Antoni Zdrojewski

generał polski

Antoni Józef Zdrojewski, ps. „Daniel”, „Nestor”, „Junosza”, „Ojciec” (ur. 26 marca 1900 w Skorzewie na Kaszubach, zm. 13 maja 1989 w Paryżu) – oficer piechoty, artylerii i wojsk spadochronowych, jeden z organizatorów polskiej siatki we Francji, generał brygady wojsk polskich i francuskich.

Antoni Józef Zdrojewski
Daniel, Nestor, Junosza, Ojciec
generał brygady (Polska) generał brygady (Francja) generał brygady (Polska)
generał brygady generał brygady (Francja)
Data i miejsce urodzenia 26 marca 1900
Skorzewo
Data i miejsce śmierci 13 maja 1989
Paryż
Przebieg służby
Lata służby 1917-1947
Siły zbrojne Kaiserstandarte.svg Armia Cesarstwa Niemieckiego
Orzełek Wojsk Wielkopolskich.svg Armia Wielkopolska
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Guzik WP we Francji 1940.jpg Wojsko Polskie we Francji
Polish eagle(cropped).png Polska Organizacja Walki o Niepodległość
Flag of Forces Françaises de l'Intérieur (FFI).png Francuskie Siły Wewnętrzne
Poland badge.jpg Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Jednostki 66 Kaszubski Pułk Piechoty,
43 Pułk Strzelców Legionu Bajończyków,
16 Pomorski Pułk Artylerii Lekkiej,
2 Pułk Artylerii Lekkiej,
Delegatura MON we Francji,
Oddział Likwidacyjny PSZ we Francji
Stanowiska Dowódca dywizjonu artylerii,
Komendant POWN,
Szef Delegatury MON
Główne wojny i bitwy powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Późniejsza praca Wielki Mistrz Najwyższego Zakonu Rycerskiego Świątyni Jerozolimskiej
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941) Krzyż Walecznych (od 1941) Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Kampanii Wrześniowej 1939 Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wojenny 1939–1945 (Francja) Medal Ruchu Oporu z Rozetką (Francja) francuski Croix du Combattant Volontaire de la Resistance Medaille commemorative de la Guerre 1939-1945 Medaille commemorative des Services Volontaires dans la France Libre ribbon.svg Order Imperium Brytyjskiego brytyjska 1939-1945 Star brytyjska France and Germany Star brytyjski Defence Medal brytyjski War Medal 1939-1945

W okresie emigracji przystąpił do stronnictwa samozwańczego „Prezydenta Wolnej Polski na Wychodźstwie” Juliusza Nowina-Sokolnickiego, który w 1979 „nadał” mu rangę „Marszałka Polski”.

ŻyciorysEdytuj

W 1917 roku został wcielony do Armii Cesarstwa Niemieckiego, po kapitulacji II Rzeszy walczył w powstaniu wielkopolskim oraz w wojnie polsko-bolszewickiej[1]. Od listopada 1919 roku do czerwca 1920 roku był oficerem 66 Kaszubskiego Pułku Piechoty. Od 14 lutego do 21 czerwca 1921 roku był słuchaczem 38. Klasy imienia księcia Józefa Poniatowskiego Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie[2]. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu podporucznika ze starszeństwem z 1 lipca 1921 roku i 1549. lokatą w korpusie oficerów piechoty[3]. Mianowany porucznikiem ze starszeństwem z 1 lipca 1921 roku w korpusie oficerów piechoty[4].

W latach 1923-1924 był oficerem 43 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych stacjonującego w Dubnie i Brodach[5][6]. Jako oficer tego pułku był odkomenderowany do Batalionu Szkolnego Piechoty Okręgu Korpusu Nr II na stanowisko oficera broni[7]. W listopadzie 1925 roku otrzymał przeniesienie do 16 Pułku Artylerii Polowej w Grudziądzu, w celu przeszkolenia[8]. Później został przeniesiony z korpusu oficerów piechoty do korpusu oficerów artylerii i mianowany dowódcą baterii w 16 pap[9]. 27 stycznia 1930 roku został mianowany kapitanem ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 roku i 72. lokatą w korpusie oficerów artylerii[10]. Od stycznia 1930 do grudnia 1937 dowodził III dywizjonem w macierzystym pułku. Majorem został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1937 roku w korpusie oficerów artylerii[4]. Od grudnia 1937 roku do września 1939 roku pełnił służbę w Departamencie Artylerii Ministerstwa Spraw Wojskowych na stanowisku szefa Wydziału Studiów.

