Otwórz menu główne

Armia „Modlin”związek operacyjny Wojska Polskiego w kampanii wrześniowej 1939 roku.[1]

Armia „Modlin”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 23 marca 1939
Rozformowanie 27 września 1939
Nazwa wyróżniająca Modlin
Tradycje
Kontynuacja Armia gen. Przedrzymirskiego
Dowódcy
Pierwszy gen. bryg. Emil Krukowicz-Przedrzymirski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
bitwa pod Mławą
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Podległość Naczelne Dowództwo

Geneza i zadaniaEdytuj

Armia została utworzona 23 marca 1939[2].

Pas działania Armii: granica wschodnia – jak zachodnia SGO „Narew“, granica zachodnia: LidzbarkSierpcDobrzyń nad Wisłą. Zadaniem armii było osłonić kierunki na Warszawę i Płock, w ostateczności bronić linii rzek NarewBugWisła. Winna utrzymać przedmościa w Modlinie i Pułtusku, a gros sił użyć do osłony kierunku na Warszawę[3][4].

Wskazówki wykonawcze określały, że głównym zadaniem Armii miała być osłona kierunku na Warszawę,. Tam też powinny były znaleźć się obydwie dywizje piechoty i jedna brygada kawalerii;. Na kierunku płockim jedna brygada kawalerii. Armia miała wysunąć się jak najdalej do przodu, trzymając dywizje piechoty razem, by nie zostały pobite oddzielnie. Wytyczne informowały też, że Odwód „Wyszków” w sile dwóch dywizji piechoty, jest przewidziany do użycia na obszarze odpowiedzialności Armii. Pas działania Armii miał w pobliżu granicy szerokość 90 km, na pozycji zasadniczej 170 km. Głębokość pasa działania do Wisły wynosiła 90 km[1]. Początkowo dowódcy armii Armii podlegało bezpośrednio dziewięć jednostek bądź zgrupowań. Były to przedmościa: „Różan”, „Pułtusk”, „Zegrze”, „Modlin” i „Płock”, Mazowiecka Brygada Kawalerii, 20 Dywizja Piechoty, Nowogródzka Brygada Kawalerii i 8 Dywizja Piechoty. Dwa pierwsze przedmościa przeszły faktycznie pod rozkazy dowódcy Odwodu „Wyszków”[5].

Zamiar dowódcy armii

Celem zyskania przestrzeni, dowódca armii zdecydował się wysunąć obronę jak najdalej na północ i przyjąć rozstrzygającą bitwę nie na linii Narwi, Bugu i Wisły, lecz tuż przy granicy z Prusami Wschodnimi na linii Lidzbark – MławaKrzynowłogi. Trzon obrony stanowiła 20 Dywizja Piechoty rozmieszczona na zawczasu przygotowanych i silnie umocnionych stanowiskach w rejonie Mławy. Lewe skrzydło dywizji osłaniać miała Nowogrodzka Brygada Kawalerii. Winna też dozorować kierunek Lidzbark – Sierpc – Płock. Mazowiecka Brygada Kawalerii osłaniała prawe skrzydło i dozorowała kierunki z Janowa i Chorzel na Krzynowłogi – Przasnysz i Krzynowłogi – Grodzisk – Ciechanów. Odwodowa 8 Dywizja Piechoty miała być rozmieszczona w rejonie Ciechanowa i być w gotowości do działań pod Mławą[3]. W razie konieczności odejścia z pozycji mławskiej gen. Przedrzymirski zamierzał stawić przejściowy opór na dwu kolejnych liniach po Ciechanów, a następnie odskoczyć na linię Wisły[1]. W przypadku wyraźnego głównego uderzenia na kierunku Modlina dowódca armii spodziewał się, że Odwód „Wyszków” będzie uderzał z przedmości na Narwi, a w przypadku zaś zwrotu głównego uderzenia na Narew, Odwód „Wyszków” przejdzie do obrony na Narwi, Armia „Modlin” zaś wykona przeciwnatarcie wychodząc z Zegrza, Modlina i Wyszogrodu[5].

