Otwórz menu główne

Ogród Botaniczny Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy

(Przekierowano z Arboretum w Bydgoszczy)

Ogród Botaniczny Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczyogród botaniczny położony w centrum Bydgoszczy. Pełni funkcje naukowo-badawcze, dydaktyczne oraz rekreacyjno-wypoczynkowe.

Ogród Botaniczny Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Bydgoszcz
Dzielnica Śródmieście (Bydgoszcz)
Powierzchnia 2,33 ha
Data założenia 1930 r.
Położenie na mapie Bydgoszczy
Mapa lokalizacyjna Bydgoszczy
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
Ogród Botaniczny Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
Ziemia53°07′51″N 18°01′03″E/53,130833 18,017500
Strona internetowa
Tablica
Alejka
Łuk kamienny
Jedna z rzeźb "cztery pory roku"

LokalizacjaEdytuj

Obiekt zajmuje teren byłego Ogrodu Botanicznego usytuowanego w centralnej części Bydgoszczy. Ogród posiada wymiary 80 x 240 m i graniczy z ulicami: Chodkiewicza, Niemcewicza i Powstańców Wielkopolskich. Od wschodu przylega do niego główny kampus Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

MisjaEdytuj

Misją ogrodu jest gromadzenie, uprawa i eksponowanie wybranych gatunków roślin zielnych, drzew, krzewów i fitocenoz dla potrzeb nauki, dydaktyki i popularyzacji. Prowadzi się tu badania naukowe m.in. na temat mikoryz wybranych gatunków drzew, oceny zasobów naturalnych owadów zapylających, czy też występowania grzybów wielkoowocnikowych. Ogród uczestniczy corocznie w organizacji Bydgoskiego Festiwalu Nauki[1].

HistoriaEdytuj

Arboretum w Bydgoszczy powstało w 1930 r. na terenie byłego, szkolnego ogródka botanicznego o powierzchni 0,71 ha jako Miejski Ogród Botaniczny. Zaprojektował go dyrektor Zieleni Miejskiej inż. Marian Güntzel, dla którego wzorem był ogród botaniczny w Poznaniu[2]. W 1937 r. w ogrodzie znajdowały się drzewa i krzewy ozdobne zaliczane do 237 gatunków i odmian[3].

W czasie II wojny światowej obiekt ten został częściowo zdewastowany, wskutek prac ziemnych związanych z obroną miasta. Po jej zakończeniu ówczesne władze miejskie postanowiły przywrócić temu terenowi pierwotny wygląd. 26 stycznia 1946 roku, uchwałą Zarządu Miejskiego miasta Bydgoszczy Miejski Ogród Botaniczny uzyskał status placówki naukowo-badawczej i stał się odrębną jednostką organizacyjną. W tym roku zwiększono jego obszar do 2,5 ha, a na siedzibę kierownictwa ogrodu przydzielono willę wraz z zabudowaniami gospodarczymi, sąsiadującymi bezpośrednio z terenami „Botanika” od strony ul. Niemcewicza. Planowano wówczas utworzenie w tych budynkach Muzeum Przyrodniczego i pracowni przyrodniczych[3].

W latach 1946–1951 uporządkowano obiekt, założono instalacje techniczne oraz wybudowano budynki gospodarcze ze szklarnią. Drzewostan stopniowo uzupełniano nowymi gatunkami drzew i krzewów, rodzimego i obcego pochodzenia[3].

W 1951 roku ogród został przekazany Instytutowi Hodowli i Aklimatyzacji Roślin i do roku 1979 pełnił funkcję Ogrodu Botanicznego. Do roku 1970 podlegał Zakładowi Biologii i Fizjologii Rozwoju Roślin IHAR w Radzikowie k. Warszawy, natomiast od 1971 r. działał w ramach Zakładu Centralnej Kolekcji Roślin[4]. W tym czasie z jednostki służącej szkolnictwu oraz wypoczynkowi przekształcił się w instytucję naukowo-badawczą.

Podstawowym jego zadaniem było jednakże umożliwienie zwiedzającym poznanie różnorodności świata roślin pochodzenia zarówno rodzimego, jak i obcego. „Botanik" umożliwiał obejrzenie różnych osobliwości z dziedziny biologii, morfologii, fitopatologii, dendrologii, stwarzał możliwość poznania flory łąk, lasów, torfowisk itp. Była to również okazja do spotkania się „oko w oko” z wielogatunkowością roślin w warunkach miejskich[3]. Ogród skupiał wówczas 300 gatunków roślin, wydawał corocznie „Katalog Nasion” i prowadził wymianę materiału siewnego z innymi ogrodami botanicznymi w kraju i za granicą[3].

Miarą popularności Ogrodu Botanicznego stała się duża liczba odwiedzających. Wielu mieszkańców Bydgoszczy spędzało tu wolny czas i podziwiało ogrodowe rzeźby czterech gracji czy kilkuletnich dziewczynek (symbolizujących 4 pory roku) Bronisława Kłobuckiego (1896-1944), jak również stałą ekspozycję kamiennych rzeźb, zwanych „Potokiem Kamiennym", ofiarowaną miastu przez artystę Stanisława Horno-Popławskiego. Elementy te, wkomponowane w bogatą roślinność Ogrodu, nadawały mu poetycki wygląd[3].

