Otwórz menu główne
Ambroży Mikołaj Skarżyński

Ambroży Mikołaj Skarżyński herbu Bończa (ur. 7 grudnia 1787[1] r., zm. 6 czerwca 1868 r. w Orłowie) – pruski kadet w latach 1804-1808, baron, napoleoński oficer w latach 1808-1815, a następnie generał Wojsk Polskich w latach 1830-1831.

ŻyciorysEdytuj

Syn Jerzego Skarżyńskiego h. Bończa, podkomorzego sochaczewskiego w późniejszych latach prezesa Sądu Apelacyjnego w Księstwie Warszawskim i kasztelana Królestwa Polskiego i Bibianny z Lanckorońskich h. Zadora. Ambroży, wraz ze swoimi braćmi: Kazimierzem i Feliksem pobierał nauki na pensji emigranta Borne'a[2], a następnie w pruskiej szkole wojskowej. Kadet w 13 pułku dragonów. Wziął udział w bitwach pod Kwidzynem, Nowymi Olędrami, Elblągiem, w obronie Gdańska. Dymisja w stopniu porucznika.

12 III 1808 wstąpił do 1. pułku szwoleżerów polskich w gwardii Napoleona I, gdzie otrzymał przydział do 5. kompanii w szwadronie dowodzonym przez Tomasza Łubieńskiego. Udział w kampanii hiszpańskiej 1808, austriackiej 1809 (bitwy pod Ebersberg, Essling, Wagram, Znaym (Znojno), krzyż kawalerski Legii Honorowej. Awans na kapitana 17 II 1811. W sierpniu 1812 roku podczas kampanii rosyjskiej przeniósł się do formowanego wówczas 3. pułku szwoleżerów litewskich, z awansem na szefa szwadronu od 11 VIII 1812. W bitwie pod Słonimiem pododdziały tego pułku wpadły w rosyjską zasadzkę, z której wyszedł cało tylko szwadron Ambrożego Skarżyńskiego. Po tej klęsce pułku już nie odtwarzano, a resztki włączono do pułku 1 szwoleżerów. Udział w kampanii 1813 (bitwy pod Weimarem, Hanau, Dreznem, Lipskiem). 28 listopada 1813 otrzymał krzyż oficerski Legii Honorowej, a w 1814 Order Cesarski Zjednoczenia. Kampania 1814 r.(bitwy pod Montmireille, Chateau-Thierry, Champ-en-Bart, Montereau, Rheims, Berry-au-Bac, Arcis-sur-Aube, St. Disier. W bitwie pod Berry-au-Bac (5 III 1814) i pod Arcis-sur-Aube – 21 III 1814 szwadron dowodzony przez A. Skarżynskiego zdobył most doprowadzając do ucieczki oddziałów pruskich, co otworzyło drogę dla armii francuskiej, W bitwie pod Arcis-sur-Aube szwadron A. Skarżyńskiego osłonił Napoleona przed atakiem nieprzyjacielskiej kawalerii.

Za zasługi w bitwie pod Wagram nagrodzony został tytułem Chevalier de l'Empire oraz dziedziczną rentą w wysokości 500 franków rocznie[3], zaś za odwagę pod Berry-au-Bac i Arcis-sur-Aube otrzymał od Napoleona I tytuł barona Cesarstwa w 1814 r. (tytuł ten potwierdzony został w 1820 roku przez Deputację Senatu Królestwa Polskiego[4]).

Skarżyński wystąpił z armii napoleońskiej w 1815 r., osiadł w majątku żony w Orłowie. W początkach grudnia 1830 r. wstąpił do Wojsk Polskich. Zrazu był komendantem placu w Warszawie (powołanie 2 XII 1830), potem dowódcą 6 pułku ułanów (od 20 XII 1830), wreszcie generałem brygady (9 III 1831[5]). Odznaczony Krzyżem Virtuti Militari Złotym (19 VII 1831) i Kawalerskim (20 IX 1831[6]). Po upadku powstania Ambroży wyemigrował wraz z najstarszym synem Jerzym do Wielkopolski (zabór pruski), gdzie osiadł w okolicach Wrześni. Był członkiem Kasyna Gostyńskiego, a w roku 1846 członkiem komitetu powstańczego w pow. kościańskim. Do Królestwa powrócił po amnestii 1856 roku. Zamieszkał w Orłowie.

W 1818 roku Skarżyński poślubił Józefę z Sokołowskich h. Pomian. W posagu otrzymał majątek w Orłowie k. Kutna, od ojca dostał Suserz. Dzieci Ambrożego i Julii z Sokołowskich: 1. Jerzy, 2. Magdalena, 3. Kazimierz, 4. Eleonora, 5. Bibianna, 6. Konstanty, 7. Franciszek, 8. Stanisław, 9. Maksymiliana Józefa.

Pochow. w grobowcu rodzinnym w Orłowie

PrzypisyEdytuj

  1. rok 1787 potwierdza publikacja Polskie rody szlacheckie.
  2. B. Nykiel: Skarżyński Ambroży [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. XXXVIII, Wrocław-Warszawa-Kraków 1998, s. 62–66
  3. Polacy odznaczeni Legią Honorową 1803-1823, S. Łoza, Zamość 1923
  4. zachowana kopia odnośnego dokumentu w zbiorach rodzinnych
  5. odnośne dokumenty w zbiorach Biblioteki Muzeum WP, Warszawa
  6. odnośne świadectwa w Bibliotece Muzeum WP, Warszawa

BibliografiaEdytuj

  • Polskie rody szlacheckie. Kto jest kim dziś?, Warszawa 1993, s. 220.
  • Marek Drabik : Ambroży Skarzyński generał i ziemianin
  • A. Rembowski, Źródła do historii Pułku Polskiego Lekkokonnego Gwardii Napoleona I, Warszawa 1899.
  • Dokumenty Ambrożego Skarżyńskiego w Bibliotece Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.
  • Zbiory prywatne