DziałaniaEdytuj

W oparciu o pozycję mławską Armia miała bronić północnego podejścia do Warszawy od strony Prus Wschodnich. Linię fortyfikacji mławsko-rzęgnowskich obsadziła 20 DP. Pozycji „mławskiej” broniły 78 pp i 80 pp. Szerokość bronionego odcinka przez te pułki wynosiła około 15 km, zaś 79 pp zajmował 10. km odcinek pozycji „rzęgnowskiej”. Między tymi pozycjami był odcinek „martwy” o szerokości około 6 km. W Działdowie rozlokowany był batalion strzelców (III/32 pp) Nowogródzkiej Brygady Kawalerii. Większość sił brygady zajmowała pozycje w rejonie Lidzbarka, gdzie były pobudowane stałe fortyfikacje. Między brygadą a 20 DP była luka o szerokości około 12 - 15 km. Wschodnią „granicę” obrony armii, o szerokości około 22 km, obsadzała Mazowiecka Brygada Kawalerii rozlokowana pomiędzy miejscowościami Krzynowłogą Małą i Ulatowo, praktycznie do rzeki Orzyc. Odwód armii stanowiła 8 DP skoncentrowana w okolicach Ościsłowa, pomiędzy Ciechanowem a Glinojeckiem. Przedmościa w Pułtusku, Zegrzu i Płocku obsadzały bataliony ON.

Bitwa graniczna
1 września

Nieprzyjaciel w sile około czterech wielkich jednostek uderzył z Prus Wschodnich w rejonie Mławy na odcinek 20 Dywizji Piechoty, a w rejonie Krzynowłogi Małej na Mazowiecką Brygadę Kawalerii[6]. W ciężkich walkach 20 DP odparła natarcie, ale Mazowiecka Brygada Kawalerii zmuszona została do opuszczenia Krzynowłogów i cofała się na Przasnysz. W związku z tym dowódca Armii „Modlin” przesunął odwodową 8 Dywizje Piechoty w lukę pomiędzy 20 DP, a Maz. BK[7]. W związku z niemieckim natarciem na prawe skrzydło Armii „Modlin” i jego postępami w rejonie Krzynowłogi w kierunku na Przasnysz, odwód SGO „Narew” przesunięty został za jej lewe skrzydło[7].

Obsada personalna Kwatery Głównej Armii „Modlin”Edytuj

Obsada personalna Kwatery Głównej Armii „Modlin”[8]

Dowództwo

Adiutantura

  • oficer do zleceń – mjr dypl. Jerzy Zaleski
  • oficer ordynansowy dowódcy – kpt. Antoni Krzysztoporski

Samodzielny Referat Personalny

  • kierownik referatu – mjr Tadeusz Mierzejewski
  • referent – kpt. Władysław Karbowski
  • referent – kpt. Franciszek Kurbiel
  • referent – por. Jan Leszczyński

Dowódcy broni, etapów i służb podlegli bezpośrednio dowódcy armiiEdytuj

Dowództwo Artylerii

  • dowódca artylerii – płk Michał Gałązka
  • oficer sztabu – mjr Stanisław Bojanowski
  • oficer sztabu – mjr Konrad Rowiński
  • oficer sztabu – kpt. Eustachy Misiewicz

Dowództwo Broni Pancernych

  • dowódca broni pancernych – ppłk br. panc. Michał Piwoszczuk
  • oficer sztabu – mjr br. panc. inż. Romuald Prewysz-Kwinto
  • oficer sztabu – mjr Jan Marian Peters
  • oficer sztabu – kpt. Henryk Drabikowski

