Otwórz menu główne

Antoni Jan Ferdynand Kurka, niem. Anton Kurka[1] (ur. 9 lutego 1887 we Lwowie, zm. 25 czerwca 1935 w Katowicach) – kapitan piechoty Wojska Polskiego.

Antoni Kurka
Ilustracja
kapitan piechoty kapitan piechoty
Data i miejsce urodzenia 9 lutego 1887
Lwów
Data i miejsce śmierci 25 czerwca 1935
Katowice
Przebieg służby
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier,
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki c. k. 30 pułk piechoty,
c. k. 43 pułk piechoty,
40 pułk piechoty Strzelców Lwowskich,
batalion wartowniczy 3/VI,
2 pułk Strzelców Podhalańskich,
14 pułk piechoty
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-ukraińska,
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Polowa Odznaka Pilota
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje
Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941) Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Krzyż Jubileuszowy Wojskowy
Krzyż Obrońców Węzła Zagórskiego

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 9 lutego 1887 we Lwowie[2][3]. W 1903 ukończył IV klasę w C. K. IV Gimnazjum we Lwowie[4]. Był kolejarzem[5].

Podjął służbę wojskową w c. i k. armii[2]. Został mianowany chorążym piechoty z dniem 1 września 1908[6][7][8]. Służył w 30 Pułku Piechoty Austro-Węgier ze Lwowa (1909, 1910)[9][10] oraz 43 Pułku Piechoty Austro-Węgier z Fehértemplom (1910/1911)[11]. Później został mianowany na stopień porucznika. U schyłku I wojny światowej w październiku 1918 był wysłannikiem Polskiej Komisji Likwidacyjnej i w tej funkcji przekazał do Sanoka zarządzenie bryg. Bolesława Roji o przejęciu władzy w powiecie sanockim od Austriaków[12]. W październiku 1918 został mianowany przez Roję komendantem milicji na powiat sanocki[13][14]. W tym czasie wraz z innymi osobistościami miejskimi (jako przewodniczący Wojciech Ślączka oraz m.in. Adam Pytel, Feliks Giela, Paweł Biedka, Karol Zaleski, Jan Rajchel oraz inny wojskowy płk. Franciszek Stok)[15] funkcjonował w ramach powołanego 20 października 1918 Komitetu (Towarzystwa) Samoobrony Narodowej[16][17], zaś jako porucznik b. wojsk austriackich został awansowany na stopień kapitana przez komendanta wojsk polskich na Galicję, brygadiera Bolesława Roję i z rozkazu mobilizacyjnego z 31 października 1918 został komendantem wojsk polskich w powiecie sanockim[18]. Wspomniany KSN 31 października/1 listopada 1918 wraz z kpt. Kurką i innymi osobistościami miasta Sanoka podjął rozmowy z komendantem wojskowej załogi c. i k. w Sanoku płk. Maksymowiczem[19] i mimo jego oporu dokonano rozbrojenia stacjonującego wówczas w miejscowych koszarach – pochodzącego z ziemi czeskiej – 54 Pułku Piechoty, po czym ok. 1000 żołnierzy jednostki (ok. 600 narodowości czeskiej i 300 narodowości niemieckiej) opuściło miasto[20][21][22][23][24]. W trakcie przejmowania władzy w mieście staraniem kpt, Kurki wydano broń z sanockich koszar[25]. 1 listopada 1918 wojskowi Antoni Kurka i Franciszek Stok stanęli na czele sokołów, skautów i ochotników, którzy zajęli koszary; w następstwie tego została powołana milicja ludowa, której komendantem został Kurka, a zastępcą Stok[26]. Obejmując faktycznie komendę wojskową w powiecie sanockim 1 listopada 1918 wydał odezwę adresowaną do ludności Sanoka i powiatu sanockiego, wzywającą do zachowania spokoju oraz unikania wykroczeń lub zaburzeń[27][28]. Wówczas rozpoczął służbę w Wojsku Polskim, do którego został przyjęty jako były oficer armii austriackiej i zatwierdzony w stopniu kapitana[29]. Rozkazem nr 9 z 13 listopada 1918 kpt. Kurka został zatwierdzony przez szefa Polskiej Komendy Wojskowej w Krakowie, gen. bryg. Bolesława Roję, na stanowisku komendanta powiatowego w Sanoku[30]. 25 listopada 1918 przekazał komendę w powiecie sanockim ppłk. Władysławowi Glazórowi z Przemyśla[31]. Wkrótce potem brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej, w tym w obronie Lwowa służąc w szeregach 40 pułku piechoty Strzelców Lwowskich[2]. Na początku 1920 wnioskował o sporządzenie listy obrońców infrastruktury kolejowej w Zagórzu z okresu walk z Ukraińcami[2], a później przyznawał im ustanowiony Krzyż Obrońców Węzła Zagórskiego[32].

