Otwórz menu główne

Armia Ochotnicza (II RP)

Ten artykuł dotyczy Armii Ochotniczej pod dowództwem gen. Józefa Hallera. Zobacz też: Armia Ochotnicza – stronę ujednoznaczniającą.
Proporzec Armii Ochotniczej z wojny 1920 roku
Mundur żołnierza Armii Ochotniczej
Generalny Inspektor Armii Ochotniczej gen. broni Józef Haller
Gmach Główny Politechniki Warszawskiej, w którym mieściło się dowództwo Armii Ochotniczej
Rozkaz Dzienny Nr 1 Generalnego Inspektora Armii Ochotniczej gen. Józefa Hallera
gen. Haller w otoczeniu sztabu

Armia Ochotnicza – akcja mobilizacyjna Wojska Polskiego, rozpoczęta w trakcie wojny polsko-bolszewickiej mocą decyzji Rady Obrony Państwa, Generalnym Inspektorem Armii Ochotniczej był gen. Józef Haller.

GenezaEdytuj

Katastrofalna sytuacja militarna na froncie polsko-bolszewickim, wywołana rozpoczętą w maju 1920 ofensywą Armii Czerwonej w kierunku Warszawy, doprowadziła do kryzysu politycznego, w wyniku którego 9 czerwca 1920 upadł Rząd Leopolda Skulskiego, a nowy gabinet Władysława Grabskiego powstał dopiero 23 czerwca 1920. Na wniosek nowego premiera, motywowany grozą sytuacji i wynikającą z niej pilną potrzebą zmobilizowania wszystkich zasobów państwa, Sejm 1 lipca 1920 powołał Radę Obrony Państwa. Radzie przewodniczył Naczelnik Państwa, wiceprzewodniczącym był premier, a pozostałymi członkami: marszałek Sejmu i 10 desygnowanych przez partie posłów, 3 ministrów oraz 3 przedstawicieli armii wyznaczonych przez Naczelnego Wodza. ROP miała praktycznie nieograniczone kompetencje. Rozpoczęła swoje działania natychmiast i już w dniu swojego powołania podjęła na wniosek premiera decyzję o Utworzeniu Armii Ochotniczej. 3 lipca 1920 Rada wydała odezwę do narodu pt. Obywatele Rzeczypospolitej! Ojczyzna w potrzebie! wzywającą wszystkich zdolnych do noszenia broni, by dobrowolnie zaciągali się w szeregi armii, stwierdzając, że za ojczyznę każdy w Polsce z własnej woli gotów złożyć krew i życie. W akcji mobilizującej społeczeństwo wzięły udział wszystkie, z wyjątkiem komunistów, ugrupowania polityczne[1].

8 lipca 1920 Minister Spraw Wojskowych, gen. por. Kazimierz Sosnkowski wydał rozkaz Nr 70 29/Org. o utworzeniu z dniem 7 lipca 1920 Generalnego Inspektoratu Armii Ochotniczej i mianowaniu gen. broni Józefa Hallera Generalnym Inspektorem Armii Ochotniczej.

Odzew społeczny na odezwę był niezwykle silny. Do 30 września 1920 w szeregi armii wstąpiło 105.714 ochotników, w tym 52.690 (49,8%) do piechoty, 9.456 (8,9%) do kawalerii i 12.495 (11,8%) do artylerii oraz 9.446 (8,9%) do wojsk technicznych, 11.285 (10,7%) do wojsk wartowniczych, 6.683 (6,4%) do pozostałych formacji (wojsk taborowych, etapowych) i 3.659 (3,5%) w charakterze sił kancelaryjnych.

Okręgowe Inspektoraty Armii OchotniczejEdytuj

  • Okręgowy Inspektorat Armii Ochotniczej na Okręg Generalny „Warszawa”
    • okręgowy inspektor – płk SG Włodzimierz Zagórski (od 10 VII)[2]
    • okręgowy inspektor – płk Leopold Smorczewski (od 25 VII)[3]
    • zastępca okręgowego inspektora – mjr Stefan Szumański[2]
  • Okręgowy Inspektorat Armii Ochotniczej na Okręg Generalny „Lublin”
    • okręgowy inspektor – płk Jasiński[4]
    • zastępca okręgowego inspektora – kpt. art. Apolinary Biernacki[4]
  • Okręgowy Inspektorat Armii Ochotniczej na Okręg Generalny „Kielce”
  • Okręgowy Inspektorat Armii Ochotniczej na Okręg Generalny „Łódź” – płk piech. Michał Zienkiewicz[5]
  • Okręgowy Inspektorat Armii Ochotniczej na Okręg Generalny „Kraków”
    • okręgowy inspektor – płk SG inż. Wacław Marcolla[6]
    • okręgowy inspektor – płk piech. Jakub Bohusz-Szyszko (od 28 VII)[6]
    • zastępca okręgowego inspektora – ppłk Adam Uhma[6]
  • Okręgowy Inspektorat Armii Ochotniczej na Okręg Generalny „Lwów” – płk art. Czesław Mączyński[7]
    • dowódca artylerii Małopolskich Oddziałów Armii Ochotniczej - płk art. Marceli Jastrzębiec-Śniadowski[8]
    • dowódca jazdy Małopolskich Oddziałów Armii Ochotniczej - płk kaw. Tadeusz Żołkiewski[8]
  • Okręgowy Inspektorat Armii Ochotniczej na Okręg Generalny „Poznań”
  • Okręgowy Inspektorat Armii Ochotniczej na Okręg Generalny „Pomorze”
    • okręgowy inspektor – kpt. Stefan Biestek (od 14 VII)[10]
    • okręgowy inspektor – płk August Donimirski-Brochwicz (od 21 VII)[10]

