Antypapież

osoba ogłoszona papieżem niezgodnie z prawem kościelnym

Antypapież – osoba powołana na tron papieski nieprawnie, za pontyfikatu legalnego papieża lub w czasie, gdy urząd papieski był nieobsadzony.

Antypapieże wybierani byli najczęściej wskutek sporów teologicznych (np. Hipolita powołano w czasie sporów wokół sabelianizmu) lub politycznych (np. Paschalis obsadził tron papieski dzięki przekupieniu niezwykle wpływowego wówczas arcybiskupa Rawenny). Gdy zaczęło kształtować się Państwo Kościelne i rosło jego znaczenie polityczne, coraz częściej spory wokół powołania papieża były odbiciem walki o wpływy różnych stronnictw czy rodów. Pomimo wprowadzenia w 1059 roku zasady powoływania papieży przez kolegium kardynalskie, sytuacja nie uległa zmianie[1].

W czasie wielkiej schizmy zachodniej, obok biskupów Rzymu urzędowali również antypapieże obediencji awiniońskiej oraz pizańskiej.

Przez sedewakantystów ostatni papieże są uznawani za antypapieży. Według większości z nich ostatnim prawowitym papieżem był Pius XII (zm. 1958) bądź Jan XXIII (zm. 1963), ale istnieją również nurty sedewakantyzmu uznające za ostatniego papieża Piusa XI (zm. 1939), a nawet Piusa IX (zm. 1878)[2].

Sam fakt ogłoszenia się przez kogoś papieżem to za mało, by uznać daną osobę za antypapieża. Na przykład były zakonnik katolicki Francuz Michel Auguste Marie Collin(fr.) (zm. 1974) przybrał imię Klemensa XV i głosił, że w 1950 roku Chrystus powołał go na papieża. Hiszpan Clemente Domínguez y Gómez (1946–2005) uznał się w 1978 roku za papieża Grzegorza XVII[3], traktując papieża w Rzymie jako antypapieża. Od 1998 w Stanach Zjednoczonych działał pod imieniem Piusa XIII[3] były zakonnik i dawny zwolennik abp. Marcela Lefebvre Lucian Pulvermacher. Status tych osób, w przeciwieństwie do dawnych antypapieży, którzy mieli poparcie choćby części kolegium kardynalskiego, nie wystarcza, aby uznać je za antypapieży. Z tego względu w ich wypadku umieszczane przy imieniu słowo „antypapież” powinno być brane w cudzysłów.

Istnieją spory co do liczby antypapieży w historii. Wymienia się od 36 do 43 antypapieży. W roku 1942 kardynał Giovanni Mercati, Archiwista Świętego Kościoła Rzymskiego, stworzył listę antypapieży, która od tamtej pory została oficjalnie uznana przez Kościół katolicki. Zamieszczona lista jest zgodna z listą Mercatiego. Różnice w liczbie antypapieży wynikają z podejścia historyków, a nawet teologów Kościoła katolickiego (np. watykańskie Annuario Pontificio aż do XX wieku wymieniało jako legalnych papieży obediencji pizańskiej).