Rozkazem L. 1375 z 27 lutego 1921 został przeniesiony do batalionu wartowniczego 3/VI[33]. Formalnie został przyjęty do Wojska Polskiego z byłej armii austro-węgierskiej dekretem Naczelnego Wodza L. 2802 z 26 marca 1921 oraz otrzymał przydział do batalionu wartowniczego 3.VI z przydziałem ewidencyjnym do 49 pułku piechoty w Kołomyi[34][35]. W Wojsku Polskim został zweryfikowany w stopniu kapitana piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[36][37]. W 1923, 1924 był oficerem 2 pułku Strzelców Podhalańskich w Sanoku[38][39]. 16 stycznia 1925 ogłoszono przeniesienie kpt. Kurki z 2 pułku Strzelców Podhalańskich do 14 pułku piechoty[40]. Zarządzeniem Prezydenta RP z 7 lipca 1926 jako oficer 14 pułku piechoty został przeniesiony do rezerwy z dniem 31 lipca 1926 na podstawie art. 76 pkt. b ustawy o podstawowych obowiązkach i prawach oficerów Wojsk Polskich[41][42]. Powyższe zarządzenie zostało unieważnione zarządzeniem Prezydenta RP z 9 grudnia 1929[43]. W tym samym roku kpt. Kurka jako oficer 14 pułku piechoty został przeniesiony w stan spoczynku z dniem 31 lipca 1926[44]. W 1934 jako kapitan w stanie spoczynku był przydzielony do Oficerskiej Kadry Okręgowej nr VI jako oficer przewidziany do użycia w czasie wojny i pozostawał wówczas w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lwów Miasto[45].

Po odejściu ze służby wojskowej był zatrudniony na stanowisku kierownika Biura Personalnego Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Katowicach.

