Otwórz menu główne

Archiprezbiteraty warmińskie

Archiprezbiteraty warmińskie (dekanaty przed 1525).

Diecezja warmińska do roku 1525 podzielona była na 14 archiprezbiteratów (odpowiednik dekanatów): braniewski, elbląski, fromborski, krzyżborski, ornecki, pieniężnieński, iławecki, dobromiejski, lidzbarski, jeziorański, biskupiecki, frydlądzki, reszelski i sępopolski. Po wprowadzeniu na terenie Prus Książęcych jako obowiązującego wyznania luterańskiego przez księcia Albrechta odpadły archiprezbiteraty wraz z parafiami w miejscowościach: Krzyżbork (niem. Kreuzburg, dziś w obwodzie kaliningradzkim), Iława Pruska (niem. Preußisch Eylau, ros. Bagrationowsk, obecnie w obwodzie kaliningradzkim), Frydląd (niem. Friedland, ros. Prawdinsk w obwodzie kaliningradzkim) i Sępopol. W 1525 r. z ogólej liczby 243 kościołów (parafialnych i filialnych) 143 odpadły na rzecz nowego wyznania, lub zostały opuszczone. W 1772 parafii było 78.

Spis treści

I Arichiprezbiterat braniewskiEdytuj

Parafie:
Braniewo, Błudowo z kościołami filialnymi w Lancke i Rüdigersdorf, Bałga, Chruściel, Gronowo, Świętomiejsce (Święta Siekierka, niem. Heiligenbeil, ros. Mamonowo), Lipowina, Pęciszewo, Szalmia z kościołem filialnym w Pierzchałach, Tyrowo, Wielkie Wierzno i Żelazna Góra.

II Archiprezbiterat elbląskiEdytuj

Parafie:
Elbląg – parafia Starego Miasta, Elbląg – parafia Nowego Miasta, Ławki, Marianka, Młynary z kościołami filialnymi w Młynarskiej Woli i Zastawno, Nowica, Pomorska Wieś, Przezmark i Wilczęta .

III Archiprezbiterat fromborskiEdytuj

Parafie:
Frombork z kościołem filialnym w Biedkowie, Błudowo z kościołem filialnym Stare Siedlisko, Milejewo, Łęcze, Pogrodzie i Tolkmicko .

IV Archiprezbiterat krzyżborskiEdytuj

Parafie:
(Teren obwodu kaliningradzkiego) Krzyżbork, Pokarmin (niem. Brandenburg, ros. Uszakowo), Burkat (niem. Borchersdorf), Królewiec – południowa część do rzeki Pregoły, Haffstrom (lub Haberstroh), Löwenhagen, Lichtenhagen, Ludwigswalde, Mahnsfeld, Neuendorf, Ottenhagen, Pörschken, Pregelswalde, Starkenberg, Seligenfeld, Steinbeck, Tharau, Fuchsberg i Tiefenthal.

V Archiprezbiterat orneckiEdytuj

Parafie:
Orneta z kościołem filialnym w Opinie, Bażyny, Bieniewo z kościołami filialnymi w Piotraszewie i Wolnicy, Boguchwały, Dobry, Ełdyty, Lubomino, Miłakowo z kościołem filialnym w Książniku, Osiek, Wapnik i Wilczkowo z kościołem filialnym w Rogiedlach.

VI Archprezbiterat pieniężneńskiEdytuj

Parafie:
Pieniężno z filią Łajsy, Babiak, Dębowiec, Długobór, Henrykowo, Hermsdorf (lub Hermansdorf), Lechowo, Mingajny, Osetnik, Piotrowiec z filią Piele, Pluty, Płoskinia, Radziejewo, Cynty (niem. Zinten), Tolkowiec i Wyszkowo.

VII Archiprezbiterat iławeckiEdytuj

Parafie:
Iławka Pruska, Abschwangen, Almenhausen, Klein Dexen, Dollstädt, Domnowo (niem. Domnau), Jazowo (niem. Jessau), Kruki (niem. Krücken), Mühlhausen, Schmoditten, Trinkheim, Underwangen i Lauth.

