Otwórz menu główne

Artur Eisenbach (ur. 7 kwietnia 1906 w Nowym Sączu jako Aron Eisenbach, zm. 30 października 1992 w Tel Awiwie) – polski historyk żydowskiego pochodzenia, znawca dziejów ludności żydowskiej w Polsce, w latach 1966–1968 dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego.

Artur Eisenbach
Data i miejsce urodzenia 7 kwietnia 1906
Nowy Sącz
Data i miejsce śmierci 30 października 1992
Tel Awiw-Jafa
Przyczyna śmierci samobójstwo
Miejsce spoczynku Tel Awiw-Jafa
Zawód, zajęcie historyk
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal 10-lecia Polski Ludowej
Grób Marii Czarniewicz-Eisenbach i symboliczny grób Artura Eisenbacha na cmentarzu żydowskim w Warszawie

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w Nowym Sączu w rodzinie biednych, ortodoksyjnych Żydów, jako syn Chaima Eisenbacha i Zipory z domu Zimetbaum. Po ukończeniu szkoły elementarnej zaczął pracować jako ślusarz. W 1923 ukończył kursy nauczycielskie w Wilnie, a w 1927 przeniósł się do Krakowa. W 1930 zdał maturę i rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, które jednak ukończył na Warszawskim. Był uczniem Marcelego Handelsmana, pod kierunkiem którego napisał pracę magisterską. W 1931 przeniósł się do Bielska.

W 1935 uzyskał magisterium, po którym rozpoczął pracę w Towarzystwie Ochrony Zdrowia. Należał do kręgu historyków, którzy zajmowali się dziejami Żydów w Polsce. Współpracował z Żydowskim Instytutem Naukowym w Wilnie JIWO oraz był członkiem Warszawskiej Komisji Historycznej JIWO.

Na początku II wojny światowej wraz z rodziną udał się do rodzinnego miasta żony (siostry Emanuela Ringelbluma) – Buczacza, gdzie w 1942 zginęła jego małżonka i córka. On sam został zesłany w głąb Związku Radzieckiego, skąd w 1946 jako repatriant wrócił do Polski i osiadł w Warszawie. Był członkiem PPR, a od 1948 roku – członkiem PZPR[1]. W 1947 roku podjął pracę w Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej przy Centralnym Komitecie Żydów Polskich i następnie jako kierownik archiwum w Żydowskim Instytucie Historycznym, którego dyrektorem był w latach 1966–1968.

Po wydarzeniach z marca 1968 został zdymisjonowany ze stanowiska dyrektora Instytutu, czego powodem była jego skuteczna walka w obronie zbiorów i dorobku przed jego planowaną likwidacją. W 1966 został pracownikiem Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk. W 1977 przeszedł na emeryturę. W 1982 był konsultantem przy produkcji filmu Jerzego Kawalerowicza Austeria. W 1987 wyjechał do Izraela, gdzie współpracował z Uniwersytetem Hebrajskim w Jerozolimie i Instytutem Jad Waszem. W obliczu pogłębiającej się choroby nowotworowej popełnił samobójstwo w Tel Awiwie i tam został pochowany[2]. Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie[3].

TwórczośćEdytuj

Artur Eisenbach zajmował się głównie gromadzeniem i opracowywaniem dokumentów dotyczących Holocaustu. Posłużyły one jako materiał dowodowy w procesach przeciw zbrodniarzom hitlerowskim. Zajmował się również historią Żydów w drugiej połowie XVIII i XIX wieku. Pod koniec życia pracował nad przygotowaniem edycji wszystkich dzieł Emanuela Ringelbluma.

  • 1988: Emancypacja Żydów na ziemiach polskich 1785–1870 na tle europejskim
  • 1983: Z dziejów ludności żydowskiej w Polsce w XVIII i XIX w.
  • 1976: Ludność żydowska Królestwa a powstanie listopadowe
  • 1976: Problem emancypacji Żydów w opinii Wielkiej Emigracji przed powstaniem styczniowym
  • 1976: Wielka emigracja wobec kwestii żydowskiej: 1832–1849
  • 1976: Hotel Lambert wobec sprawy żydowskiej w przededniu Wiosny Ludów
  • 1972: Kwestia równouprawnienia Żydów w Królestwie Polskim
  • 1953: Hitlerowska polityka eksterminacji Żydów w latach 1939–1945

PrzypisyEdytuj

  1. Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 155. ISBN 83-223-2073-6.
  2. Magda Prokopowicz (red.), Żydzi polscy. Historie niezwykłe, Wydawnictwo Demart. Warszawa 2010, s. 70–71.
  3. Symboliczny grób Artura Eisenbacha w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie.

BibliografiaEdytuj