Brał udział w kampanii wrześniowej i kampanii francuskiej, dowodził wówczas II dywizjonem 2 Warszawskiego Pułku Artylerii Lekkiej. W 1940 został internowany w Szwajcarii, skąd uciekł w listopadzie tego samego roku uciekł do francuskiej wolnej strefy wstępując do organizowanej przez władze emigracyjne polskiej siatki. Do 1942 pełnił funkcję komendant okręgu lyońskiego Polskiej Organizacji Niepodległościowej. Zagrożony aresztowaniem uciekł do Hiszpanii i przez Gibraltar dotarł do Wielkiej Brytanii. Po ukończeniu specjalnych kursów, w 1943 przerzucono go ponownie do okupowanej Francji, gdzie w stopniu podpułkownika, pod pseudonimami min. „Daniel” i „Nestor”, został komendantem Polskiej Organizacji Walki o Niepodległość. Wbrew dyrektywom rządu RP w Londynie, 29 maja 1944, podporządkował on POWN Francuskim Siłom Wewnętrznym na zasadach autonomii[11].

Od września do grudnia 1944, w stopniu pułkownika[4] Polskich Sił Zbrojnych, był szefem Delegatury MON we Francji, a następnie członkiem Oddziału Likwidacyjnego we Francji. Po zdemobilizowaniu w 1947 pozostał w Europie Zachodniej, był prezesem Związku Uczestników Polskiego Ruchu Oporu we Francji. W 1964, dekretem Prezydent RP na Uchodźstwie Augusta Zaleskiego został generałem brygady[12][4]. Od 1970 roku aż do śmierci był wielkim mistrzem reaktywowanego Zakonu Templariuszy. Na swojego następcę wyznaczył George'a Lamiranda.

W 1950 Antoni Zdrojewski ożenił się z Lilianą Lefevre, rodowitą Belgijką która współdziałała z pionem wojskowym POWN w jej Ojczyźnie. Mieszkali w Paryżu przy Rue de Richelieu 25[13]. Po swojej śmierci Zdrojewski spoczął na Cmentarzu Champeaux w Montmorency[14], jego imię nadano ulicom w rodzinnym Skorzewie oraz we francuskim Le Russey[15].

KontrowersjeEdytuj

5 lipca 1975 roku samozwańczy „Prezydent Wolnej Polski na Wychodźstwie” Juliusz Nowina-Sokolnicki[16] mianował gen. bryg. Antoniego Zdrojewskiego „Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych” i awansował na generała broni ze starszeństwem z 1 marca 1941 roku. 3 maja 1979 roku Juliusz Nowina-Sokolnicki mianował go Marszałkiem Polski[17]. Wszystkie awanse i nadania odznaczeń z ramienia Sokolnickiego nie były uznawane przez władze RP na uchodźstwie (podobnie nie uznały ich władze Polski Ludowej oraz współczesne) a gen. Zdrojewski, w przeciwieństwie do np. gen. Stanisława Maczka, nie potępił działalności samozwańczego „Prezydenta” popierając go i nosząc mundur marszałkowski[18].

13 maja 1978 roku w Londynie prezesi i przedstawiciele organizacji skupiających byłych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Obczyźnie, zebrani w Instytucie Polskim im. gen. Sikorskiego pod przewodnictwem Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych, gen. dyw. Zygmunta Bohusza-Szyszko uchwalili rezolucję potępiającą działalność Juliusza Nowina-Sokolnickiego[16], a jako przykład jego „szkodliwej i destrukcyjnej działalności” podali uczestnictwo Zdrojewskiego 13 września 1977 roku w oficjalnej uroczystości złożenia wieńca pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu przez I sekretarza Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, Edwarda Gierka[16]. Bezpośrednio po złożeniu wieńca Edward Gierek przywitał się z generałem Zdrojewskim i nawiązał z nim krótką, serdeczną rozmowę[19].

