Antoni Petrykiewicz

polski obrońca Lwowa, najmłodszy kawaler Orderu Virtuti Militari
(Przekierowano z Antoś Petrykiewicz)

Antoni Petrykiewicz[1] (ur. 1905, zm. 14 stycznia 1919 we Lwowie) – polski gimnazjalista, Orlę Lwowskie, uczestnik walk w obronie Lwowa w 1918, najmłodszy w historii kawaler Orderu Virtuti Militari.

Antoni Petrykiewicz
Ilustracja
Data urodzenia 1905
Data i miejsce śmierci 14 stycznia 1919
Lwów
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941)
Krzyż Obrony Lwowa

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w 1905 jako najmłodsze dziecko w rodzinie[2]. Wraz z rodziną zamieszkiwał na lwowskim Zniesieniu. Był synem Kaspera Petrykiewicza (właściciel niedużej posiadłości i wójta Zasania) i Rozalii[3]. Miał trzy siostry i czterech braci: Zygmunta (walczył w obronie Lwowa w 1918, zm. w 1933 po operacji, pochowany na Cmentarzu Obrońców Lwowa[4]), Józefa (1898-1990, obrońca Lwowa, działacz społeczny, do 1939 radny Lwowa, po wojnie działacz emigracyjny[2][2][4][5][5]), Romana (uczestnik obrony Lwowa z 1918, zm. 17 stycznia 1986 w Warszawie w wieku 85 lat[4]), Tadeusza (obrońca Lwowa z 1918, zm. 12 grudnia 1985 w Bytomiu w wieku 82 lat[4]).

W 1918 Antoni Petrykiewicz był uczniem drugiej klasy C. K. V Gimnazjum we Lwowie[4][6]. Od początków listopada 1918 jako szeregowiec brał udział w obronie Lwowa w ramach wojny polsko-ukraińskiej[7]. Walczył w oddziale „Straceńców” por. Romana Abrahama, który otrzymał zadanie utrzymania jednego z odcinków obrony Lwowa – Górę Stracenia[2][4][6]. Swoją ostatnią bitwę Antoni stoczył na obrzeżach Lwowa w walkach o Per­sen­kówkę, w czasie których został ciężko ranny 23 grudnia 1918[4][6][8]. Zmarł w szpitalu na Politechnice Lwowskiej[4] 14 stycznia 1919 r.[a], dwa dni później został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim[9]. Od cmentarnej bramy aż do miejsca pochówku trumnę z jego ciałem nieśli czterej jego starsi bracia, a za nimi postępowała matka z ojcem[4].

Wszyscy Petrykiewiczowie brali udział w obronie Lwowa (pięciu braci oraz ojciec, który dostarczał amunicję Polakom w oblężonej Rzeźni Miejskiej na północy miasta)[4]. Czterech z tej rodziny spoczęło na Cmentarzu Orląt we Lwowie – oprócz Antoniego byli to jego ojciec Kasper, stryj Michał i brat Zygmunt.

Generał Roman Abraham w jednej ze swych prac napisał:

...w moim oddziale Góry Stracenia walczył od pierwszych dni listopada uczeń II kl. gimnazjum, ś.p. Antoni Petrykiewicz, w wieku lat 13. W walce był nieustępliwy. Ciężko ranny pod Persenkówką 23 grudnia 1918 r., zmarł z ran w szpitalu na Politechnice. Za osobistą odwagę odznaczony został Krzyżem Virtuti Militari. Był to najmłodszy w całej armii kawaler tego najwyższego odznaczenia wojennego...

Fragment inskrypcji z nagrobka na Cmentarzu Orląt Lwowskich:

szer. Petrykiewicz Antoni, lat 13, uczeń II klasy gimnazjum V z odcinka III Góra Stracenia, ranny 23.XII. na Persenkówce, †16 I 1919 r, kawaler Virtuti Militari, 3 krz. wal., odznaką rycerzy śmierci, oddz. III odc. Orlęta

Po ekshumacji jego szczątki w 1932 zostały pochowane w krypcie katakumby IV na Cmentarzu Obrońców Lwowa[2][10].

