Otwórz menu główne

Antoni IV (patriarcha Konstantynopola)

Antoni IV (gr.: Αντώνιος Δ, Antōnios IV) – patriarcha Konstantynopola od 12 stycznia 1389 do lipca 1390 i od marca 1391 do maja 1397[1].

Antoni IV
Αντώνιος Δ΄
Kraj działania Cesarstwo Bizantyńskie
Data i miejsce śmierci 1397
Konstantynopol
patriarcha Konstantynopola
Okres sprawowania od 1389 do 1390
patriarcha Konstantynopola
Okres sprawowania od 1391 do 1397
Wyznanie chrześcijaństwo
Kościół Patriarchat Konstantynopolitański
Wybór patriarchy 1389 i 1391

Spis treści

Pierwszy patriarchatEdytuj

Do chwili wyboru Antoni był mnichem, prawdopodobnie w atońskim klasztorze Świętego Dionizego. Pod koniec panowania Jana V Paleologa zastąpił na tronie patriarszym Nila Kerameusa. Zaraz po wstąpieniu Antoniego na konstantynopolitańską katedrę zwołany w lutym 1389 roku synod potwierdził złożenie i ekskomunikowanie metropolity kijowskiego Pimena, zatwierdzając na czele Kościoła ruskiego świętego Cypriana. W tym samym roku Antoni przesłał wraz z wysłanym na Ruś Cyprianem list do nowogrodzian z zaleceniem podporządkowania się jurysdykcji metropolity kijowskiego. Nowogrodzianie nie posłuchali i w 1393 roku patriarcha zwrócił się do nich ponownie w tej samej sprawie. Jeszcze w 1389 roku Antoni posłał egzarchę Grzegorza do zajętych przez Osmanów zachodnich diecezji dla zebrania dochodów kościelnych. 14 kwietnia 1390 Jan VII Paleolog obalił przy pomocy Turków dziada Jana V, i zajął jego tron (kwiecień–wrzesień 1390), patriarchą w miejsce Antoniego został wówczas ponownie Makary (1390–1391)[1].

Drugi patriarchatEdytuj

Wkrótce po obaleniu Jana VII i objęciu władzy w państwie przez cesarza Manuela II (1391–1425), Antoni został przywrócony na stolicę patriarszą. W lutym 1392 roku patriarcha koronował cesarza i serbską księżniczkę Helenę Dragasz. Pod koniec XIV wieku Bizancjum w następstwie ekspansji Turków Osmańskich znalazło się w trudnej sytuacji politycznej. Antoni uczestniczył w organizowaniu pomocy Cesarstwu do walki z Turkami, próbował podnieść prestiż Konstantynopola, uważnie śledził sytuację w podległych mu eparchiach (w tym na Rusi i Wołoszczyźnie)[1].

Dowiedziawszy się, że w Moskwie przestano wspominać podczas liturgii cesarza bizantyńskiego, Antoni wysłał do wielkiego księcia Wasyla I około 1393 roku list, w którym wyrzucał mu odmowę okazywania Konstantynopolowi należnej i starodawnej czci[2]. Pisał: „nie jest możliwe dla chrześcijan aby mieli kościół, a nie mieli cesarza”[3]. Wspomnienie cesarza zostało przywrócone. W latach 90. XIV wieku Antoni udaremnił próbę zajęcia przez biskupa łuckiego Jana tronu metropolitalnego w Haliczu dzięki pomocy króla polskiego Władysława Jagiełły (1386–1434). Król (do 1392 zachowujący roku tytuł Wielkiego Księcia Litewskiego) wystąpił do patriarchy o zwołanie soboru w celu podjęcia rozmów na temat zjednoczenia Kościoła greckiego z Kościołem rzymskim, w czym poparł go metropolita Cyprian. W swojej odpowiedzi (1397) Antoni wskazał na nieodpowiednią porę dla realizacji podobnych zamierzeń i prosił polskiego króla o połączenie się z Zygmuntem Luksemburskim, królem Węgier, w celu odparcia Turków, podchodzących pod Konstantynopol[1].

Dla rozstrzygania sporów Antoni wielokrotnie wysyłał swoich przedstawicieli na Wołoszczyznę (1395, 1397) oraz na Ruś (w 1393 roku arcybiskup Betlejem Michał rozstrzygnął kwestię przeniesienia Niżnego Nowogrodu i Gorodca z diecezji suzdalskiej pod bezpośrednią jurysdykcję metropolity). Specjalnym dekretem Antoni zatwierdził statut (Typikon) Góry Athos (1394). Około 1397 roku patriarcha napisał na Ruś do księcia Wasyla I i metropolity Cypriana, wzywając do okazania pomocy finansowej, w odpowiedzi do Konstantynopola została wysłana znaczna suma pieniędzy[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e P.I. Żaworonkow: Antonij IV.
  2. Ostatnia część tego listu, zawierająca datę, uległa uszkodzeniu, wskutek czego nie sposób oznaczyć dokładnie czasu jego napisania. Wzmianka o „otoczeniu” Konstantynopola wskazuje, zdaniem G. Ostrogorskiego, na lata 1394–1397, bowiem zarządzona przez sułtana Bajazyda blokada miasta zaczęła się w 1394 roku (Dzieje Bizancjum, s. 508).
  3. Nie można mój synu – pisał Antoni – mówić tak jak tyś to powiedział: « Mamy Kościół, ale nie mamy cesarza ». Jest rzeczą absolutnie niemożliwą, aby chrześcijanie mieli Kościół bez cesarza. Cesarstwo bowiem i Kościół tworzą jedność i wspólnotę i nie mogą być od siebie oderwane. Posłuchaj co Piotr, książę Apostołów, powiedział w swoim pierwszym liście: « Obawiajcie się Boga, szanujcie cesarza » (Dzieje Bizancjum, s. 508).

BibliografiaEdytuj