Archikonfraternia Literacka

katolickie arcybractwo w Warszawie

Archikonfraternia Literackarzymskokatolickie arcybractwo religijne, działające nieprzerwanie od XVI wieku w Warszawie, od połowy XVII wieku przy kolegiacie (potem katedrze) św. Jana. Początkowo koncentrowało się na śpiewach kościelnych i przyjmowało na braci wyłącznie mężczyzn umiejących czytać, tzw. viri literati. Z czasem rozpoczęło także działalność charytatywną i społeczną.

Geneza, siedziby i statusEdytuj

 
Kaplica Literacka w katedrze św. Jana w Warszawie w początkach XX wieku
 
Kaplica Literacka w 2017 roku

Jak podaje Encyklopedia kościelna z 1873 roku, pierwotnie bractwa literackie były tworzone, by ich członkowie odprawiali modły i śpiewali psalmy po łacinie, do czego potrzebna była umiejętność czytania. Z czasem zaczęto także przyjmować członków niepiśmiennych. Zwykle bractwa znajdowały się pod opieką Najświętszej Marii Panny. Przyjmowano, że pojawiły się w Polsce około 1350 roku i istniały przy niemal każdym miejskim kościele[1]. Nazwę „bractwo literackie” wywodzono także od listu z błogosławieństwem Najświętszej Maryi Panny, który mieli otrzymać świeżo nawróceni przez apostoła Pawła mieszkańcy Messyny, co skłoniło ich do zawiązania pierwszego takiego bractwa pod nazwą Maria Litterarum[2].

Encyklopedia kościelna[1] i Encyklopedia powszechna Orgelbranda[3] wskazują na rok 1540 jako moment powstania Konfraterni Literackiej w Warszawie, protoplastki Archikonfraterni Literackiej. Strona poświęcona Archikonfraterni w portalu katedry św. Jana[4] i Encyklopedia Warszawy[5] podają datę wcześniejszą: rok 1507.

Konfraternia została założona przez kanoników regularnych przy kościele św. Jerzego w Warszawie. Od 1579 roku działała przy kościele Św. Ducha, a po jego zniszczeniu w czasie wojen ze Szwecją, od 1657 roku przy kolegiacie św. Jana (w 1798 podniesionej do rangi katedry)[5][3][1][4].

Zmiana siedziby na kościół św. Jana nie była prostym procesem, bo już po dwóch latach w nim spędzonych bracia ponownie się przenieśli, tym razem do kościoła Jezuitów. Potem jednak w łonie bractwa nastąpiły niesnaski i jego część w 1667 roku wróciła do kościoła św. Jana. W sprawę wdał się magistrat miejski, który zdołał zażegnać spory i doprowadzić do definitywnego powrotu całego bractwa do kościoła św. Jana w 1669 roku. Konfraternia otrzymała wtedy własną Kaplicę Literacką[3][1].

W 1673 roku dotychczasowa Konfraternia została podniesiona do statusu Archikonfraterni Literackiej p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny[5].

W latach osiemdziesiątych XX wieku powstały domy Archikonfraterni w Bydgoszczy i Mysłowicach, przeznaczone dla braci mieszkających poza Warszawą[4].

Członkowie i działalnośćEdytuj

Historycznie bractwo zrzeszało osoby stanów mieszczańskiego i szlacheckiego, przy czym wymagana była umiejętność czytania i pisania po polsku oraz po łacinie. Takie osoby określano wówczas łacińskim terminem viri literati[5].

Po odnowieniu Bractwa w 1669 roku otrzymało ono od działającego z upoważnienia biskupa Stefana Wierzbowskiego magistratu miejskiego nowe ustawy brackie. Powołano wówczas króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego na protektora[1]. Od 1676 roku seniorami byli na przemian przedstawiciele mieszczaństwa i szlachty[5].

Członkami-protektorami byli królowie, także liczni dostojnicy świeccy i duchowni[5]. Księga pamiątkowa archikonfraterni, zaginiona w czasie powstania warszawskiego, zawierała m.in podpisy Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego, królowych, dostojników państwowych, dwóch papieży i innych hierarchów Kościoła katolickiego, trzech świętych i jednego błogosławionego. Po wojnie założono nową księgę, w której znajdują się liczne wpisy dostojników kościelnych. Papież Jan Paweł II został Najwyższym Protektorem Archiknfraterni i wpisał się do księgi, podobnie jak kolejni metropolici warszawscy, będący Protektorami Głównymi: kardynałowie Stefan Wyszyński, Józef Glemp i Kazimierz Nycz[4].

Działalność Archikonfraterni początkowo dotyczyła spraw religii i kultywowania muzyki kościelnej. W 1840 roku Archikonfraternia dostała nowe prawa, które poszerzyły jej pole działania o zadania charytatywne i grzebanie współbraci[1] oraz opiekę nad pozostawionymi przez nich członkami rodzin[3]. Działała także na polu edukacyjnym i wychowawczym[5][4].

W okresie PRL Archikonfraternia przejściowo utraciła osobowość prawną, którą odzyskała dopiero w 1994 roku. Mimo tego przetrwała jako instytucja, w czym udział miał ówczesny prymas kardynał Stefan Wyszyński. W okresie stanu wojennego bracia angażowali się w działalność społeczną w Prymasowskim Komitecie Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom, organizowali odczyty i publikowali zeszyty poświęcone społecznej nauce Kościoła. Rola ta wygasła po upadku komunizmu w Polsce i pojawieniu się wolnej prasy[4].

Współcześnie arcybractwo poświęca się działalności religijnej i na polu społecznej nauki Kościoła, w tym ochronie rodziny. Kontynuuje także tradycje charytatywne, pomagając osobom samotnym i chorym[5][4].

Członkowie Archikonfraterni LiterackiejEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Członkowie Archikonfraterni Literackiej.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Encyklopedja kościelna: podług teologicznej encyklopedji Wetzera i Weltego, z licznemi jej dopełnieniami. Michał Nowodworski (redaktor), Heinrich Joseph Wetzer, i Benedikt Welte, autorzy oryginału. T. 2. 1873, s. 568.
  2. Archikonfraternia literacka. W: Zygmunt Gloger: Encyklopedja staropolska ilustrowana. T. 1. 1900-1903, s. 61-62.
  3. a b c d Encyklopedyja powszechna S. Orgelbranda. T. 1. Warszawa: S. Orgelbrand i synowie, 1872, s. 270.
  4. a b c d e f g Archikonfraternia literacka Niepokalanego Poczęcia NMP. Portal bazyliki archikatedralnej w Warszawie pod wezwaniem męczeństwa św. Jana Chrzciciela. [dostęp 2017-01-18].
  5. a b c d e f g h Encyklopedia Warszawy. Barbara Petrozolin-Skowrońska (red. nacz.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 26. ISBN 83-01-08836-2.

Linki zewnętrzneEdytuj