Nazwisko Antoniego Petrykiewicza zostało wymienione na tablicy umieszczonej na Pomniku Obrońców Lwowa na Persenkówce[11].

OdznaczeniaEdytuj

Postanowieniem Naczelnika Józefa Piłsudskiego został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari i przeszedł do historii jako najmłodszy kawaler tego orderu (wymieniony wśród odznaczonych żołnierzy późniejszego 38 pułku piechoty Strzelców Lwowskich)[4][12]. Dekoracja VM została dokonana 17 kwietnia 1921 we Lwowie przez gen. broni Tadeusza Rozwadowskiego)[13]. Otrzymał także Krzyż Walecznych[2][4].

Zarządzeniem prezydenta RP Ignacego Mościckiego z 4 listopada 1933 został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Niepodległości za pracę w dziele odzyskania niepodległości[14].

Pośmiertnie został uhonorowany także Krzyżem Obrony Lwowa i innymi odznaczeniami[4].

 
Groby Czesława Antoniego Bieleckiego i Antoniego Petrykiewicza (przed 1926)

Lwowski ListopadEdytuj

(fragment wiersza Henryka Zbierzchowskiego dotyczący Antoniego Petrykiewicza)

W pamięci ten żołnierz mały,
Który ocalił Lwów.
Dla Polski chwały:
Czapka większa od głowy,
Pod którą widać włos płowy.
A na obszernym mundurze
Jak ze starszego brata
Na łacie łata,
Dziura na dziurze.

UwagiEdytuj

  1. Jako daty śmierci podawane są też 15[6] i 16[8] stycznia 1919 r.

PrzypisyEdytuj

  1. W piśmiennictwie określany niekiedy w zdrobniałej formie „Antoś Petrykiewicz”.
  2. a b c d e f Najmłodszy obrońca Lwowa z listopada 1918 r.. „Biuletyn”. Nr 33, s. 12, Grudzień 1977. Koło Lwowian w Londynie. 
  3. Wykaz Legionistów Polskich 1914–1918. Józef Petrykiewicz. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2019-04-15].
  4. a b c d e f g h i j k l m Józef Petrykiewicz. Dodatkowe wiadomości dla zarządu Koła Lwowian. „Biuletyn”. Nr 52, s. 63, Styczeń 1987. Koło Lwowian w Londynie. 
  5. a b O Lwowianach, Lwowie i Małopolsce Wschodniej. Działalność J. Petrykiewicza w USA. „Biuletyn”. Nr 37, s. 39, Grudzień 1979. Koło Lwowian w Londynie. 
  6. a b c d Groby dowódców i działaczy. W: W szesnastą rocznicę. Lwów: Towarzystwo Straży Mogił Polskich Bohaterów we Lwowie, 1934, s. 30.
  7. Jan Gella: Ruski miesiąc 1/XI-22/XI 1918. Ilustrowany opis walk listopadowych we Lwowie z 2 mapami. Lwów: ok. 1919.
  8. a b 95 lat temu zmarł Antoś Petrykiewicz, najmłodszy obrońca Lwowa [dostęp 2019-07-03].
  9. Nekrolog Antoniego Petrykiewicza, wappex.com.pl, 15 stycznia 1919 [zarchiwizowane z adresu 2019-07-03].
  10. Bohaterowie na miejscu wiecznego spoczynku. „Gazeta Lwowska”. Nr 238, s. 4, 16 października 1932. 
  11. Semper fidelis. Obrona Lwowa w obrazach współczesnych. Lwów / Warszawa: Straż Mogił Polskich Bohaterów / Oficyna Wydawnicza Volumen, 1930 / 1990, s. Tab. 235.
  12. Józef Kulczycki: Zarys historji wojennej 38-go pułku strzelców lwowskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, s. 31, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
  13. Dekoracja Orderem „Virtuti Militari”. „Gazeta Lwowska”. Nr 87, s. 4, 17 kwietnia 1921. 
  14. M.P. z 1933 r. nr 255, poz. 273.