Otwórz menu główne

Antoni Maciej Durski

Antoni Maciej Durski, czasem Antoni Trzaska Durski[1] (ur. 23 lutego 1854 w Zbarażu, zm. 6 listopada 1908 we Lwowie) – naczelnik i generał sokolstwa, pionier gimnastyki, był twórcą polskiej terminologii gimnastycznej, współtwórcą programu i systemu sokolego.

Antoni Durski
Ilustracja
Antoni Durski, 1903 r.
Data i miejsce urodzenia 23 luty 1854
Zbaraż
Data i miejsce śmierci 6 listopad 1908
Lwów
Grób we Lwowie

ŻyciorysEdytuj

Syn Antoniego Augustyny z Orthnerów Durskiej[2], brat marszałka polnego porucznika Karola Durskiego, zastępcy naczelnika Sokoła lwowskiego Jana i Władysława[3]. W 1871 roku zadał maturę w gimnazjum bernardyńskim we Lwowie. Studiował na Politechnice lwowskiej, jednocześnie będąc nauczycielem gimnastyki w Sokole lwowskim i Zakładzie Mag Edwarda Madejskiego[2]. W latach 1872–1873 odbył jednoroczną służbę wojskową, a od 1874 roku pracuje jako nauczyciel gimnastyki[2]. Gdy w lutym 1875 dotychczasowy naczelnik Sokoła Franciszek Hochmann zrezygnował z funkcji i wyjechał na Węgry, zostaje 1 marca mianowany nowym naczelnikiem[2].

Podczas Wystawy Higieniczno-lekarskiej i Przyrodniczej, która odbyła się w lipcu 1888 we Lwowie był jednym z ekspertów prowadzących wykłady w dziale VIII Gimnastyka. Omawiał tam wraz z dr. Krówczyńskim. Pokazywano tam jak powinny wyglądać wzorowe boiska i sale gimnastyczne nie tylko dla towarzystw gimnastycznych, ale też szkół ludowych[4].

28 kwietnia 1900 zawarł we Lwowie związek małżeński z Marią Braunseis[5]. Pracowała ona jako nauczycielka w szkole im. Sienkiewicza, a zmarła 29 kwietnia 1915 roku[6]. Córka Janina[7] zmarła w 1910 roku.

5 listopada 1900 otrzymał tytuł członka honorowego rzeszowskiego gniazda „Sokoła”.

Naczelnik "Sokoła"Edytuj

1 marca 1875 mianowany naczelnikiem lwowskiego "Sokoła"[2]. Należał do komitetu redakcyjnego "Przewodnika Gimnastycznego "Sokół" od nr 1 wydanego w 1886 roku[8]. Od 1881 roku pracuje w redakcji pisma, publikując własne opracowania lub tłumaczenia z języka czeskiego, tworząc w ten sposób polską literaturę gimnastyczną[2].

Jako naczelnik "Sokoła" 1 października 1881 roku zawiązuje na wzór czeski pierwsze grono nauczycielskie w składzie: Cetnar, Tyblewicz, Władysław Janikowski, Teofil Abl, Kazimierz Homiński, Zygmunt Łuszczyński, Piotr Maksymowicz, Florian Stachurski i Kazimierz Usiekniewicz[2].

W latach 1883-84 jest czynnym członkiem komitetu budowy sokolni lwowskiej. W grudniu 1884 roku udaje się wprowadzić do własnego gmachu[2]. W 1886 roku organizuje grono nauczycielskie "Sokoła" w Krakowie. W 1892 roku wspólnie z gronem nauczycielskim organizuje pierwszy zlot sokolstwa polskiego we Lwowie[2]. W tym samym roku wydział nowo powstałego Związku Towarzystw Gimnastycznych w uznaniu jego pracy nadaje mu tytuł naczelnika związkowego[2].

