Armada de Chile

chilijska marynarka wojenna

Armada de Chile – chilijska marynarka wojenna to jeden z trzech rodzajów sił zbrojnych, odpowiedzialna za patrolowanie wód terytorialnych Chile na Pacyfiku. Wybrzeże Chile liczy 4300 km, a kraj zajmuje około 3000 wysp. Obecnie flota składa się z 43 okrętów, w tym ośmiu fregat rakietowych i czterech diesel-elektrycznych okrętów podwodnych, oraz 70 mniejszych jednostek patrolowych (2015). Zdecydowana większość okrętów to używane jednostki sprowadzone z Europy, ale reprezentujące względnie nowoczesny poziom w Ameryce Południowej. Marynarka dysponuje także własnym lotnictwem, które liczy ponad 40 samolotów patrolowych i śmigłowców. Obecny personel liczy około 26 tysięcy ludzi oraz 2 tysiące piechoty morskiej (2015).

Armada de Chile
Godło
Państwo

 Chile

Siły zbrojne

Siły Zbrojne Chile

Data utworzenia

1818

Bandera

Proporzec

Historia

edytuj

XIX wiek

edytuj

Na początku XIX wieku marynarka, dowodzona i organizowana przez brytyjskiego oficera Thomasa Cochrane′a, odegrała istotną rolę w wojnie Chile o niepodległość z Hiszpanią[1]. Jej rola następnie zmalała na skutek długiego okresu pokoju i w efekcie w 1860 roku składała się tylko z jednego parowca i czterech jednostek żaglowych[1]. Potrzeba silnej marynarki uwidoczniła się podczas wojny Chile i Peru z Hiszpanią w latach 1865–66, kiedy hiszpańska eskadra prowadziła blokadę morską portów Chile i zbombardowała Valparaíso[2]. Chilijska korweta „Esmeralda” odniosła jednak także symboliczny sukces, zdobywając hiszpańską kanonierkę „Virjen de Covadonga”[2]. Dlatego Chile po wojnie przystąpiło do budowy floty wojennej i w latach 70. zamówiło dwa silne pancerniki kazamatowe typu Almirante Cochrane w Wielkiej Brytanii[1].

 
Obraz bitwy chilijskich pancerników z monitorem „Huáscar” pod Angamos, 1879

W 1879 roku doszło do kilkuletniej wojny o Pacyfik między Peru i Chile, wygranej ostatecznie przez Chile, w której główną rolę odegrało panowanie na morzu[1]. Peruwiański monitor „Huáscar” prowadził działania nękające i zatopił pod Iquique chilijską korwetę „Esmeralda”, przy tym jej poległy kapitan Prat zyskał status bohatera narodowego[3]. Swobodę na morzu dało w końcu Chile zdobycie w bitwie pod Angamos i wcielenie do służby „Huáscara” (zachowanego obecnie jako okręt-muzeum)[3]. Jeszcze podczas wojny marynarka Chile zaczęła kupować za granicą pierwsze torpedowce, a w 1883 roku zbudowano dla niej w Wielkiej Brytanii nowoczesny krążownik „Esmeralda[4].

 
Wizja artystyczna krążownika „Esmeralda” i kanonierki „Magallanes” ostrzeliwujących oddziały prezydenckie w 1891 roku pod Concón

Od końca lat 80 XIX wieku Chile przystąpiło do znacznej rozbudowy marynarki, w obliczu rywalizacji z Argentyną[1]. Przez kolejną dekadę, do początku XX wieku marynarka zakupiła we Francji pancernik „Capitan Prat” i dwa małe krążowniki, a w Wielkiej Brytanii pięć nowoczesnych krążowników (w tym pancerne: „Esmeralda” i „O’Higgins”), trzy kanonierki torpedowe i sześć niszczycieli[4]. Na początku realizacji tego programu doszło jednak w 1891 roku do wojny domowej między Kongresem a prezydentem José Balmacedą, w której większość marynarki poparła Kongres, jednakże w walkach storpedowano i zatopiono stary pancernik „Blanco Encalada”[4]. W ramach wyścigu zbrojeń z Argentyną, w 1901 roku Chile zamówiło w Wielkiej Brytanii jeszcze dwa nowe pancerniki, lecz po pokojowym rozwiązaniu konfliktu sprzedało je marynarce brytyjskiej (typ Swiftsure)[1].