Dowództwo Lotnictwa i Obrony Przeciwlotniczej

  • dowódca lotnictwa i obrony przeciwlotniczej armii – płk pil. Tadeusz Prauss
  • szef sztabu – ppłk pil. Bernard Adamecki
  • referent operacyjny – mjr dypl. pil. Bohdan Kleczyński
  • referent wywiadowczy – kpt. dypl. pil. Władysław Polesiński
  • referent OPL czynnej – mjr Witold Kitkiewicz
  • referent łączności obwodowej – por. Adam Zawiliński
  • referent służby dozorowania – kpt. rez. Jan Kralik
  • referent techniczny i zaopatrzenia – mjr pil. Kazimierz Benz
  • referent techniczny – ppor. Jan Domański
  • referent zaopatrzenia – ppor. Mieczysław Galicki
  • referent – kpt. Feliks Bohdanowicz

Dowództwo Saperów

  • dowódca saperów – ppłk sap. inż. Leon Schmidt-Borudzki
  • oficer sztabu – kpt. Władysław Horoszkiewicz
  • oficer sztabu – kpt. Wiktor Kątkowski
  • oficer sztabu – kpt. Roman Rolnik

Dowództwo Etapów

  • dowódca etapów armii – płk dypl. Henryk Pomazański
  • oficer sztabu – mjr dypl. Witold Grzembo
  • oficer sztabu – kpt. Marek Winter

Szefostwo Służby Sprawiedliwości

SztabEdytuj

Oddział I Organizacyjno-Mobilizacyjny

Oddział II Wywiadu

  • szef Oddziału II – ppłk dypl. Włodzimierz Bronisław Peucker
  • oficer sztabu – mjr dypl. Władysław Harland
  • oficer sztabu – mjr dypl. Władysław Mierzyński
  • oficer sztabu – mjr Mieczysław Niemiec
  • oficer sztabu – mjr Kazimierz Tomasik
  • oficer sztabu – kpt. Jan Ludwig
  • oficer sztabu – kpt. Edward Hermann

Oddział III Operacyjny

  • szef Oddziału III – ppłk dypl. Ignacy Wądołkowski
  • oficer sztabu – mjr dypl. Stanisław Mayer
  • oficer sztabu – mjr dypl. Bohdan Olechowski
  • oficer sztabu – mjr dypl. Mieczysław Jurkiewicz
  • oficer sztabu – mjr dypl. Aleksander Mudry

Dowództwo Łączności

  • dowódca Łączności – ppłk dypl. Stanisław Jamka
  • oficer sztabu – mjr Władysław Synoś
  • oficer sztabu – mjr dypl. Jerzy Kurpisz
  • oficer sztabu – kpt. Zygmunt Zubalewicz
  • oficer sztabu – kpt. Tadeusz Lenczowski

Szefostwo Służby Kolejnictwa

Służba Geograficzna

  • szef Służby Geograficznej – ?

Służba Broni Chemicznej

  • szef Służby Broni Chemicznej – ?

Kancelaria

  • kierownik kancelarii – kpt. Stanisław Jackowski
  • zastępca kierownika – kpt. Marian Wondraczek

KwatermistrzostwoEdytuj

Oddział IV Zaopatrzenia

  • szef Oddziału IV – mjr dypl. Ernest Buchta
  • oficer sztabu – mjr dypl. Franciszek Buczek
  • oficer sztabu – kpt. dypl. Stanisław Niewiarowski
  • oficer sztabu – kpt. dypl. Kazimierz Braliński

Szefostwo Służby Intendentury

  • szef służby intendentury – ppłk int. z wsw Adam Gwido Langner
  • oficer sztabu – ppłk Tadeusz Dąbrowski
  • oficer sztabu – mjr Stefan Głowacz
  • oficer sztabu – kpt. dypl. Arkadiusz Matkowski
  • oficer sztabu – kpt. dypl. Karol Czekaj
  • oficer sztabu – kpt. Stanisław Bigo

Szefostwo Służby Uzbrojenia

  • szef służby uzbrojenia – mjr Karol Józef Modrany
  • oficer sztabu – kpt. Stanisław Misiewicz

Szefostwo Służby Zdrowia

  • szef służby zdrowia – płk dr Jan Pióro
  • oficer sztabu – ppłk dr Kazimierz Łukasiewicz
  • oficer sztabu – mjr rez. dr Jan Woźniakowski
  • oficer sztabu – kpt. dr Cyryl Mockało