Pogrzeb i nagrobekEdytuj

Zmarł 6 listopada 1908 roku i został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie "kosztem "Sokoła Macierzy"[9]. Zaraz po śmierci Antoniego Durskiego uchwalono postawienie mu na grobie pomnika[9]. Powstał on ze składek członków polskich gniazd sokolich[10]. 17 sierpnia 1912 roku zwłoki Antoniego Durskiego zostały przeniesione do nowego murowanego grobu[11] znajdującego się niedaleko pomnika Ordona i nowej bramy Cmentarza Łyczakowskiego[12]. Pomnik autorstwa Henryka Périera został poświęcony we wrześniu 1912 roku. Kolumnę wykonano z kamienia trembowelskiego, na szczycie sokół z brązu rozpościera skrzydła i zrywa się do lotu. Poniżej umieszczono wykonane w brązie popiersie Antoniego Durskiego w mundurze sokolim[12]. Na pomniku umieszczono napis: „Antoniemu Durskiemu, naczelnikowi związkowemu — Sokolstwo polskie"[13]. Niestety zostało ono skradzione w 1929 roku[12].

PublikacjeEdytuj

  • Szkoła szermierki siecznej Lwów 1879[14]
  • Zarys nauki gimnastyki szkolnej i towarzyskiej : dział pierwszy - ćwiczenia bez przyrządów, bez przyborów, bez pomocy lub oporu współćwiczących się: I. ćwiczenia wolne, II. ćwiczenia rzędowe Lwów 1884[15]
  • Zasady nauki gimnastyki szkolnej i towarzyskiej. Dział siódmy Lwów 1886[16]
  • Czesko-polski i niemiecko-polski słowniczek wyrazów gimnastycznych Lwów 1896[15]
  • Poręcze : praktyczne lekcye Lwów 1897[15]
  • Gimnastyka dziewcząt i kobiet. Ćwiczenia na przyrządach Lwów 1898[15]

PrzypisyEdytuj

  1. Gabriel Szajna. Teoretycy i praktycy szermierki w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół” w Galicji. Prace naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Kultura Fizyczna 2015, t. XIV, nr 2, s. 35.
  2. a b c d e f g h i j Janikowski W. Antoni Durski krótki rys biograficzny z okazji ćwierćwiekowej rocznicy jego służby sokolej Przewodnik Gimnastyczny "Sokół" 1900 nr 3 s. 1-3
  3. Pogrzeb śp. Augustyny Durskiej Kurier Lwowski 1916 nr 153 z 24 marca s. 3
  4. Program wystawy Higieniczno-lekarskiej i przyrodniczej Kurier Lwowski 1888 nr 35 z 4 lutego s.2
  5. Z życia towarzyskiego Kurier Stanisławowski 18 nr 762 z 29 kwietnia s.2
  6. Nekrolog Kurier Lwowski 1915 nr 119 z 18 kwietnia (1maja) s. 4
  7. Zmarli kurier Lwowski 1910 nr 553 z 29 listopada s.4
  8. Przewodnik Gimnastyczny Kurier Lwowski 1886 nr 26 z 26 stycznia s. 4
  9. a b Antoni Durski Kurier Lwowski 1908 nr 521 z 7 listopada s.1-2
  10. Pomnik naczelnika Durskiego Kurier Lwowski 1909 nr 4 z 3 stycznia s. 2
  11. Przeniesienie zwłok Antoniego Durskiego Kurier Lwowski 1912 nr 369 z 13 sierpnia s. 4
  12. a b c Nicieja S. Ogród snu i pamięci Opole 2010 s. 112 ​ISBN 978-83-61915-13-3
  13. U mogiły Durskiego Kurier Lwowski 1912 nr 449 z 30 września s. 4
  14. l, Antoni Durski - Szkoła szermierki siecznej. 1879, www.signum-polonicum.com.pl [dostęp 2018-03-11] (pol.).
  15. a b c d Mikolaj Michalczyk && Tymoteusz Dzienniak, Bibliografia Estreichera, www.estreicher.uj.edu.pl [dostęp 2018-03-11] (pol.).
  16. P. Antoni Durski Kurier Lwowski 1886 nr 135 z 16 maja s. 5

BibliografiaEdytuj

  • August Krasicki: Dziennik z kampanii rosyjskiej 1914-1916. Warszawa, 1988, s. 493.
  • Marian Wolańczyk. Durski Antoni Maciej (1854—1908). W: Polski Słownik Biograficzny. T. VI. Kraków : Polska Akademia Umiejętności, 1948, s. 11.