Pierwsza połowa XX wieku (1902–1945)

edytuj
 
Pancernik „Almirante Latorre”

Pokojowe rozwiązanie konfliktu z Argentyną w 1902 roku spowodowało przerwę w zbrojeniach i dopiero w 1911 roku Chile, w ślad za Brazylią i Argentyną, zamówiło dwa pancerniki nowej generacji drednotów w Wielkiej Brytanii, przewyższające okręty tych państw[5]. Po wybuchu I wojny światowej zostały one jednak przejęte przez marynarkę brytyjską i tylko jeden „Almirante Latorre” dostarczono ostatecznie w 1920 roku[5]. Podczas tej wojny Chile zachowało neutralność[5]. Z tych samych przyczyn dostarczono przed wojną tylko dwa z sześciu zamówionych dużych niszczycieli typu Almirante Lynch, a dalsze trzy w 1920 roku[5]. Wielka Brytania natomiast przekazała Chile w lipcu 1917 roku sześć zamówionych wcześniej okrętów podwodnych typu H, a w 1918 roku 50 samolotów morskich, dzięki czemu Chile miało największe lotnictwo morskie w Ameryce Południowej[5]. Marynarka liczyła wówczas do ok. 8000 personelu[5]. Pomimo posiadania w tym okresie w większości starych okrętów, marynarka chilijska była uważana za profesjonalną siłę, wykazującą dużą dbałość o stan techniczny i cieszącą się reputacją za granicą[6]. Wskazywano też, że był to jedyny kraj Ameryki Łacińskiej, w którym marynarka cieszyła się większym prestiżem, niż siły lądowe[6]. Silne były także związki marynarki Chile z przodującą na świecie brytyjską Royal Navy, w tym Brytyjczycy pomogli w utworzeniu akademii marynarki wojennej w Valparaiso w 1911 roku[5].

Po okresie stagnacji, pod koniec lat 20. zbudowano w Wielkiej Brytanii sześć nowych niewielkich niszczycieli typu Serrano, trzy okręty podwodne typu Capitan O’Brien i duży okręt-bazę „Araucano”[6]. Prestiż marynarki jednak nieco osłabił kilkumiesięczny bunt marynarzy pod koniec 1931 roku, spowodowany sytuacją polityczno-społeczną w kraju[6]. Chile nie brało udziału również w II wojnie światowej[6].

Druga połowa XX wieku (1946–2000)

edytuj

Po II wojnie światowej Chile przystąpiło do modernizacji marynarki głównie poprzez zakupy wycofywanych okrętów brytyjskich i amerykańskich budowy wojennej. W 1946 roku nabyto trzy fregaty typu River i trzy korwety typu Flower, a następnie mniejsze okręty, w tym desantowe[7]. W 1951 roku marynarka wzbogaciła się o dwa amerykańskie krążowniki lekkie („Prat” i „O’Higgins”), pozostające w służbie do lat 80[7]. Pod koniec dekady zamówiono natomiast dwa nowo zbudowane w Wielkiej Brytanii niszczyciele typu Almirante[7]. W latach 60. nastąpiły dalsze zakupy okrętów amerykańskich wojennej budowy: dwóch niszczycieli typu Fletcher, czterech eskortowców oraz dwóch zmodernizowanych okrętów podwodnych[7]. W pierwszej połowie lat 70. nabyto jeszcze jeden i ostatni krążownik lekki „Latorre” od Szwecji, dwa amerykańskie zmodernizowane niszczyciele budowy wojennej typu Sumner, a także nowe okręty w Wielkiej Brytanii: dwie fregaty typu Leander, przenoszące śmigłowce, i dwa okręty podwodne typu Oberon[8]. W tym czasie niektóre niszczyciele wyposażono po raz pierwszy w pociski przeciwokrętowe Exocet[8]. Marynarka Chile nie rozwijała natomiast początkowo lekkich sił uderzeniowych, posiadając tylko cztery kutry torpedowe[9]. Dalszy rozwój marynarki w oparciu o okręty amerykańskie i utrzymanie w sprawności dotychczas posiadanych utrudniło amerykańskie embargo po wprowadzeniu dyktatury Pinocheta, co stało się dotkliwe w obliczu rozbudowy ilościowej marynarek Peru i Argentyny[7]. W tym czasie znowu doszło do napięcia w stosunkach z Argentyną w związku ze sporem o wyspy nad Kanałem Beagle, grożącym wojną pod koniec 1978 roku, lecz kryzys udało się zażegnać[10].