W 1977 r., gdy zapadła decyzja o utworzeniu nowego Ogrodu Botanicznego w północno-wschodniej części Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku, stary „Botanik” stał się ogólnodostępnym parkiem miejskim[3]. W konsekwencji spowodowało to zaginięcie prac rzeźbiarskich prof. Horno-Popławskiego, zegara słonecznego oraz posągów „Czterech pór roku”.

W 1995 r. staraniem mgr inż. Marka Wilcza - wojewódzkiego konserwatora przyrody, park uzyskał status kompleksowego pomnika przyrody jako arboretum[3]. O zaliczeniu w poczet zabytkowych elementów przyrody zadecydował fakt, że jest to teren o unikatowej florze krajowej i obcego pochodzenia[3]. W 1999 r. ogród (z około 220 gatunkami drzew i krzewów) został przekazany Uniwersytetowi Kazimierza Wielkiego i stał się pracownią dydaktyczno-naukową Zakładu Botaniki Instytutu Biologii i Ochrony Środowiska na Wydziale Nauk Przyrodniczych. Od tego czasu rozpoczęto stopniową rewitalizację ogrodu. Od 2002 r. zmodernizowano staw i szereg elementów małej architektury, założono rozarium, utworzono wiejski ogródek z siedliskiem dla owadów oraz kaktusowy zakątek, zamontowano 40 tablic edukacyjnych „Tajemnice ogrodu”[1]. Od 2006 r. Uniwersytet Kazimierza Wielkiego prowadzi ogród zgodnie z ustawą o ochronie przyrody, a także jest członkiem Rady Ogrodów Botanicznych w Polsce[1].

Od 2010 r. w budynku dawnej biblioteki znajduje się Galeria Arboretum, w której prezentowane są prace plastyczne i fotograficzne.

Kierownikiem Arboretum od 1999 jest Barbara Wilbrandt.

CharakterystykaEdytuj

Ogród zajmuje teren częściowo ujęty w szerokie, łagodnie schodzące terasy, o lekkim nachyleniu z północy na południe[3]. Zgromadzono w nim ok. 400 gatunków drzew i krzewów oraz 700 gatunków roślin zielnych, zarówno rodzimych, jak i obcego pochodzenia. Ekspozycję podzielono na działy: biologii roślin, ekologii, systematyki, roślin użytkowych, lekarskich, ozdobnych oraz arboretum i sad owocowy. W ramach działu ekologii urządzono alpinarium, wydmę, step, solnisko, torfowisko oraz staw o powierzchni 50 m2[1].

Poza tym znajdują się tu łuki kamienne, pergola, a w narożnikach położonego w jej pobliżu niewielkiego dziedzińca znajdują się kamienne, 1,5-metrowej wysokości rzeźby "Jesień" i "Zima" dłuta prof. Stanisława Radwańskiego z Gdańska. Figury te, stanowiące odrestaurowaną część cyklu czterech posągów stojących tu od 1930 r., wróciły na swoje historyczne miejsce odpowiednio w połowie maja 2008 r. (fundacja Ewy Taterczyńskiej) oraz 22 marca 2010 r. (z inicjatywy Pomorskiej Spółki Gazownictwa). Na swoje miejsce wrócił także zrekonstruowany przez Ryszarda Lewandowskiego zegar słoneczny, będący wierną repliką zegara z 1930 r. Przy południowym ogrodzeniu (na murze nieopodal dawnego wejścia) znajduje się reliefowy plan Bydgoszczy z 1930 r., wykonany ze sztucznego kamienia przez Bronisława Kłobuckiego, z wyeksponowanymi krawędziami dolin rzecznych, wzgórzami, wodami, wybranymi drogami oraz zabudową.

18 września 2014 na swoje historyczne miejsce trafiła trzecia zrekonstruowana rzeźba - "Wiosna"[5], a 17 października 2015 czwarta rzeźba - "Lato"[6].

RewitalizacjaEdytuj

Projekt rewitalizacji parku zawarto w Programie Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009–2014. Przewiduje on renowację i rekonstrukcję infrastruktury technicznej (szklarnie, pergole, zegar słoneczny, rzeźby, murki, bramki i ogrodzenia, baseny roślin wodnych, relief Bydgoszczy, alpinarium i inne) oraz rewitalizację sfery botanicznej (przebudowa drzewostanu, utworzenie kolekcji roślin rzadkich, zagrożonych i chronionych Pomorza i Kujaw)[7].

