[10] i propozycji jego rozwiązania.

Kampanie społeczneEdytuj

MiędzynarodoweEdytuj

Corocznie od 25 kwietnia 2006[11] roku obchodzony jest międzynarodowy Dzień Świadomości Alienacji Rodzicielskiej, a od 2010 Dzień Baniek Miłości.

Obie inicjatywy zostały zapoczątkowane przez aktywistkę Sarvy Emo.

PolskaEdytuj

Z inicjatywy Macieja Wojewódki profesjonalne działania, związane z Dniem Świadomości Alienacji Rodzicielskiej zostały zorganizowane również w Polsce[12].

W 2014 roku, kampanię podnoszącą świadomość w kwestii problemu alienacji rodzicielskiej przeprowadził również Rzecznik Praw Dziecka[13].

PrzypisyEdytuj

  1. Maciej Wojewódka, „Dziecko, rodzic i rozwód oraz alienacja rodzicielska – problemy, pomysły porady”ISBN 978-83-939261-2-1
  2. Maciej Wojewódka, „Alienacja rodzicielska i jej negatywne skutki, a PAS – podstawowe różnice”.
  3. Alienacja rodzicielska (PA) – wstępne badania nad problemem i jego skutkami w Polsce.
  4. Maciej Wojewódka, Alienacja rodzicielska - jako przemoc, w odniesieniu do polskich regulacji prawnych, Jurysta. Magazyn Prawniczy, 2017 nr 12 (278), s. 11 - 18 (ISSN 1230-7114 INDEKS 267910).
  5. Alienacja rodzicielska jako przemoc wobec dziecka w sytuacji rozpadu związku jego rodziców.
  6. a b William Bernet, Amy J.L. Baker, Parental alienation, DSM-5, and ICD-11: response to critics, „The Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law”, 41 (1), 2013, s. 98–104, ISSN 1943-3662, PMID23503183 [dostęp 2021-04-13].
  7. William Bernet, Parental Alienation and Misinformation Proliferation, „Family Court Review”, 58 (2), 2020, s. 293–307, DOI10.1111/fcre.12473, ISSN 1744-1617 [dostęp 2021-04-12] (ang.).
  8. Alejandro Mendoza Amaro, William Bernet, Statement of the Global Action for Research Integrity in Parental Alienation, 2020, DOI10.13140/RG.2.2.21592.93447/1 [dostęp 2021-04-13] (ang.).
  9. C.A. Childress, An attachment-based model of parental alientation : foundations, Claremont, California 2015, s. 312-313, ISBN 978-0-9961145-0-9, OCLC 969975626 [dostęp 2021-04-13].
  10. Komitet Przestrogi przed Oddzieleniem Rodzica.
  11. Parental Alienation Awareness Day April 25th, www.paawarenessday.com [dostęp 2021-04-12].
  12. Dzień Świadomości Alienacji Rodzicielskiej.
  13. Jestem mamy i taty, brpd.gov.pl [dostęp 2021-04-12].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj