Otwórz menu główne

Arnold Schwarzenegger

aktor amerykański pochodzenia austriackiego, polityk

Arnold Alois Schwarzenegger[1] (ur. 30 lipca 1947 w Thal) – austriacko-amerykański aktor, filmowiec, polityk, biznesmen, filantrop, aktywista oraz były zawodowy kulturysta, dwukrotnie pełnił funkcję gubernatora Kalifornii w latach 2003–2011[2].

Arnold Schwarzenegger
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 30 lipca 1947
Thal (Styria)
38. Gubernator Kalifornii
Okres od 17 listopada 2003
do 3 stycznia 2011
Przynależność polityczna Partia Republikańska
Małżonek Maria Shriver
Poprzednik Gray Davis
Następca Jerry Brown
podpis
Odznaczenia
Krzyż Komandorski I Klasy Odznaki Honorowej za Zasługi Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Strona internetowa

Ćwiczyć kulturystykę rozpoczął w wieku 15 lat. Zdobył tytuł Mr. Universe w wieku 20 lat i siedem razy wygrał konkurs Mr. Olympia, pozostając wybitną postacią w kulturystyce i pisząc wiele książek i artykułów na temat tego sportu. Arnold Sports Festival, uważany za drugie najważniejsze wydarzenie kulturystyczne, nosi jego imię. Jest powszechnie uważany za jednego z największych kulturystów wszech czasów, a także najbardziej charyzmatycznego ambasadora tego sportu[3].

Zyskał światową sławę jako hollywoodzka ikona filmu akcji[2]. Jego przełomową rolą był występ w filmie z gatunku Magia i miecz Conan Barbarzyńca (1982), który okazał się hitem kasowym, co zaowocowało sequelem Conan Niszczyciel (1984). Jednak największą popularność przyniosła mu tytułowa rola w dreszczowcu science-fiction Jamesa Camerona Terminator (1984)[2][4], co zapewniło mu kontynuacje: Terminator 2: Dzień sądu (1991), Terminator 3: Bunt maszyn (2003), Terminator: Genisys (2015) i Terminator: Mroczne przeznaczenie (2019). W 1977 został laureatem Złotego Globu.

Wystąpił również w wielu filmach dobrze ocenianych przez krytykę. Były to między innymi: Commando (1985), Predator (1987), Uciekinier (1987), Bliźniacy (1988), Gliniarz w przedszkolu (1990), Pamięć absolutna (1990) i Prawdziwe kłamstwa (1994). Próbował też swoich sił jako reżyser i producent filmowy. Wystąpił ponadto w teledyskach Guns N’ Roses – „You Could Be Mine” (1991), AC/DC – „Big Gun” (1993) i Bon Jovi – „Say It Isn't So” (2000).

W 1968 przyjechał do Stanów Zjednoczonych, a w 1983 otrzymał obywatelstwo amerykańskie. W 1986 ożenił się z prezenterką telewizyjną Marią Shriver, siostrzenicą prezydenta Johna F. Kennedy’ego i córką kandydata Partii Demokratycznej na stanowisko wiceprezydenta i byłego ambasadora Stanów Zjednoczonych we Francji Sargenta Shrivera. Rozstali się w 2011 po tym, jak przyznał się do tego, że w 1997 spłodził dziecko z inną kobietą[5].

ŻyciorysEdytuj

Wczesne lataEdytuj

Urodził się w wiosce Thal na przedmieściach Grazu w Austrii jako syn Aurelii (z domu Jadrny; 1922–1998) i Gustava Schwarzeneggera (1907–1972), komendanta policji[6][7]. Jego ojciec w 1938 dobrowolnie wstąpił do NSDAP, a później brał udział w II wojnie światowej[8]. Ze służby został zwolniony w 1943, kiedy zaraził się malarią. Gustav 20 października 1945 poślubił Aurelię Jadrny, 23-letnią wówczas wdowę z synem, Meinhardem. Według Schwarzeneggera rodzice byli bardzo surowi i ciężko karali za nieposłuszeństwo[9]. Byli też religijnymi katolikami[10] i w każdą niedzielę chodzili na mszę.

Ponieważ Gustav szczególnymi względami darzył pasierba, a nie własnego syna, relacje między nimi nie były najlepsze. Ta skłonność do „silnego i rażącego” faworyzowania Meinharda wynikała z nieuzasadnionego podejrzenia, że Arnold nie jest jego dzieckiem[11]. Zupełnie inaczej układały się jego kontakty z matką, z którą miał dobre relacje, aż do jej śmierci. W szkole był duszą towarzystwa i wyróżniał się swoim „radosnym, energicznym i pogodnym” usposobieniem. Jednak w domu częstym problemem były pieniądze; Schwarzenegger wspomniał, że jednym z najważniejszych wydarzeń z jego dzieciństwa był moment, gdy rodzina kupiła lodówkę.

Jako chłopiec uprawiał kilka dyscyplin sportowych, które w dużym stopniu były wymuszone przez ojca. Jak wspominał po latach, ojciec chciał, by został policjantem, a matka, by poszedł do szkoły handlowej. W 1960 podniósł swoją pierwszą sztangę, kiedy trener piłki nożnej zabrał całą drużynę do miejscowej siłowni[12]. W wieku czternastu lat, zamiast piłką postanowił zająć się kulturystyką. Zaczął chodzić na siłownię w Grazu oraz do kina, gdzie na dużym ekranie mógł zobaczyć swoich idoli, takich jak: Reg Park, Steve Reeves i Johnny Weissmuller. Gdy w 2000 zmarł Reeves, Schwarzenegger z czułością wspominał: „Jako nastolatek dorastałem ze Stevem Reevesem. Jego niezwykłe osiągnięcia uzmysłowiły mi, czego można dokonać, podczas gdy inni wokół nie zawsze rozumieli moje marzenia... Steve Reeves pozostanie częścią wszystkiego, co kiedykolwiek miałem szczęście osiągnąć”.

20 maja 1971 w wypadku samochodowym zginął jego przyrodni brat Meinhard, który, jak się okazało, był pod wpływem alkoholu. Osierocił trzyletniego syna, Patricka Mario, oraz narzeczoną Erikę Knapp, z którą zamierzał się pobrać. Po jego śmierci Schwarzenegger płacił za edukację chłopca i pomógł mu wyemigrować do Stanów Zjednoczonych. Rok później, 13 grudnia 1972 w Weiz zmarł Gustav w wieku 65 lat z powodu wylewu. W udzielonym potem wywiadzie Arnold Schwarzenegger oświadczył, że nie wziął udziału w pogrzebie ojca, ponieważ ćwiczył do konkursu kulturystycznego. Później wspólnie ze swoim producentem filmowym powiedział, że zaczerpnął tę opowieść z historii innego kulturysty, by pokazać do jakich skrajności może dochodzić w tym sporcie, a przy okazji przedstawić zimniejszy obraz Schwarzeneggera. Barbara Baker, jego pierwsza poważna dziewczyna, powiedziała, że poinformował ją o śmierci ojca bez emocji i że nigdy nie mówił o swoim bracie. W międzyczasie podał przynajmniej trzy wersje, dlaczego nie był obecny na jego pogrzebie.

Początki kariery kulturystycznejEdytuj

W 1965 zakończył roczną służbę w austriackiej armii, którą obowiązkowo musieli odbyć wszyscy osiemnastoletni mężczyźni. Nawet podczas pobytu w wojsku był tak pochłonięty kulturystyką, że by wziąć udział w konkursie, opuścił szkolenie, przez co zaliczył tzw. bezprawną nieobecność i za karę spędził tydzień w wojskowym więzieniu. Jak później wyznał: „udział w konkursach znaczył dla mnie bardzo wiele, dlatego dokładnie nie przemyślałem konsekwencji”. W 1965 wygrał zawody kulturystyczne Junior Mr. Europe[9][13].