Od 2018 r., w kolejnej edycji Gminnego Programu Rewitalizacji, przewiduje się montaż nowego oświetlenia oraz monitoringu, a także dostosowanie ogrodu do potrzeb osób niepełnosprawnych. W związku z tym ścieżki edukacyjne zostaną poszerzone, a nawierzchnia placów i chodników zostanie wymieniona. Rozbudowie i adaptacji poddane zostaną również znajdujące się tutaj budynki (parterowy - na cele dydaktyczne i kulturalne, obiekt nad stawem oraz dwie planowane wiaty - na cele dydaktyczne i społeczne), a ponadto na stawie powstanie pomost. Szacunkowy koszt inwestycji to 1.084.612 zł, z czego 625.268 zł przekaże miasto ze środków UE[8]. Przetarg na opracowanie projektu rewitalizacji ogłoszono w maju 2019[9].

W związku z postulatami społecznymi, dotyczącymi wydłużenia godzin otwarcia ogrodu, od 2018 jest on dostępny w godzinach 8.00 - 19.00 (w dni wolne od pracy od 10.00)[10]

DendrofloraEdytuj

W 2010 r. kolekcja drzew i krzewów (arboretum) liczyła 660 gatunków i odmian roślin, w tym 65 rodzin, 161 rodzajów 13 krzyżówki międzyrodzajowe[1]. Znajdują się wśród nich gatunki rodzime, zagraniczne, prawnie chronione oraz reliktowe[11]. Do najliczniej reprezentowanych roślin należą m.in.: różowate (143 taksonów), klony (26 taksonów), jałowce (24), brzozy (15), trzmieliny (13), derenie (11)[1].

Gatunki reliktowe (szczyt ich rozwoju przypadał na inne epoki geologiczne)[11]:

Gatunki prawnie chronione[11]:

Gatunki iglaste[11]:

Inne rośliny zimozielone[11]:

Rośliny o formach zwisłych[11]:

Rośliny egzotyczne[12]:

Wśród dendroflory Dalekiego Wschodu znajdują się także m.in. miłorząb dwuklapowy, metasekwoja chińska, sosna himalajska, żywotnikowiec japoński, eukomia wiązowata, kolkwicja chińska, mydleniec wiechowaty, okółkowiec czteropłatkowy, korkowiec chiński, sfora japońska, dawida chińska. Z kolei Amerykę Północną reprezentują m.in. mamutowiec olbrzymi, jodła jednobarwna, choina kanadyjska, żółtnica pomarańczowa, orzech czarny, kasztanowiec drobnokwiatowy, amorfa krzewiasta, tulipanowiec amerykański, magnolia parasolowata, kłokoczka trójlistkowa[1].

Do gatunków rodzimych w parku należą m.in. różne odmiany topoli, klonów, białych brzóz oraz dąb burgundzki, rosnący w pobliżu głównego wejścia[3]. Występują także rośliny wielkolistne, miododajne, pnącza oraz okazałe rozarium.

Rośliny wodneEdytuj

Wodne zbiorowisko roślinne na terenie ogrodu liczy ponad 100 taksonów[1].

AwifaunaEdytuj

Na terenie arboretum spotykane są liczne ptaki:

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ​ISBN 978-83-926423-3-6​, str. 310
  2. Ogród Botaniczny
  3. a b c d e f g h i j k Kaja Renata: „Arboretum" - kompleksowy pomnik przyrody Bydgoszczy. [w:] Kalendarz Bydgoski 1996
  4. Encyklopedia Bydgoszczy. t.1. praca zbiorowa pod red. Włodzimierza Jastrzębskiego. Towarzystwo Miłośników Miasta Bydgoszczy. Bydgoszcz 2011. ​ISBN 978-83-926423-3-6​, str. 308-309
  5. „Wiosna” w Ogrodzie Botanicznym UKW
  6. W Ogrodzie Botanicznym odsłonięto rzeźbę "Lato"
  7. Plan Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009 - 2014. Załącznik do Uchwały XLV/632/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 1 kwietnia 2009 roku
  8. Nauka i wypoczynek wśród zieleni – Ogród Botaniczny będzie jak nowy
  9. Botanik do rewitalizacji. Będą nowe alejki, laboratoria, pomost na stawie
  10. Zobacz, co słoneczne dni zrobiły z botanikiem. Jest cudnie!
  11. a b c d e f Renata Kaja, Bydgoskie pomniki przyrody, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 1995, ISBN 83-85860-32-0, OCLC 749523197.
  12. sprowadzone do Europy z zamorskich krajów jako rośliny ozdobne, wykorzystywane do ozdabiania arystokratycznych parków i ogrodów
  13. wywodząca się z nadrzecznych terenów Ameryki Północnej
  14. wywodzący się z dolin rzecznych Półwyspu Bałkańskiego
  15. roślina azjatycka
  16. wywodzi się z Azji i Ameryki Północnej

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Renata Kaja, Bydgoskie pomniki przyrody, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 1995, ISBN 83-85860-32-0, OCLC 749523197.
  • Kaja Renata: „Arboretum" - kompleksowy pomnik przyrody Bydgoszczy. [w.] Kalendarz Bydgoski 1996

Linki zewnętrzneEdytuj