VIII Archiprezbiterat dobromiejskiEdytuj

Parafie:
Dobre Miasto, Bartąg, Butryny, Dywity, Gietrzwałd, Głotowo, Brąswałd, Gryźliny, Jonkowo, Klebark, Klewki, Kwiecewo z kościołem filialnym w Cerkiewniku, Nowe Kawkowo, Olsztyn z kościołem filialnym w Gutkowie, Orzechowo z kościołem filialnym w Jesionowie, Purda, Sętal, Sząbruk, Świątki z kościołem filialnym w Skolitach i Wrzesina. (Różynka kościół zniszczony ok. 1525)

IX Archiprezbiterat lidzbarskiEdytuj

Parafie:
Lidzbark Warmiński z filią Kłębowo, Bartoszyce, Borki, Galiny z filią Krawczyki, Górowo Iławeckie, Kraszewo z filią Jarandowo, Krekole, Wiewiórki, Rodnowo, Rogóż, Runowo z filią Ignalin, Wojciechy i Pieszkowo.

X Archiprezbiterat jeziorańskiEdytuj

Parafie:
Jeziorany z filią Tłokowo, Barczewko, Barczewo, Biesowo, Bisztynek, Blanki z filią Kochanówka, Kiwity z filią Sułowo, Lutry, Paluzy, Radostowo z filią Frączki, Ramsowo z filią Bartołty, Wozławki i Żegoty. (Kościoły zniszczone przed 1525: Prosity, Franknowo, Lamkowo, Zerbuń i Tuławki).

XI Archiprezbiterat biskupieckiEdytuj

Parafie:
Biskupiec, Dźwierzuty, Mrągowo, Nawiady, Pasym, Rańsk, Sorkwity, Szczytno, Bęsia (parafia nie istnieje od XVI w.), kościoły zniszczone w XVI w. – Wielbark, Jedwabno, Dąbrowa, Łupowo, Rybno i Kobułty.

XII Archiprezbiterat frydlądzkiEdytuj

Parafie:
Frydląd, Łyna (niem. Allenau), Zawady (niem. Auglitten), Engelau, Friedenberg, Georgenau, Kleinschönau, Łozy (niem. Klingenberg), Pełkity (niem. Polkitten), Peterswalde, Szczurkowo, Schönwalde, Stockheim, Welawa (niem. Wehlau, ros. Znamiensk), Deutsch Wilten, Böttchersdorf. (Kościoły zniszczone w XVI w.: Wystruć (niem. Insterburg, ros. Czerniachowsk), Norkity (niem. Norkitten), Puschdord i Kortmedien).

XIII Archiprezbiterat reszelskiEdytuj

Parafie:
Reszel, Biała Piska, Boże, Czerniki z kościołem filialnym w Sterławkach Wielkich, Drygały, Ełk, Garbno, Giżycko, Grzęda, Gudniki, Kętrzyn, Kolno, Kraskowo, Kumielsk, Leginy, Lipka, Lisewo, Łankiejmy, Miłki, Okartowo z kościołem filialnym w Orzyszu, Pilec z kościołem filialnym w Bezławkach, Radzieje, Sątopy, Pisz, Szestno, Starynia, Stare Juchy z kościołem filialnym w Stradunach, Unikowo z kościołem filialnym w Rynie Reszelskim i Winda.

XIV Archiprezbiterat sępopolskiEdytuj

Parafie:
Sępopol, Asuny, Barciany, Wilkowo Wielkie – Drogosze, Radosze, Garbno (kościół wysadzony po stronie polskiej granicy), Gierdawa (niem. Gerdauen, ros. Żeleznodorożnyj), Kosakowo (zniszczony przez Tatarów 1657 gm. Srokowo), Lipica, Lwowiec, Łabędnik, Dzietrzychowo, Momajny, Mołtajny, Parys, Nordenbork (niem. Nordenburg, ros. Kryłowo), Sątoczno, Sokolica, Srokowo, Węgielsztyn, Kraskowo (niem. Schönau).

BibliografiaEdytuj

  • Andrzej Kopiczko: Ustrój i organizacja diecezji warmińskiej w latach 1525–1772, OBN im. W. Kętrzyńskiego, Olsztyn, 1993, ISSN 0585-3893,