W latach 80. marynarka Chile zdołała kupić cztery używane brytyjskie niszczyciele rakietowe typu County, aczkolwiek uzbrojone w przestarzałe już pociski Sea Slug, przy czym dwa z nich zostały przebudowane na nosiciele śmigłowców[8]. Zamówiono również dwa nowe zachodnioniemieckie okręty podwodne typu 209 (Thomson)[8]. Do końca dekady wycofano ostatecznie okręty z czasów II wojny światowej[8]. Specjalnie dla służby w Kanale Beagle, począwszy od 1979 roku Chile zakupiło od Izraela cztery kutry rakietowe typów Saar 3 i Saar 4, a w latach 90. jeszcze dwa i cztery niemieckie kutry rakietowe typu 148[11]. W latach 90. z większych okrętów nabyto tylko dalsze dwie używane fregaty typu Leander oraz amerykański okręt desantowy typu Newport[8][11]. Marynarka w 2000 roku liczyła 22 055 personelu oraz 3380 piechoty morskiej[12].

XXI wiek

edytuj

W pierwszej dekadzie XXI wieku Chile dokonało znacznej rozbudowy i modernizacji marynarki w oparciu o osiem stosunkowo nowoczesnych fregat rakietowych nabywanych z drugiej ręki, po rezygnacji z budowy ośmiu nowych fregat typu MEKO A200ACh z przyczyn finansowych[13]. Zakupiono wówczas jedną brytyjską fregatę typu 22 Batch 2 i trzy nowszego typu 23 oraz dwie holenderskie fregaty typu Karel Doorman i dwie typu Jacob van Heemskerck[13]. Te ostatnie stały się jedynymi wyspecjalizowanymi fregatami przeciwlotniczymi we flotach państw Ameryki Południowej, z pociskami Standard SM-1MR, lecz wycofano je już w 2019 roku i zastąpiono przez dwie australijskie fregaty rakietowe typu Adelaide z pociskami SM-2MR[13]. Pozostałe okręty modernizowano w Chile[13]. W latach 2005–06 weszły ponadto do służby dwa nowe okręty podwodne typu Scorpène zbudowane we Francji[14]. W 2012 roku zakupiono od Francji duży okręt desantowy-dok typu Foudre[15].

W 2015 roku personel marynarki liczył 26 162 ludzi, w tym 2194 oficerów, a nadto 2053 żołnierzy piechoty morskiej[14].

Okręty

edytuj
Typ Okręty Zdjęcie Wejście do służby Wyporność (t) Długość (m)
Fregaty (8)
  Type 22 (FF-19) Almirante Williams
(ex-HMS Sheffield F96)
  2003 4800 145
  Type 23[16][17] (FFG-05) Almirante Cochrane
(ex-HMS Norfolk F230)
(FF-07) Almirante Lynch
(ex-HMS Grafton F80)
(FF-06) Almirante Condell[18]
(ex-HMS Marlborough F233)
  2006
2007
2008
4900 133
  Karel Doorman (Typ M) (FF-15) Almirante Blanco Encalada
(ex-Abraham van der Hulst F832)
(FF-18) Almirante Riveros
(ex-Tjerk Hiddes F830)
  2004 3320 122,3
  Fregaty rakietowe typu Adelaide Almirante Latorre

(ex-HMAS „Melbourne”)[19][20]

Capitán Prat

(ex-HMAS „Newcastle”)[19][20]