Dowództwo Żandarmerii

Dowództwo Taborów

  • dowódca taborów armii – mjr Józef Zając
  • oficer sztabu – kpt. Alojzy Litwora
  • oficer sztabu – rtm. Jan Brzeżański
  • oficer sztabu – rtm. Jan Zawadzki
  • szef Służby Duszpasterstwa Wyznania Rzymskokatolickiego – płk ks. dziekan Stanisław Małek
  • kapelan greckokatolicki – ?
  • szef Służby Duszpasterstwa Wyznań Niekatolickich – mjr Leon Mackiewicz
  • rabin – ?
  • kapelan prawosławny – ?
  • kapelan ewangelicki – ?
  • szef Służby Poczt Polowych – Bolesław Szczurek

Komenda Kwatery Głównej ArmiiEdytuj

  • komendant Kwatery Głównej Armii – ppłk Witold Rosołowski
  • zastępca komendanta – kpt. Kozicki
  • zastępca komendanta – kpt. Walter
  • adiutant komendanta – ppor. Zaborowski
  • lekarz – por. dr Kaczyński
  • oficer żywnościowy – ppor. rez. Olszewski
  • oficer płatnik – ppor. rez. Czarnecki
  • oficer kurier – por. Roman Jaworski
  • oficer kurier – por. rez. Srocki
  • oficer kurier – ppor. rez. Włodarkiewicz