Zmarł nagle 25 czerwca 1935 w Katowicach[2]. Jego żoną była Kamila, z domu Smólska, córka naczelnika poczty w Zagórzu[2]. Zamieszkiwali w domu przy stacji kolejowej Nowy Zagórz[2]. Mieli córkę[2].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. W ewidencji wojskowej Austro-Węgier był określany jako „Anton Kurka”. Prócz niego na przełomie XIX/XX wieku wojskowymi Austro-Węgier o tej samej tożsamości byli: dr Anton Kurka, oficer lekarz służący w c. k. Marynarce Wojennej oraz Anton Kurka, oficer rachmistrz służący w c. k. Obronie Krajowej.
  2. a b c d e f g h i Zając. Biografie 2009 ↓, s. 95.
  3. W 1921 ogłoszono sprostowanie z „kpt. piech. Kurka Antoni, ur. 9.2.1878” na „kpt. piech. Kurka Antoni, ur. 9.2.1887” . Dekrety Wodza Naczelnego. Przyjęcia. 526. „Dziennik Personalny”. Nr 15, s. 758, 16 kwietnia 1921.  Rozkazy Ministra Spraw Wojskowych. Sprostowania. 861. „Dziennik Personalny”. Nr 21, s. 1012, 28 maja 1921. 
  4. Sprawozdanie Dyrektora C. K. IV. Gimnazyum we Lwowie za rok szkolny 1903. Lwów: 1903, s. 89.
  5. Od „Sokoła” po harcerstwo. W: Zbigniew Osenkowski: Zagórz nad Osławą. Z dziejów miasta i gminy. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2006, s. 249. ISBN 83-922799-6-4.
  6. Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegsmarine 1909. Wiedeń: 1909, s. 511.
  7. Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegsmarine 1910. Wiedeń: 1909, s. 356.
  8. Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegsmarine 1911. Wiedeń: 1910, s. 357.
  9. Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegsmarine 1909. Wiedeń: 1909, s. 511.
  10. Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegsmarine 1910. Wiedeń: 1909, s. 517.
  11. Schematismus für das k. u. k. Heer und für die k. u. k. Kriegsmarine 1911. Wiedeń: 1910, s. 549.
  12. Wojciech Sołtys, Pierwsze miesiące wolności. Życie gospodarcze społeczne i polityczne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918-1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 505.
  13. Sprawozdanie Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku za lata 1914., 1915., 1916., 1917., 1918. i 1919.. Sanok: 1920, s. 8.
  14. Zając. Jak Sanok 1995 ↓, s. 15.
  15. 95 lat temu rodziła się Polska. esanok.pl, 10 listopada 2013. [dostęp 13 maja 2014].
  16. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka, 1998, s. 133, ISBN 83-909787-0-9, OCLC 830487438.
  17. Wojciech Sołtys, Pierwsze miesiące wolności, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Feliks Kiryk (red.), Kraków 1995, s. 505.
  18. Juliusz Zaleski. Z dziejów III Baonu strzelców sanockich (garść wspomnień w rocznicę). „Ziemia Sanocka”. 30, s. 1, 7 grudnia 1919. 
  19. W źródłach historycznych i wspomnieniowych pojawiało się jedynie nazwisko i stopień wojskowy tego oficera. W ewidencji wojska austriackiego z 1914 figurował major Johann Maxymowicz, wówczas pełniący służbę w 41 Pułku Piechoty w Czerniowcach: Ranglisten des Kaiserlichen und Königlichen Heeres 1914. Wiedeń: 1914, s. 460. W ewidencji wojska austriackiego z 1917 figurował pułkownik Johann Maxymowicz, wówczas pełniący służbę w 57 Pułku Piechoty: Ranglisten des Kaiserlichen und Königlichen Heeres 1917. Wiedeń: 1917, s. 501. W ewidencji wojska austriackiego z 1918 nie figurował Johann Maxymowicz ani inny oficer o takim nazwisku i w stopniu pułkownika: Ranglisten des Kaiserlichen und Königlichen Heeres 1918. Wiedeń: 1918, s. 2103.
  20. Juliusz Zaleski. Z dziejów III Baonu strzelców sanockich (garść wspomnień w rocznicę). „Ziemia Sanocka”. Nr 30, s. 2, 7 grudnia 1919. 
  21. Wojciech Sołtys: Pomiędzy wojnami światowymi 1918-1939. Pierwsze miesiące wolności. Życie gospodarcze społeczne i polityczne. W: Feliks Kiryk (red.): Sanok. Dzieje miasta. Kraków: Secesja, 1995, s. 1995. ISBN 83-86077-57-3.
  22. Zając. Jak Sanok 1995 ↓, s. 16-17.
  23. 95 lat temu rodziła się Polska. esanok.pl, 10 listopada 2013. [dostęp 27 grudnia 2013].
  24. Marek Drwięga. Nr 8: Samorząd Gminy Miasta Sanoka 1867–1990. Samorząd miejski Sanoka w latach 1918–1939. „Zeszyty Archiwum Ziemi Sanockiej”, s. 36, Sanok: 2008. Fundacja „Archiwum Ziemi Sanockiej”. ISSN 1731-870X. 
  25. Alojzy Zielecki, Miasto w latach Wielkiej Wojny 1914-1918, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 492.
  26. Alojzy Zielecki, Miasto w latach Wielkiej Wojny 1914-1918, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 496-497.
  27. Zając. Biografie 2009 ↓, s. 93.
  28. Zając. Jak Sanok 1995 ↓, s. 15-16.
  29. Wykaz oficerów, którzy nadesłali swe karty kwalifikacyjne, do Wydziału prac przygotowawczych, dla Komisji Weryfikacyjnej przy Departamencie Personalnym Ministerstwa Spraw Wojskowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922, s. 45.
  30. L. prez. 828 – Mianowania, przydziały i przeniesienia. „Rozkazy Polskiej Komendy Wojskowej w Krakowie”. Nr 9, s. 1, 13 listopada 1918. Polska Komenda Wojskowa w Krakowie. 
  31. Wojciech Sołtys, Pierwsze miesiące wolności. Życie gospodarcze społeczne i polityczne, Pomiędzy wojnami światowymi 1918-1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 506.
  32. Zając. Jak Sanok 1995 ↓, s. 30.
  33. Rozkazy Ministerstwa Spraw Wojskowych. 302. „Dziennik Personalny”. Nr 10, s. 421, 12 marca 1921. 
  34. Dekrety Wodza Naczelnego. Przyjęcia. 526. „Dziennik Personalny”. Nr 15, s. 758, 16 kwietnia 1921. 
  35. Rozkazy Ministra Spraw Wojskowych. Przydziały i przeniesienia. „Dziennik Personalny”. Nr 17, s. 874, 30 kwietnia 1921. 
  36. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 405.
  37. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 352.
  38. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 379.
  39. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 328.
  40. Rozporządzenia Ministra Spraw Wojskowych. Przenoszę. „Dziennik Personalny”. Nr 5, s. 22, 16 stycznia 1925. 
  41. Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Przeniesienie do korpusu ofic. rezerwowych. „Dziennik Personalny”. Nr 29, s. 228, 26 lipca 1926. 
  42. Art. 76 pkt. b ustawy z dnia 23 marca 1922 r. o podstawowych obowiązkach i prawach oficerów Wojsk Polskich dotyczył przeniesienia do rezerwy oficera na skutek dwukrotnie bezpośrednio po sobie następującej ujemnej rocznej kwalifikacji, stwierdzającej nienadawanie się na wyższe stanowisko i orzeczenia komisji...
  43. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Unieważnienia. „Dziennik Personalny”. Nr 18, s. 354, 10 grudnia 1929. 
  44. Zarządzenia Ministra Spraw Wojskowych. Przenoszę w stan spoczynku. „Dziennik Personalny”. Nr 18, s. 355, 10 grudnia 1929. 
  45. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 328, 969.
  46. M.P. z 1934 r. nr 6, poz. 12.
  47. Rozkazy Ministra Spraw Wojskowych. Nadaję Krzyż Walecznych. „Dziennik Personalny”. Nr 12, s. 371, 15 maja 1922. 
  48. Na podstawie zdjęcia portretowego.

BibliografiaEdytuj