Ochotnicze formacje piechotyEdytuj

Dywizja OchotniczaEdytuj

22 lipca 1920 Generalny Inspektor Armii Ochotniczej wydał rozkaz o sformowaniu Dywizji Ochotniczej. Na dowódcę dywizji wyznaczony został ppłk Adam Koc.

Do formowania dywizji przystąpiono w sierpniu 1920 w Modlinie. W skład dywizji włączono 101 Rezerwowy oraz 201, 202 i 205 Ochotnicze Pułki Piechoty. W listopadzie 1920 dywizja została rozformowana. Pułki ochotnicze zdemobilizowane.

Ten sam los miał spotkać 101 Rezerwowy Pułk Piechoty, jednak w uznaniu zasług Naczelny Wódz postanowił pozostawić jednostkę na stopie pokojowej. Stan osobowy pułku został uzupełniony żołnierzami z trzech likwidowanych pułków ochotniczych oraz kadrą oficerską byłej Dywizji Syberyjskiej przybyłą z niewoli rosyjskiej. W celu zachowania tradycji pułk został przemianowany na 3 Pułk Syberyjski.

Pułki piechotyEdytuj

Ochotnicze pułki piechoty użyte w walkach
  • Ochotniczy Pułk Obrony Warszawy
  • 201 Pułk Piechoty → Dywizja Ochotnicza
  • 202 Pułk Piechoty w Piotrkowie → Dywizja Ochotnicza
  • 204 Pułk Piechoty w Kielcach
  • 205 Pułk Piechoty w Chełmnie → Dywizja Ochotnicza
  • 207 Pułk Piechoty w Zgierzu
  • 213 Pułk Piechoty w Krotoszynie – sformowany z funkcjonariuszy Policji Państwowej, znajdował się w Odwodzie Naczelnego Wodza
  • 238 Pułk Piechoty w Przemyślu
  • 240 Pułk Piechoty we Lwowie
Ochotnicze pułki piechoty przeznaczone na uzupełnienie oddziałów liniowych
  • 203 Pułk Strzelecki w Radomiu
  • 206 Pułk Piechoty we Wrześni
  • 208 Pułk Piechoty w Olkuszu
  • 209 Pułk Piechoty w Opatowie
  • 210 Pułk Piechoty w Łowiczu
  • 211 Pułk Piechoty w Sosnowcu
  • 212 Pułk Piechoty w Wadowicach
  • 214 Pułk Piechoty we Włocławku
  • 215 Pułk Piechoty w Nisku
  • 216 Pułk Piechoty w Tarnowie
  • 217 Pułk Piechoty w Rzeszowie
  • 218 Pułk Piechoty w Koninie
  • 219 Pułk Piechoty w Gródku Jagiellońskim
  • 220 Pułk Piechoty w Krakowie
  • 221 Pułk Piechoty w Ostrowie Wielkopolskim
  • 222 Pułk Piechoty w Siedlcach
  • 223 Pułk Piechoty w Wolbromiu
  • 224 Pułk Piechoty w Ostrowcu
  • 225 Pułk Piechoty w Miechowie
  • 226 Pułk Piechoty w Noworadomsku
  • 227 Pułk Piechoty w Częstochowie
  • 228 Pułk Piechoty w Łodzi
  • 229 Pułk Piechoty w Kaliszu
  • 230 Pułk Piechoty w Tomaszowie
  • 231 Pułk Piechoty w Łodzi
  • 232 Pułk Piechoty w Warszawie
  • 233 Pułk Piechoty w Żyrardowie
  • 234 Pułk Piechoty w Białej Podlaskiej
  • 235 Pułk Piechoty w Białej
  • 236 Pułk Piechoty w Warszawie
  • 237 Pułk Piechoty w Kutnie
  • 239 Pułk Piechoty w Jarosławiu
  • 245 Pułk Piechoty w Parczewie
  • 246 Pułk Piechoty w Samorze
  • 247 Pułk Piechoty w Stryju
  • 248 Pułk Piechoty w Jaśle
  • 249 Pułk Piechoty w Lisku
  • 250 Pułk Piechoty w Biedrusku
  • 251 Pułk Piechoty w Nisku
  • 252 Pułk Piechoty w Leżajsku
  • 253 Pułk Piechoty w Radymnie
  • 254 Pułk Piechoty w Drohobyczu
  • 255 Pułk Piechoty w Krotoszynie