  2020 4100 138,1
Okręty podwodne (4)
   Scorpène (SS-23) General O’Higgins
(SS-22) General Carrera
  2005
2006
1740 67,56
  Typ 209 (SS-20) Comandante Thomson
(SS-21) Capitán Simpson
  1984 1586 61,2
Małe okręty rakietowe (3)
  Sa’ar 4 (LM-31) Casma
(LM-32) Chipana
(LM-34) Angamos
  1980
1981
1997
415 58
Okręty zaopatrzeniowe (1)
  Henry J. Kaiser AO-52 Almirante Montt   2010 9500 206
Okręty desantowe (4)
  Foudre LSDH-91 Sargento Aldea
(ex-Foudre (L 9011))
  2011 12 000 168
  Aquiles AP-41  
  BATRAL LST-92 Rancagua
LST-95 Chacabuco
  1982 1409 79,4
Patrolowce (8)
  Łodzie patrolowe typu Dabur/Grumete (LPC-1814) Díaz
(LPC-1815) Bolados
(LPC-1816) Salinas
(LPC-1817) Téllez
(LPC-1818) Bravo
(LPC-1820) Machado
(LPC-1822) Troncoso
(LPC-1823) Hudson
  35 20
  Piloto Pardo[21][22][23][24][25] (OPV-81) Piloto Pardo
(OPV-82) Comandante Toro
(OPV-83) Marinero Fuentealba
(OPV-84) Cabo Odger
  2008 1728 20
Pozostałe
Zaopatrzeniowiec OP (BMS-42) Almirante Merino.
Barge Class "Elicura" (LSM-90) Elicura, (LSM-94) Orompello
Okręt ratunkowy (BRS-63) Ingeniero Slight
Lodołamacz (AP-46) Almirante Oscar Viel
Hydrograficzny Corneta Cabrales
Holowniki (ATF-66) Galvarino, (ATF-67) Lautaro
Patrolowce typu Protector
(Straż wybrzeża)
18 sztuk
Patrolowec typu Taitao (PSG-71) Micalvi, (PSG-72) Ortiz, (PSG-73) Isaza, (PSG-78) Sibbald, (PSH-77) Cabrales, (PMD-74) Cirujano Videla
Patrolowe 20 łodzi typu Arcangel, 15 łodzi Defender
Małe łodzie patrolowe 35 sztuk
Zabytkowe Monitor Huáscar i Obregon, Okręt podwodny O’Brien
Wycofane okręty (niektóre)
  Jacob van Heemskerck (Typ L) (FFG-14) Almirante Latorre
(ex-Jacob van Heemskerck F812)
(FFG-11) Capitán Prat
(ex-Witte de With F813)
  2005 3750 130

Lotnictwo

edytuj
 
Symbol lotnictwa morskiego
Model Typ Wersja Liczba Uwagi
 
  Bell 206 JetRanger
śmigłowiec użytkowy Model 206B
TH-57 Sea Ranger
4
2
  Vulcanair P68 rozpoznania morskiego/SAR/MEDEVAC P68 Observer 2 1/7 Marynarka Wojenna Chile zamówiła siedem maszyn w celu zastąpienia maszyn Cessna O-2 Skymaster[26]. Pierwszy egzemplarz odebrano 1 lipca 2016 roku[27].
  Embraer EMB-111 patrolowy/transportowy EMB-111AN
EMB-111C
3
1
 
  Bölkow Bo 105
śmigłowiec użytkowy Bo 105C 2
 
  Eurocopter AS 532 Cougar
śmigłowiec morski AS 532SC 5 1 utracono
 
Eurocopter AS 365 Dauphin
śmigłowiec SAR AS 365 8 4 odkupiono od Irlandii.
 
  CASA C-295 Persuader[28]
morski patrolowiec/ZOP C-295 MPA 3 W tym dwa uzbrojone.
 
  Lockheed P-3 Orion
morski patrolowiec/ZOP
transportowy
P-3ACH 3
1
W październiku 2016 roku kanadyjska firma IMP Aerospace dostała kontrakt od Chilijskie Ministerstwa Obrony na modernizację morskich samolotów patrolowych i zwalczania okrętów podwodnych P-3ACh Orion[29].
  Pilatus PC-7 treningowy 7 Dostarczono 10.