„Tytuł Mr. Universe był moim biletem do Ameryki – ziemi możliwości, gdzie mogłem stać się gwiazdą i się wzbogacić”[13]. W 1966 w wieku 19 lat zdobył tytuł Mr. Europe[12] i odbył pierwszą podróż samolotem, kiedy brał udział w zawodach Mr. Universe organizowanych przez National Amateur Body-Builders' Association w Londynie[12]. Podczas zawodów jeden z sędziów, Charles „Wag” Bennett, będąc pod wrażeniem Schwarzeneggera, zaoferował mu swoje treningi. Ponieważ Schwarzenegger miał niewiele pieniędzy, Bennett zaprosił go do swojego rodzinnego domu, w którym miał urządzoną siłownię. Dzięki specjalnemu programowi treningowemu wymyślonemu przez Bennetta, Schwarzenegger poprawił swoją muskulaturę i siłę w nogach. Pobyt w Londynie zaowocował także opanowaniem podstaw języka angielskiego. W tym samym roku Schwarzenegger miał okazję spotkać swojego idola z dzieciństwa, Rega Parka, który później został jego przyjacielem i mentorem. Ciężkie treningi opłaciły się i już w 1967 Schwarzenegger zdobył swój pierwszy tytuł Mr. Universe. Dzięki temu w wieku dwudziestu lat stał się najmłodszym zwycięzcą tych zawodów[13]. Później wygrał je jeszcze trzy razy z rzędu. Po zawodach wrócił do Monachium, gdzie chodził do szkoły i pracował. Codziennie też ćwiczył od czterech do sześciu godzin. Swojemu przyjacielowi Rogerowi C. Fieldowi często powtarzał, że kiedyś zostanie największym aktorem.

Emigracja do Stanów ZjednoczonychEdytuj

Schwarzenegger od dziesiątego roku życia marzył o wyjeździe do Stanów Zjednoczonych, a w kulturystyce upatrywał przepustki, która mu to umożliwi[14]. We wrześniu 1968 jego marzenie się spełniło. Mając dwadzieścia jeden lat i ledwie podstawową znajomość języka, przybył do Stanów. „Oczywiście, gdy przyjechałem do tego kraju mój akcent był bardzo zły i mówiłem z bardzo silnym (niemieckim) akcentem, który był przeszkodą, gdy rozpoczynałem karierę aktorską”. W celu poprawy języka brał lekcje angielskiego w Santa Monica College w Santa Monica w Kalifornii (1977)[4][10], a potem na University of Wisconsin-Superior zrobił korespondencyjny kurs z biznesu i międzynarodowej ekonomii, po którym w 1979 otrzymał licencjat[10].

Po przybyciu do USA rozpoczął szkolenie w Gold’s Gym w Los Angeles, pod okiem Joe Weidera. Poznał w tym czasie dwóch zawodowych wrestlerów Rica Drasina i Billy’ego Grahama. Zajmujące się prawem imigracyjnym przedsiębiorstwo Siskind & Susser stwierdziło (na przełomie lat 60. i 70.), że Schwarzenegger mógł być nielegalnym imigrantem z powodu naruszenia warunków wizy. W 2002 gazeta „LA Weekly” napisała, że Schwarzenegger jest najsławniejszym imigrantem w Ameryce, który „pokonał silny austriacki akcent i niespodziewanie wyszedł ze środowiska kulturystyki, by stać się w latach 90. największą gwiazdą filmu na świecie”[13].

Kariera kulturystyEdytuj

 
Arnold Schwarzenegger w szczytowej formie (Mr Olympia 1974)

Arnold Schwarzenegger rozpoczął karierę jako kulturysta, wielokrotnie zdobywając nagrody w prestiżowych konkursach: Mr. World, Mr. Universe, Mr. International, Mr. Europe, oraz siedmiokrotnie tytuł Mr. Olympia. Jego muskulatura (wzrost 188 cm, waga 115 kg, obwód bicepsa 56 cm, obwód klatki piersiowej 155 cm, obwód w pasie 86 cm) w opinii wielu osób zapewniła mu tytuł „kulturysty wszech czasów” (Mr. Everything)[13].

W 1970, w wieku 23 lat po raz pierwszy zdobył prestiżowy tytuł Mr. Olympia. Potem wygrywał go jeszcze sześciokrotnie[12]. W 1977 ukazał się autobiograficzno-treningowy przewodnik pt. Arnold: The Education of a Bodybuilder, który odniósł ogromny sukces. Znalazł się na okładkach magazynów: „Muscle Builder-Power” (w styczniu 1970), „Mr. America” (w sierpniu 1972), „Shape Up” (w maju 1974), „After Dark” (w lutym 1977)[15][16][17], „Muscle & Fitness” (w styczniu 1982, w lutym 1983 i w sierpniu 1984) i „Flex”.

Schwarzenegger na łamach magazynu „Men’s Health” przyznał się do stosowania środków dopingujących[18] i używania poprawiających wydajność sterydów anabolicznych w czasach gdy były legalne, pisząc w 1977, że „sterydy były dla mnie pomocne w utrzymaniu masy mięśniowej podczas ścisłej diety w ramach przygotowań do konkursu. Nie użyłem ich do wzrostu mięśni, ale raczej do utrzymania mięśni”[19].

Kariera filmowaEdytuj

W 1969 zadebiutował w roli Herkulesa w komedii przygodowej fantasy Herkules w Nowym Jorku (Hercules in New York)[20] u boku Arnolda Stanga. Pojawił się potem w ekranizacji powieści Raymonda Chandlera Długie pożegnanie (The Long Goodbye, 1973) w reżyserii Roberta Altmana z Elliottem Gouldem. Za rolę Joe Santo w komediodramacie Boba Rafelsona Niedosyt (Stay Hungry, 1976) z Jeffem Bridgesem i Sally Field został uhonorowany Złotym Globem w kategorii „Najbardziej obiecujący nowy aktor”[21]. Był też bohaterem filmu dokumentalnego Kulturyści (Pumping Iron, 1977) obok innych wybitnych kulturystów lat 70. takich jak Lou Ferrigno, Franco Columbu, Roger Callard, Serge Nubret czy Frank Zane. Wystąpił gościnnie jako Josef Schmidt w jednym z odcinków serialu Ulice San Francisco (The Streets of San Francisco) – pt. „Dead Lift” (1977).

W 1978 był kandydatem do roli Hulka w serialu CBS The Incredible Hulk, lecz ostatecznie tę postać przyjął Lou Ferrigno. W komedii Łowcy rupieci (Scavenger Hunt, 1979) wystąpił w roli instruktora Larsa, a w komedii parodiującej westerny Kaktus Jack (The Villain, Cactus Jack, 1979)[22] w reżyserii Hala Needhama u boku Kirka Douglasa i Ann-Margret pojawił się jako Nieznajomy Piękniś. W biograficznym filmie telewizyjnym CBS Opowieść o Jayne Mansfield (The Jayne Mansfield Story, 1980) z Loni Anderson zagrał postać węgiersko-amerykańskiego kulturysty i aktora Mickeya Hargitaya[23].

John Milius zaangażował go do roli tytułowej twardego wojownika z Cymerii Conana z gatunku magii i miecza Conan Barbarzyńca (1982). Jednak choć film był hitem kasowym, grająca w filmie Sandahl Bergman otrzymała nagrodę Saturna jako najlepsza aktorka i Złoty Glob jako nowa gwiazda, Schwarzenegger był nominowany do Złotej Maliny dla najgorszego aktora. Pomimo tego powstał sequel Conan Niszczyciel (1984)[24] w reżyserii Richarda Fleischera z Grace Jones w roli agresywnej amazonki wojowniczki Zuli.

Jego sztandarową i najważniejszą rolą kinową stała się kreacja androida T-800 w dreszczowcu science-fiction Jamesa Camerona Terminator (1984)[20] z Lindą Hamilton i Michaelem Biehnem; za rolę zdobył nominację do nagrody Saturna w kategorii najlepszy aktor. Richard Fleischer obsadził go w roli Lord Kalidor w filmie sensacyjnym z gatunku magii i miecza Czerwona Sonja (1985), gdzie na planie filmu romansował z Brigitte Nielsen[25][26]. Z kolei Mark L. Lester trafnie powierzył mu rolę pułkownika Johna Matrixa w filmie sensacyjnym Commando (1985). Zagrał główną rolę w ekranizacji powieści Stephena Kinga Uciekinier (1987) w reżyserii Paula Michaela Glasera.

W filmie akcji Waltera Hilla Czerwona gorączka (1988) wystąpił jako Iwan Danko z Moskwy u boku Jamesa Belushi w roli detektywa Arta Ridzika z Chicago. Kolejne nominacje do Saturna w kategorii najlepszy aktor przyniosły mu role w filmach: Predator (1987), Pamięć absolutna (1990), Terminator 2: Dzień sądu (1991), Bohater ostatniej akcji (1993), Prawdziwe kłamstwa (1994) i 6. dzień (2000). Jego żywiołem okazały się też komedie: Junior (1994; nominacja do Złotego Globu), Bliźniacy (1988; Nickelodeon Kids’ Choice Awards jako ulubiony bohater filmowy), Gliniarz w przedszkolu (1990; Nickelodeon Kids’ Choice Awards jako ulubiony bohater filmowy) czy Świąteczna gorączka (1996). Za rolę w filmie sensacyjnym Charlesa Russella Egzekutor (1996) otrzymał nagrodę Bambi i był nominowany do MTV Movie Award w kategorii „Najlepsza scena akcji”. Przyjął rolę antagonisty Batmana (w tej roli George Clooney) jako dr Victor Fries / Mr. Freeze w filmie Joela Schumachera Batman i Robin (Batman & Robin, 1997).

Po występie w produkcji Terminator 3: Bunt maszyn, Arnold Schwarzenegger w 2003, gdy został gubernatorem Kalifornii, zakończył karierę aktorską. W tym czasie zagrał epizodyczne role w trzech filmach, m.in. w Niezniszczalnych z 2010, w których zagrał epizodyczną rolę Trencha, u boku Sylvestra Stallone’a wraz z innymi legendarnymi gwiazdami kina akcji.

W 2011 wrócił do kariery aktorskiej. W 2012 ponownie zagrał w Niezniszczalnych 2. Ponownie zagrał ze Stallone’em w Planie ucieczki (2013). Pojawił się także znowu w tytułowej roli w filmie Terminator: Genisys (2015).

Kariera politycznaEdytuj

Schwarzenegger jest członkiem Partii Republikańskiej. Za swój wzór uważa prezydenta Ronalda Reagana. Podobnie jak on popiera wolny rynek, jednak w kwestiach obyczajowych wykazuje bardziej liberalne podejście.

Karierę polityczną rozpoczął w latach 90. jako przewodniczący prezydenckiej rady do spraw kultury fizycznej i sportu za prezydentury George’a Busha seniora oraz później stanowej rady w Kalifornii za gubernatora Petera Wilsona. W 2003 wystartował w wyborach na gubernatora stanu Kalifornia, odbywających się w związku z odwołaniem demokraty Graya Davisa. W trakcie kampanii oskarżany był o niemoralne prowadzenie się, a nawet o wyznawanie ideologii narodowego socjalizmu, wyborcy jednak nie dali wiary tym pogłoskom i większością 55,4% głosów odwołali Davisa, po czym 48,6% wybrali Schwarzeneggera.

Jako gubernator Arnold Schwarzenegger zmniejszył podatki i ograniczył przywileje socjalne, zmniejszając koszty prowadzenia biznesu. Przez dłuższy czas cieszył się wysokim poparciem (rzędu 65%). Po przegranym referendum w sprawie cięć socjalnych i negatywnej kampanii pod jego adresem przeprowadzonej przez związki zawodowe, to poparcie nieco się zmniejszyło. Jednak w listopadzie 2006 roku Schwarzenegger ponownie bez problemu wygrał wybory, zdobywając 56,0% głosów.