Ordre de Bataille Armii „Modlin” 1 września 1939Edytuj

Obszar Warowny „Modlin”
  • III batalion 32 pułku piechoty
  • IV batalion 32 pułku piechoty
  • V batalion 32 pułku piechoty
  • VI batalion 32 pułku piechoty
  • VII batalion 32 pułku piechoty
  • batalion marszowy 56 pułku piechoty
Przedmoście „Płock”
Przedmoście „Wyszogród”
  • dowódca załogi - kpt. Kuźmiński
  • 1 kompania
Przedmoście „Zegrze”
Przedmoście „Pułtusk”
Przedmoście „Różan”
Artyleria
  • 1 Pułk Artylerii Ciężkiej w Modlinie w trakcie mobilizacji:
  • 46 dywizjon artylerii ciężkiej w Modlinie, w trakcie mobilizacji (120 mm armaty wz. 1878/09/31),
  • 47 dywizjon artylerii ciężkiej w Modlinie, w trakcie mobilizacji (120 mm armaty wz. 1878/09/31),
  • 98 dywizjon artylerii ciężkiej (nie dotarł)
  • 71 dywizjon artylerii lekkiej
  • 11 dywizjon artylerii najcięższej
  • 5 kompania Balonów Obserwacyjnych
  • 7 kompania Balonów Obserwacyjnych (od 5 września)
  • 5 Bateria Pomiarów Artylerii
  • pluton Artylerii Pozycyjnej nr 13
  • pluton Artylerii Pozycyjnej nr 14
Bronie pancerne
Lotnictwo i Obrona Przeciwlotnicza Armii „Modlin”
Saperzy
  • 60 batalion saperów typ I (bez kompletu środków minersko-zaporowych i przeprawowych) mob. w CWSap. w Modlinie
  • kompania Mostów Ciężkich typ II (konna) nr 17 mob. Batalion Mostowy w Modlinie
    • dowódca kompanii – por. Maciej Szonert
  • kompania Mostów Ciężkich typ II (konna) nr 19 mob. Batalion Mostowy w Modlinie
    • dowódca kompanii – por. Wiesław Stepanoff
  • Ciężka Kolumna Pontonowa typ I (motorowa) nr 11 mob. Batalion Mostowy w Modlinie
  • pluton przepraw rzecznych typ I nr 12 mob. Batalion Mostowy w Modlinie
    • dowódca plutonu – por. Michał Jankiewicz
  • pluton Przepraw Rzecznych typ II nr 14 mob. Batalion Mostowy w Modlinie
    • dowódca plutonu – por. Tadeusz Łochowski
  • Lekka Kolumna Pontonowa typ II nr
  • Lekka Kolumna Pontonowa typ II nr
  • rezerwowa kompania saperów nr 111
  • rezerwowa kompania saperów nr 112
  • rezerwowa kompania saperów nr 113
  • rezerwowa kompania saperów nr 138
  • rezerwowa kompania saperów nr 115 na Przedmościu „Różan”
  • rezerwowa kompania saperów nr
  • rezerwowa kompania saperów nr
  • pluton Mostowy 4-tonowy nr 60 mob. w CWSap. w Modlinie
  • pluton Mostowy 4-tonowy nr
  • Szefostwo Fortyfikacji typ I Modlin mob. w CWSap. w Modlinie
  • Dowództwo Grupy Fortyfikacyjnej nr mob. w CWSap. w Modlinie
  • Dowództwo Grupy Fortyfikacyjnej nr mob. w CWSap. w Modlinie
  • samodzielny pluton Elektrotechniczny nr mob. Batalion Elektrotechniczny w Modlinie
  • samodzielny pluton Elektrotechniczny nr mob. Batalion Elektrotechniczny w Modlinie
  • pluton elektrotechniczny specjalny nr mob. Batalion Elektrotechniczny w Modlinie
  • Grupa Wojsk Kolejowych nr 53 sformowana 31 VIII 1939 przez 1 Batalion Mostów Kolejowych w Krakowie
    • dowódca grupy – kpt. Włodzimierz Wojciechowski
    • kompania Mostów Kolejowych nr 22 mob. w 2 Batalionie Mostów Kolejowych w Legionowie, w I rzucie mob. powszechnej, -5-
      • dowódca kompanii – kpt. Filip Krajewski
  • Pociąg Elektrogeneratorowy Normalnotorowy nr 12 mob. w Batalionie Silnikowym w Modlinie, w II rzucie mob. powszechnej, X+3
  • Pociąg Elektrogeneratorowy Normalnotorowy nr 19 mob. w Batalionie Silnikowym w Modlinie, w II rzucie mob. powszechnej, X+5
Łączność
  • kompania radio nr 2
  • kompania stacyjna nr 2
  • kompania telefoniczno-budowlana nr 2
  • kompania telefoniczno-kablowa nr 2
  • kompania telefoniczno-kablowa nr 3
  • kompania telefoniczno-kablowa nr 8
  • samodzielny pluton radio nr 9
  • drużyna gołębi pocztowych
  • park łączności
Kwatera Główna Armii nr 31 mobilizowana przez DOK I
  • kompania asystencyjna nr 204
  • kompania gospodarcza
  • kolumna samochodów osobowych nr 11 mob. przez 3 Batalion Pancerny
  • pluton pieszy żandarmerii nr 139
  • sąd polowy nr 74 mobilizowany przez DOK I
  • sąd polowy nr 75 mobilizowany przez DOK I
Służby

Łącznie armia liczyła:

  • 28 batalionów piechoty
  • 37 szwadronów kawalerii
  • 180 dział
  • 12 dział przeciwlotniczych
  • 26 czołgów różnych typów
  • 1 pociąg pancerny
  • 31 samolotów różnych typów

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Porwit 1983 ↓, s. 88.
  2. Sobczak 1975 ↓, s. 23.
  3. a b Kirchmayer 1946 ↓, s. 38.
  4. Kozłowski (red.) 1979 ↓, s. 260.
  5. a b Porwit 1983 ↓, s. 89.
  6. Stachiewicz 1998 ↓, s. 466.
  7. a b Stachiewicz 1998 ↓, s. 468.
  8. Jurga i Karbowski 1987 ↓, s. 438-440.
  9. Tadeusz Kurzeja, Sprawozdanie z kampanii wrześniowej 1939 roku, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.19b, s. 197-201.

BibliografiaEdytuj