Przypisy

edytuj
  1. a b c d e f Gardiner, Chesneau, Kolesnik (red.) 1979 ↓, s. 410
  2. a b Gozdawa-Gołębiowski 1985 ↓, s. 192-193.
  3. a b Aleksandr Mitrofonov. Monitor Huáscar pod dwoma banderami. „Okręty Wojenne”. Nr 1/2002. XII (nr 51), s. 11-14, 2002. Tarnowskie Góry. ISSN 1231-014X. 
  4. a b c Gardiner, Chesneau, Kolesnik (red.) 1979 ↓, s. 411-415
  5. a b c d e f g Gardiner, Gray (red.) 1985 ↓, s. 407-409
  6. a b c d e Gardiner, Chesneau (red.) 1980 ↓, s. 422-423
  7. a b c d e Gardiner, Chumbley (red.) 1995 ↓, s. 50
  8. a b c d e f Gardiner, Chumbley (red.) 1995 ↓, s. 51-52
  9. Gardiner, Chumbley (red.) 1995 ↓, s. 53.
  10. Michal Stolar, Ivan Zajac. Kręte losy argentyńskich lotniskowców. ARA Veinticino de Mayo. Część 2. „Morze, Statki i Okręty”. 6/2011. XVI (113), s. 23-25, czerwiec 2011. Magnum X miejsce =Warszawa. 
  11. a b Jane’s Fighting Ships 2000–2001, s. 110-112.
  12. Jane’s Fighting Ships 2000–2001, s. 104-105.
  13. a b c d Michał Gajzler. Morski komis, czyli fregaty z drugiej ręki. „Nowa Technika Wojskowa”. 4/2021, s. 78-81, kwiecień 2021. ISSN 1230-1655. 
  14. a b Jane’s Fighting Ships 2015–2016, s. 115-116.
  15. Jane’s Fighting Ships 2015–2016, s. 122.
  16. Wymiana fregat w Chile [online], altair.com.pl, 9 lutego 2008 [dostęp 2012-05-29] [zarchiwizowane z adresu 2013-05-03] (pol.).
  17. MODERNIZACJA CHILIJSKICH FREGAT
  18. ALMIRANTE CONDELL PRZEKAZANY CHILE
  19. a b Dylan Nicholson, Dylan Nicholson, Ex-RAN Adelaide Class frigates commissioned with Chilean Navy [online], defenceconnect.com.au, 22 kwietnia 2020 [dostęp 2020-07-24] (ang.).
  20. a b Jakie Adelaidy kupiła chilijska marynarka wojenna [KOMENTARZ] - Defence24 [online], defence24.pl [dostęp 2020-07-24].
  21. PILOTO PARDO – NOWY PATROLOWIEC FLOTY CHILE
  22. DRUGA SERIA PATROLOWCÓW W PLANACH MW CHILE
  23. TRZECI PILOTO PARDO W LINII
  24. WODOWANIE CABO ODGER
  25. POSTĘPUJE BUDOWA CABO ODGER
  26. P68 DLA MARYNARKI WOJENNEJ CHILE
  27. PIERWSZY P68 W CHILE
  28. C-295 MPA przejęty przez Chile [online], altair.com.pl, 6 maja 2010 [dostęp 2012-06-29] [zarchiwizowane z adresu 2010-05-10] (pol.).
  29. CHILIJCZYCY WYDŁUŻĄ RESURS ORIONÓW

Bibliografia

edytuj
  • Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905. Robert Gardiner, Roger Chesneau, Eugene Kolesnik (red.). Londyn: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 0-85177-133-5. (ang.).
  • Conway’s All the world’s fighting ships 1906–1921. Robert Gardiner, Randal Gray (red.). Londyn: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.).
  • Conway’s All the world’s fighting ships 1922–1946. Robert Gardiner, Roger Chesneau (red.). London: Conway Maritime Press, 1980. ISBN 0-85177-146-7. (ang.).
  • Conway’s All the world’s fighting ships 1947–1995. Robert Gardiner, Stephen Chumbley (red.). Annapolis: Naval Institute Press, 1995. ISBN 1-55750-132-7. (ang.).
  • Jan Gozdawa-Gołębiowski: Od wojny krymskiej do bałkańskiej. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1985. ISBN 83-215-3259-4. OCLC 830182417.
  • Jane’s Fighting Ships 2000–2001. Richard Sharpe (red.). Jane’s Information Group Ltd, 2000. ISBN 0-7106-2018-7. (ang.).
  • IHS Jane’s Fighting Ships 2015–2016. Stephen Saunders (red.). IHS, 2015. ISBN 978-0-7106-3143-5. (ang.).

Linki zewnętrzne

edytuj