Lista Mercatiego[4]Edytuj

Herb Antypapież Wizerunek Imię łacińskie Świeckie imię i nazwisko Miejsce urodzenia Pontyfikat Wiek
Hipolit   Hippolytus Azja Mniejsza, Cesarstwo Rzymskie (Turcja) 217235
III
Nowacjan Novatianus marzec 251258
Feliks II   Felix
Secundus
35522 listopada 365
IV
Ursyn Ursinus wrzesień 366 – listopad 367
Eulaliusz Eulalius 27 lub 29 grudnia 4183 kwietnia 419
V
Wawrzyniec Laurentius 1) 22 listopada 498 – luty 499
2) 501505
Dioskur 22 września 53014 października 530
VI
Teodor Theodorus 687
VII
Paschalis Paschalis 687
Konstantyn II Constantinus
Secundus
5 lipca 7676 sierpnia 768
VIII
Filip Philippus 31 lipca 768
Jan VIII Ioannes
Octavus
styczeń 844
IX
Anastazy III Anastasius
Tertius
sierpień 855 – wrzesień 855
Krzysztof   Christophorus Rzym, Państwo Kościelne (Włochy) lipiec lub wrzesień 903 – styczeń 904
X
Bonifacy VII
Ponownie
Bonifacius
Septimus
Franco Włochy sierpień 984 – lipiec 985
Jan XVI   Ioannes
Sextus Decimus
Jan Philagathus (Filogatos) Rossano, Hrabstwo Kalabrii (Włochy)[a] kwiecień 997 – luty 998
Grzegorz VI Gregorius
Sextus
1012
XI
Benedykt X Benedictus
Decimus
Giovanni Mincius Rzym, Państwo Kościelne (Włochy) 5 kwietnia 105824 stycznia 1059
Honoriusz II Honorius
Secundus
Piotr Cadalus Rzym, Państwo Kościelne (Włochy) 28 października 10611064/1072
Klemens III   Clemens
Tertius
Wibert z Rawenny Parma, Święte Cesarstwo Rzymskie (Włochy) 1) 26 czerwca 1080
2) 24 maja 10848 września 1100
Teodoryk Theodoricus wrzesień 1100 – styczeń 1101
XII
Albert Albertus Włochy luty – marzec 1102
Sylwester IV Silvester
Quartus
Maginulf Niemcy lub Włochy 18 listopada 110512 kwietnia 1111
Grzegorz VIII   Gregorius
Octavus
Maurice Limousin, Królestwo Francji (Francja) 8 marca 1118 – kwiecień 1121
Celestyn II[b] Coelestinus
Secundus
Teobaldo Bocapeccus Rzym, Państwo Kościelne (Włochy) 16 grudnia 1124
Anaklet II Anacletus
Secundus
Pietro Pierleoni OSB Rzym, Państwo Kościelne (Włochy) 14 lutego 113025 stycznia 1138
Wiktor IV Victor
Quatrus
Gregorio de Ceccano Ceccano, Państwo Kościelne (Włochy) marzec 113829 maja 1138
Wiktor IV Victor
Quatrus
Ottaviano de Monticello Rzym, Państwo Kościelne (Włochy) 7 września 115920 kwietnia 1164
Paschalis III   Paschalis
Tertius
Guido di Crema Crema, Święte Cesarstwo Rzymskie (Włochy) 22 kwietnia 116420 września 1168
Kalikst III Callistus
Tertius
Giovanni de Struma OSB Toskania, Święte Cesarstwo Rzymskie (Włochy) wrzesień 116829 sierpnia 1178
Innocenty III Innocentius
Tertius
Lando de Sittino Lacjum, Państwo Kościelne (Włochy) 29 września 1179 – styczeń 1180
Mikołaj V   Nicolaus
Quintus
Pietro Rainalducci OFM Borgorose, Włochy 12 maja 132825 sierpnia 1330
XIV
  Klemens VII   Clemens
Septimus
Robert z Genewy Genewa, Święte Cesarstwo Rzymskie (Szwajcaria) 20 września 137816 września 1394
  Benedykt XIII   Benedictus
Tertius Decimus
Pedro de Luna Illueca, Hiszpania 28 września 139426 lipca 1417
  Aleksander V   Alexander
Quintus
Pietro Philarghi
OFM
Kreta, Republika Wenecka (Grecja) 26 czerwca 14093 maja 1410
XV
  Jan XXIII   Ioannes
Vicesimus Tertius
Baldassare Cossa Neapol, Królestwo Neapolu (Włochy) 17 maja 141029 maja 1415
  Feliks V   Felix
Quintus
Amadeusz VIII Chambéry, Księstwo Sabaudii (Francja) 5 listopada 14397 kwietnia 1449