AwanseEdytuj

W grudniu 1944, w uznaniu zasług w walce o wolność Polski i Francji, Rząd Tymczasowy Charles'a de Gaulle'a nadał Antoniemu Zdrojewskiemu stopień generała brygady Francuskich Sił Zbrojnych[20].

Nadane przez samozwańczego „Prezydenta Wolnej Polski na Wychodźstwie” Juliusza Nowina-Sokolnickiego „awanse” do stopnia generała broni (5 lipca 1975) i na Marszałka Polski (3 maja 1979) nie zostały uznane zarówno przez rząd RP na uchodźstwie jak i władze PRL oraz III RP[16][21].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PolskaEdytuj

FrancjaEdytuj

Wielka BrytaniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. https://kpbc.umk.pl/Content/194800/PDF/Zdrojewski_Antoni_1149_1922_Pom.pdf
  2. Księga pamiątkowa 1830 - 29 XI 1930. Szkice z dziejów szkół piechoty polskiej, Szkoła Podchorążych Piechoty, Ostrów-Komorowo 1930, s. 385, 461.
  3. Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 149.
  4. a b c d e f g h Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 188.
  5. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 251, 455.
  6. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 232, 397.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 18 z 26 lutego 1924 roku, s. 87.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 128 z 27 listopada 1925 roku, s. 695.
  9. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 390, 482.
  10. a b Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 2 z 28 stycznia 1930 roku, s. 28.
  11. La POWN, un mouvement pour l'indépendance, www.passionmilitaria.com [dostęp 2020-04-27] (fr.).
  12. a b Dembiński 1969 ↓, s. 6.
  13. https://kpbc.umk.pl/Content/194800/PDF/Zdrojewski_Antoni_1149_1922_Pom.pdf
  14. Musée de la résistance en ligne, museedelaresistanceenligne.org [dostęp 2020-04-27].
  15. Zdrojewskiego Antoniego, gen. Skorzewo, Ulica, 83-400, mapa.targeo.pl [dostęp 2020-04-27] (pol.).
  16. a b c d Rezolucja w sprawie akcji p. J. Sokolnickiego 2004 ↓, s. 10.
  17. Jan Strzemieniewski. Generałowie" Juliusza Nowina-Sokolnickiego 1973-1990. „MARS”. 13/2002, s. 135-143, 2002. [dostęp 2010-01-15]. 
  18. https://kpbc.umk.pl/Content/194800/PDF/Zdrojewski_Antoni_1149_1922_Pom.pdf
  19. Trybuna Robotnicza nr 208 z 14 września 1977 roku, s. 1.
  20. http://www.klubvm.org.pl/img/zeszyt/zh_nr_3.pdf
  21. Jan Strzemieniewski. Generałowie" Juliusza Nowina-Sokolnickiego 1973-1990. „MARS”. 13/2002, s. 135-143, 2002. [dostęp 2010-01-15]. 
  22. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 196.
  23. https://kpbc.umk.pl/Content/194800/PDF/Zdrojewski_Antoni_1149_1922_Pom.pdf
  24. https://kpbc.umk.pl/Content/194800/PDF/Zdrojewski_Antoni_1149_1922_Pom.pdf
  25. https://www.fondationresistance.org/documents/lettre/LettreResistance021.pdf
  26. https://kpbc.umk.pl/Content/194800/PDF/Zdrojewski_Antoni_1149_1922_Pom.pdf
  27. Antoine Antoni Joseph Zdrojewski - Les Français Libres, www.francaislibres.net [dostęp 2020-04-27] (fr.).
  28. https://kpbc.umk.pl/Content/194800/PDF/Zdrojewski_Antoni_1149_1922_Pom.pdf
  29. http://lesamitiesdelaresistance.fr/lien28/p79-82_la_resistance_polonaise.pdf

BibliografiaEdytuj