Ochotnicze formacje kawaleriiEdytuj

  • 201 Pułk Szwoleżerów – późniejszy 3 Pułk Szwoleżerów Mazowieckich
  • 203 Pułk Ułanów – w połowie 1921, zatwierdzony jako jednostka stanu pokojowego, otrzymał nazwę 27 Pułk Ułanów
  • 205 Pułk Ułanów – po krótkiej egzystencji wcielony jako uzupełnienie do macierzystego 5 Pułku Ułanów
  • 206 Pułk Ułanów – sformowany w Będzinie przez Szwadron Zapasowy 6 Pułku Ułanów, w sierpniu 1920 roku rozwiązany i wcielony do 6 Pułku Ułanów
  • 208 Pułk Ułanów – wcielony do marszówek dla uzupełnienia szwadronów marszowych[11]
  • 209 Pułk Ułanów – 8 listopada 1920 na bazie 209 i 212 Pułku Ułanów sformowano 22 Pułk Ułanów
  • 210 Pułk Ułanów – po krótkiej egzystencji wcielony jako uzupełnienie do macierzystego 10 Pułku Ułanów
  • 211 Pułk Ułanów
  • 212 Pułk Ułanów – 8 listopada 1920 na bazie 209 i 212 Pułku Ułanów sformowano 22 Pułk Ułanów
  • 213 Pułk Ułanów – po krótkiej egzystencji wcielony jako uzupełnienie do macierzystego 13 Pułku Ułanów
  • 214 Pułk Ułanów – w grudniu 1920 przeformowany w 24 Pułk Ułanów

Ochotnicze formacje artyleriiEdytuj

  • Konna Bateria Krakusów – utworzona w lipcu 1920 roku w Krakowie przy baterii zapasowej 6 pułku artylerii polowej, bateria dowodzona przez por. Tadeusza Dziduszyckiego liczyła 4 oficerów i 170 szeregowców, w tym 3 oficerów i 126 szeregowych ochotników oraz 170 koni[11]; w sierpniu bateria została wcielona do 9 dywizjonu artylerii konnej jako 1. bateria

Pozostałe formacjeEdytuj

  • Ochotniczy Baon Wartowniczy – zorganizowany w lipcu 1920 roku w Krakowie pod dowództwem kpt. Karola Krzetuskiego; batalion liczył 23 oficerów i ponad 1500 ochotników; do października 1920 roku pełnił służbę wartowniczą po czym został zlikwidowany; ochotnicy, którzy nie ukończyli 17 lat zostali zwolnieni, a pozostali wcieleni do 5 baonu wartowniczego[12]
  • Ochotniczy Baon Wartowniczy w Kielcach[13]
Harcerskie Oddziały Wartownicze
Ministerstwo Spraw Wojskowych rozporządzeniem Sztab Oddział I Org.–Mob. Nr 9307/Mob. wyraziło zgodę na organizowanie przez Związki Harcerskie specjalnych ochotniczych oddziałów wartowniczych dla ochrony granic i linii kolejowych[14].
  • Harcerski oddział wartowniczy prof. Bronisława Piątkiewicza; 1. kompania licząca 100 harcerzy odeszła 7 września pod dowództwem profesora do Cieszyna, natomiast 2. kompania licząca jednego oficera i 96 harcerzy została skierowana do Oświęcimia celem pełnienia służby wartowniczej i obsadzenia granicy górnośląskiej[11]

ŻołnierzeEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze Armii Ochotniczej (II Rzeczpospolita).

OrderEdytuj

Został ustanowiony Krzyż Małopolskich Oddziałów Armii Ochotniczej, a prezesem jego kapituły był mjr Lesław Węgrzynowski[15].

PrzypisyEdytuj

  1. Lech Wyszczelski, Operacja Warszawska Sierpień 1920, Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona (2005) s. 153-154.
  2. a b Obrona Państwa 1923 ↓, s. 99.
  3. Obrona Państwa 1923 ↓, s. 100.
  4. a b Obrona Państwa 1923 ↓, s. 111.
  5. Obrona Państwa 1923 ↓, s. 107.
  6. a b c Obrona Państwa 1923 ↓, s. 113.
  7. Obrona Państwa 1923 ↓, s. 119.
  8. a b Obrona Państwa 1923 ↓, s. 120.
  9. a b Obrona Państwa 1923 ↓, s. 125-126.
  10. a b Obrona Państwa 1923 ↓, s. 133.
  11. a b c Obrona Państwa 1923 ↓, s. 114.
  12. Obrona Państwa 1923 ↓, s. 115.
  13. Rozkaz DOGen. Kielce ↓, Nr 76 z 24 sierpnia 1920 roku, pkt 897.
  14. Rozkaz DOGen. Kielce ↓, Nr 84 z 7 września 1920 roku, pkt 1041.
  15. Święto powstania Małopolskich Oddziałów Armii Ochotniczej. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 139 z 24 czerwca 1937. 

BibliografiaEdytuj