Współcześni „antypapieże”[5]Edytuj

„Antypapież” Prawdziwe imię i nazwisko „Pontyfikat” Państwo
Klemens XV(fr.) Michel Auguste Marie Collin(fr.) 1963 - 23 czerwca 1974[6]   Francja
Grzegorz XVII Gaston Tremblay 24 czerwca 1968 - 31 lipca 2011[7]   Kanada
Emmanuel I Gino Frediani 12 października 1973 - 28 kwietnia 1984[8]   Włochy
Piotr II Chester Olszewski 31 maja 1977 - 1980[9]   Stany Zjednoczone
Grzegorz XVII Clemente Domínguez y Gómez 15 sierpnia 1978 - 22 marca 2005[10]   Hiszpania
Hadrian VII Francis Konrad Schuckardt 21 czerwca 1984 - 5 listopada 2006[11]   Stany Zjednoczone
Piotr II Aimé Baudet od 10 kwietnia 1984[12]   Belgia
Piotr II Pierre Henri Bubois od 1985[13]   Belgia
Michał I(ang.) David Allen Bawden(ang.) 16 lipca 1990 - 2 sierpnia 2022[14]   Stany Zjednoczone
Walerian I Valeriano Vestini 15 sierpnia 1990 - wrzesień 1995[15]   Włochy
Linus II Victor von Pentz 29 czerwca 1994 - lipiec 2007[16]   Wielka Brytania
Piotr II Maurice Achieri of Le Perreux 1995 - 13 lutego 2016[17]   Francja
Piotr II Julius Tischler od 1998[18]   Niemcy
Pius XIII Earl Lucian Pulvermacher 24 października 1998 - 30 listopada 2009[19]   Stany Zjednoczone
Grzegorz XIX Reinaldus Michael Benjamins od 2001[20]   Stany Zjednoczone
Piotr II Manuel Alonso Corral 26 marca 2005 - 15 lipca 2011[21]   Hiszpania
Piotr II(ang.) William Kamm(ang.) od kwietnia 2005[22]   Australia
Jan XX Roberto Carnevale od 2005[23]   Włochy

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. J. Warmiński, H. Wojtyska, Antypapież, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 1, Lublin 1973, kol. 727.
  2. Bunt w imię ortodoksji. katolicki.net. [dostęp 2023-01-23].
  3. a b W. Jakubowski, K. Jajecznik, Wątek tradycji katolickiej w myśli politycznej i publicystyce Narodowego Odrodzenia Polski, [w:] Dylematy historii i polityki: księga dedykowana Profesor Annie Magierskiej, red. R. Chwedoruk, D. Przastek, Warszawa 2008, s. 250.
  4. J. Warmiński, H. Wojtyska, Antypapież, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 1, Lublin 1973, kol. 728.
  5. Jadwiga Knie-Górna: Papież z second-handu. przewodnik-katolicki.pl, 2006-07-06. [dostęp 2023-01-28].
  6. „Antypapież” Klemens XV
  7. „Antypapież” Grzegorz XVII
  8. „Antypapież” Emmanuel I
  9. „Antypapież” Piotr II
  10. „Antypapież” Grzegorz XVII
  11. „Antypapież” Hadrian VII
  12. „Antypapież” Piotr II
  13. „Antypapież” Piotr II
  14. „Antypapież” Michał I
  15. „Antypapież” Walerian I
  16. „Antypapież” Linus II
  17. „Antypapież” Piotr II
  18. „Antypapież” Piotr II
  19. „Antypapież” Pius XIII
  20. „Antypapież” Grzegorz XIX
  21. „Antypapież ”Piotr II
  22. „Antypapież” Piotr II
  23. „Antypapież” Jan XX

BibliografiaEdytuj

  • J. Warmiński, H. Wojtyska, Antypapież, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 1, Lublin 1973, kol. 727-728.

UwagiEdytuj

  1. Był pochodzenia greckiego.
  2. We współczesnej historiografii klasyfikowanie Teobalda jako antypapieża jest kwestionowane i proponuje się określać go jako papież elekt.