Od dnia rozpoczęcia sprawowania urzędu nie ułaskawił żadnego skazańca (w tym czasie wykonano trzy wyroki śmierci).

Przez dłuższy czas spekulowano na temat możliwości ubiegania się przez Schwarzeneggera o urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych po końcu drugiej kadencji prezydenta George’a W. Busha. Pomysł upadł, gdyż wymagałoby to uchwalenia poprawki do konstytucji – obecnie prezydentem może zostać jedynie osoba, która urodziła się na terenie należącym do Stanów Zjednoczonych.

Kontrowersje związane ze wzrostemEdytuj

Oficjalny wzrost Schwarzeneggera, czyli 6'2" (188 cm), był wielokrotnie kwestionowany. W końcu lat 60., startując na zawodach kulturystycznych, mierzył 6'1.5" (187 cm), co zostało potwierdzone przez innych kulturystów[27][28]. W 1988 roku na łamach dwóch pism, Daily Mail oraz Time Out, dowodzono, że Schwarzenegger jest znacznie niższy[29]. Zanim został gubernatorem, jego wzrost został zakwestionowany w artykule opublikowanym na łamach Chicago Reader[30]. Jako gubernator, Schwarzenegger wdał się w spór z członkiem Zgromadzenia stanu Kalifornia, Wessonem, na temat ich wzrostu. Wesson podjął się nieudanej próby, by rozwiązać raz na zawsze problem wzrostu przy pomocy miary krawieckiej[31]. Schwarzenegger w odwecie umieścił poduszkę z napisem „Trzeba podnieść?”, na krześle przeznaczonym dla mierzącego 5'5" (165 cm) Wessona przed sesją negocjacyjną w jego biurze[32]. Bob Mulholland, polityk z Partii Demokratycznej, twierdził, że Schwarzenegger ma 5'10" wzrostu (178 cm) i nosi wkładki w butach[33]. Debata o wzroście Schwarzeneggera spowodowała powstanie strony internetowej poświęconej wyłącznie temu zagadnieniu (ArnoldHeight)[34], a na CelebHeights.com artykuł o wzroście Schwarzeneggera jest najczęściej odwiedzany[27]. Czasopismo „Men’s Health” utrzymuje, że prawdziwy wzrost wynosi 5'10"[35]. Jak wynika z badań, do których wykorzystano zdjęcia i filmy Arnolda z młodości i na podstawie których oszacowano błąd względny jego wzrostu, okazało się, że średnia arytmetyczna wynosi 190 cm +/-3,25 cm[potrzebny przypis].

