Otwórz menu główne

Andrzej Gawroński (biskup krakowski)

Ten artykuł dotyczy biskupa krakowskiego. Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.

Andrzej Gawroński herbu Rawicz (ur. 28 listopada 1740 w Lubaszu, zm. 7 kwietnia 1813 w Krakowie) – biskup krakowski.

Andrzej Antoni Ignacy Gawroński
Herb Andrzej Antoni Ignacy Gawroński
Data i miejsce urodzenia 30 listopada 1740
Lubasz
Data i miejsce śmierci 7 kwietnia 1813
Kraków
biskup krakowski
Okres sprawowania 1804-1813
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja jezuici
Śluby zakonne 8 sierpnia 1756
Prezbiterat 28 października 1769
Nominacja biskupia 24 września 1804
Sakra biskupia 25 listopada 1804
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 25 listopada 1804
Konsekrator Sigismund Anton Graf von Hohenwart
Współkonsekratorzy Francesco Maria Fenzi
Edmund Maria Josef Graf Artz von und zu Vasegg

ŻyciorysEdytuj

W 1756 roku wstąpił do zakonu jezuitów w Krakowie. W latach 1759–1762 studiował filozofię w Kaliszu, następnie w latach 1762–1765 matematykę i astronomię w Poznaniu. Wiedzę uzupełniał studiując kolejno w Wiedniu matematykę i teologię w Rzymie.

W latach 1771–1773 był profesorem matematyki i kierownikiem obserwatorium astronomicznego w Poznaniu. Po kasacie w 1773 roku zakonu jezuitów w Akademii Krakowskiej uzyskał doktorat z filozofii, a od 1777 roku zatrudnienie znajdował na dworze króla Stanisława Augusta Poniatowskiego jako astronom, lektor i bibliotekarz królewski. W tym samym czasie był członkiem Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych działającego w ramach Komisji Edukacji Narodowej. Andrzej Gawroński został współautorem podręczników i programów szkolnych. Jest również współtwórcą polskiej terminologii matematycznej.

W 1779 roku został mianowany kanonikiem kapituły krakowskiej. W 1781 roku został proboszczem sochaczewskim, a w 1784 roku koadiutorem jędrzejowskim. Był zwolennikiem Konstytucji 3 maja. Jako członek konfederacji targowickiej został w 1792 roku delegowany do zasiadania w Towarzystwie do Ksiąg Elementarnych[1]. Z ramienia konfederacji targowickiej mianowany został w 1793 roku członkiem Komisji Edukacyjnej Koronnej[2]. Okres insurekcji kościuszkowskiej spędził w Krakowie. Po śmierci biskupa krakowskiego Feliksa Turskiego od kwietnia 1800 roku administratorem diecezji krakowskiej został wybrany ks. Józef Olechowski, a cesarz austriacki Franciszek I 30 sierpnia 1803 roku mianował Andrzeja Gawrońskiego nowym biskupem krakowskim, nominację tę zatwierdził papież Pius VII 24 września 1804 roku. Nowy biskup oficjalnie objął rządy w Krakowie 18 grudnia 1804 roku, ale ingres do katedry odbył dopiero 27 kwietnia 1805 roku. Cesarz Austrii Franciszek I w zamian za utracony tytuł księcia siewierskiego zniesiony decyzją cesarską 5 września 1803 roku mianował biskupa Gawrońskiego tajnym radcą dworu z tytułem ekscelencji.

Gawroński musiał pogodzić się ze stratą części diecezji, gdyż papież Pius VII 13 czerwca 1805 roku erygował nową diecezję kielecką, wydzielając jej terytorium z diecezji krakowskiej. Jako biskup krakowski konsekrował w katedrze wawelskiej pierwszego biskupa kieleckiego, którym został ksiądz Wojciech Jan Górski. Gawroński jako biskup nie był w stanie zapobiec burzeniu krakowskich kościołów przez władze austriackie, musiał pogodzić się ze stratą m.in.: kościoła św. Marii Magdaleny, św. Sebastiana, św. Gertrudy[potrzebny przypis].

W 1808 roku przekazał zakonowi bazylianów cerkiew-kościół będący własnością zakonu norbertanek ze Zwierzyńca, a potrynitarski kościół św. Trójcy na Kazimierzu zakonowi bonifratrów.

Gawroński popierał Hugona Kołłątaja w walce o autonomię Szkoły Głównej Koronnej (Akademii Krakowskiej), na której władze austriackie w 1805 roku wprowadziły język niemiecki jako wykładowy. Jako biskup został mianowany senatorem Księstwa Warszawskiego obecny był na Sejmie 1809 roku[3]. Wierzył i ufał Napoleonowi, którego klęska w wyprawie moskiewskiej w 1812 roku spowodowała u niego depresję i załamanie zdrowotne. Na pogrzebie Gawrońskiego obecne były władze Akademii Krakowskiej i wojska księcia Poniatowskiego. Został pochowany w katedrze wawelskiej.

PrzypisyEdytuj

  1. Korwin [Kossakowski] S., Trzeci Maj i Targowica, Kraków 1890, s. 121.
  2. Korrespondent Kraiowy y Zagraniczny. 1793, nr 36 + dod., s. 709 (mylnie 789).
  3. Andrzej Biernat, Ireneusz Ihnatowicz, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003, s. 458.