Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy Anny Jadwigi Sapieżyny. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.

Anna Jadwiga z hrabiów Zamoyskich księżna Aleksandrowa Sapieżyna (ur. 1 sierpnia 1772 w Zamościu, zm. 27 listopada 1859 w Pryżu) – polska ziemianka księżna, hrabina szydłowiecka, córka Andrzeja Hieronima Zamoyskiego, żona Aleksandra Antoniego, matka Leona Ludwika i Anny Zofii Czartoryskiej; malarka-amatorka, miniaturzystka.

Anna Jadwiga Sapieżyna
Ilustracja
Herb
Jelita
Rodzina Zamoyscy
Data urodzenia 1 sierpnia 1772
Data śmierci 27 listopada 1859
Ojciec Andrzej Hieronim Zamoyski
Matka Konstancja Zamoyska
Mąż

Aleksander Antoni Sapieha

Dzieci

Leon Ludwik
Anna Zofia Czartoryska

Upadłość majątkowa Radziwiłłów spowodowała, że w połowie 1802 r. ich dobra zostały wystawione na publiczną licytację, która odbyła się w Krakowie. Księżna Anna Sapieżyna nabyła hrabstwo szydłowieckie na publicznej licytacji od opiekunów nieletnich książąt Konstantego i Antoniny Radziwiłłów, sukcesorów Macieja Radziwiłła płacąc kwotę ponad 300 000 złotych polskich[a].

W 1803 roku wyjechała do Paryża, gdzie mieszkała do 1808 w wynajętej rezydencji Saint-Germain-en-Laye[1]. W 1819 roku, z jej fundacji wybudowano klasycystyczny budynek szkoły elementarnej. Zamieszkując na stałe w Warszawie dobrami szydłowieckimi zarządzała poprzez Filipa Pigłowskiego i Stanisława Staszica. Patronat właścicielki Szydłowca nad inicjatywami gospodarczo-kulturalnymi sprzyjał rozwojowi hrabstwa i miasta[2].

Była ostatnią prywatną właścicielką zamku oraz miasta Szydłowiec – 17 maja 1828 roku sprzedała dobra szydłowieckie (miasto, 22 wsie i folwarki) Skarbowi Państwa za sumę 2 554 454 złp. Jednak z czystej kurtuazji pozostała przy tytule hrabiny szydłowieckiej, który to tytuł został dziedziczony w rodzinie Sapiehów[3].

W latach 40-tych XIX wieku powróciła do Paryża na stałe. Z jej funduszy Czartoryscy zakupili Hotel Lambert[1].

Działalność patriotycznaEdytuj

Od najmłodszych lat była związana z nurtem patriotyczno-niepodległościowym: aktywna w czasie insurekcji kościuszkowskiej utrzymywała bliskie kontakty z tworzącymi się we Włoszech Legionami. Po upadku powstania listopadowego znalazła się na emigracji i związała z obozem zięcia, Adama Jerzego Czartoryskiego. Dbała o finanse obozu Czartoryskich z tak wielkim zaangażowaniem, że historycy nadali jej miano „ministra finansów Hôtelu Lambert”.

Księżna przywiozła z Włoch przyszły hymn Polski, Mazurek Dąbrowskiego. Wykonywała go na szpinecie i śpiewała przy otwartych oknach na Nowym Świecie. Tak poznali go przypadkowi przechodnie, którzy rozsławili melodię wyśpiewaną przez hrabinę.[potrzebny przypis]

Działalność artystycznaEdytuj

Jako malarka amatorka malowała głównie motywy roślinne. Jej dwie owalne miniatury przedstawiające kwiaty malowane na szkle znajdowały się w dawnej Ordynacji Zamojskiej[1].

UwagiEdytuj

  1. Pokonała ona kilku konkurentów do nabycia Szydłowca i hrabstwa. Jednym z nich był Tomasz Michał Dangel (Dangiel), właściciel wytwórni powozów w Warszawie, który proponował 80 000 czerwonych złotych, częściowo w ratach.

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Janusz Pezda: Ludzie i pieniądze. Finanse w działalności Adama Jerzego Czartoryskiego i jego obozu na emigracji w latach 1831–1848. Kraków: 2003. ISBN 83-242-0060-6.
  • Stanisław Wiech: Anna Jadwiga z Zamoyskich Sapieżyna – ostatnia dziedziczka dóbr szydłowieckich, (w:) Zamek szydłowiecki i jego właściciele. Szydłowiec: 1996, s. 125-152.
  • pod red. Urszula Makowska: Słownik artystów polskich (Sa-Się). Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-63877-89-7.