Nagrody i odznaczeniaEdytuj

Nominacje i nagrodyEdytuj

OdznaczeniaEdytuj

FilmografiaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Personalidade: Arnold Schwarzenegger (Áustria) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2019-03-23].
  2. a b c Arnold Schwarzenegger życiorys (pol.). Onet.pl. [dostęp 2017-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  3. Arnold Schwarzenegger - The Greatest Bodybuilder Ever (ang.). IllPumpYouUp.com. [dostęp 2004-10-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  4. a b Arnold Schwarzenegger Pictures (ang.). FanPix.Net. [dostęp 2019-03-23].
  5. Idealny Arnold zrobił dziecko pokojówce (pol.). Onet.pl. [dostęp 2017-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  6. Arnold Schwarzenegger Biography (1947-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2017-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  7. Jakub Mazur (2019-01-23): Arnold Schwarzenegger (pol.). Życiorysy.info. [dostęp 2019-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  8. Arnie: 'I was abused as child (ang.). The Scotsman. [dostęp 2008-04-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  9. a b Łukasz Łyczkowski: Arnold Schwarzenegger – człowiek wielokrotnego sukcesu (ang.). lukaszlyczkowski.pl. [dostęp 2017-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  10. a b c Arnold Schwarzenegger - Actor (rum.). CineMagia.ro. [dostęp 2018-02-20].
  11. Julian Borger, Duncan Campbell (2003-08-08): Profile: Arnold Schwarzenegger The Governator (ang.). The Guardian. [dostęp 2017-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  12. a b c d Time of His Life (ang.). schwarzenegger.com. [dostęp 2007-04-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  13. a b c d e Arnold Schwarzenegger (ang.). The Legend of Bodybuilding. [dostęp 2017-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  14. Bill Bradley (2002-11-20): Mr. California (ang.). LA Weekly. [dostęp 2008-04-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  15. John Cook (2011-05-19): An Encyclopedia of Every Other Awful Thing Arnold Schwarzenegger Has Done (ang.). gawker.com. [dostęp 2017-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  16. Luis Prada (2017-11-20): Schwarzenegger Did A Creepy Soft-Porn Travel Video In 1983 (ang.). cracked.com. [dostęp 2017-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  17. Arnold Schwarzenegger A name to be reckoned with (ang.). Rotten.com. [dostęp 2017-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  18. Arnold o sterydach i gwiazdach kulturystyki (pol.). SFD.pl. [dostęp 2017-10-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  19. Arnold Schwarzenegger przyznaje się że brał sterydy! Były to ogromne ilości i dawki! (pol.). ciemnastronamocy.pl. [dostęp 2017-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  20. a b Arnold Schwarzenegger - człowiek urodzony do filmów fantastycznych (pol.). secretum.pl. [dostęp 2017-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  21. Arnold Schwarzenegger (wł.). MYmovies. [dostęp 2019-03-23].
  22. Arnold Schwarzenegger (30 de Julho de 1947) (ang.). Filmow. [dostęp 2019-03-23].
  23. Arnold Schwarzenegger flashed intern on set of 'The Jayne Mansfield Story', costume designer says (ang.). news.com.au. [dostęp 2016-08-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  24. Arnold Schwarzenegger (fr.). AlloCiné. [dostęp 2018-02-20].
  25. Arnold Schwarzenegger przyznał się do romansu z Brigitte Nielsen (pol.). Onet.pl. [dostęp 2017-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  26. Była kochanką Arnolda Schwarzeneggera i żoną Sylvestra Stallone’a. Jak teraz wygląda? (pol.). Plejada.pl. [dostęp 2017-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-23)].
  27. a b Arnold Schwarzenegger Height, Schwarzenegger's. celebheights.com. [dostęp 2013-11-03].
  28. Schwarzenegger Measured. ArnoldHeight. [dostęp 2013-11-03].
  29. Andrews, N: "True Myths: The life and times of Arnold Schwarzenegger," page 157. Bloomsbury, 2003
  30. Michael Miner: Poor Recall. W: Chicago Reader [on-line]. 23 września 2003. [dostęp 2013-11-03].
  31. Robert Salladay. Incoming governor's mantra: 'Action'. „San Francisco Chronicle”, October 23, 2003. [dostęp 2013-11-03]. 
  32. Edward Smith (maj 2009): A declining statehouse press corps leaves readers less informed about lawmakers’ efforts (ang.). National Conference of State Legislatures. [dostęp 2013-11-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-07-01)].
  33. The Governator II: At first it seemed like a bad joke. Arnoldwatch.org, 7 października 2004. [dostęp 2013-11-03].
  34. Arnold Height. ArnoldHeight.
  35. Jay Mathews. The Shrinking Field. „Washington Post”, August 3, 1999. [dostęp 2013-11-03]. 
  36. Aufstellung aller durch den Bundespräsidenten verliehenen Ehrenzeichen für Verdienste um die Republik Österreich ab 1952 (niem.). parlament.gv.at. s. 903. [dostęp 2013-12-28].
  37. Goldenes Ehrenzeichen für Arnold Schwarzenegger (niem.). bildarchivaustria.at. [dostęp 2017-09-27].
  38. Arnold Schwarzenegger reçoit la légion d'honneur à Cannes (fr.). france-amerique.com, 12 avril 2011. [dostęp 2013-12-28].
  39. Arnold Schwarzenegger reçoit la Légion d'honneur des mains de François Hollande (fr.). leparisien.fr, 2017-04-28. [dostęp 2017-09-26].

Linki zewnętrzneEdytuj