Otwórz menu główne

Artur Międzyrzecki

poeta polski

Artur Adam Międzyrzecki (ur. 6 listopada 1922 w Warszawie, zm. 2 listopada 1996 tamże) – polski poeta, tłumacz literatury francuskiej i anglosaskiej, autor słów piosenek, działacz społeczny i polityczny.

Artur Międzyrzecki
Ilustracja
Artur Międzyrzecki
Imię i nazwisko Artur Adam Międzyrzecki
Data i miejsce urodzenia 6 listopada 1922
Warszawa
Data i miejsce śmierci 2 listopada 1996
Warszawa
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Epoka literatura współczesna
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino
Artur Międzyrzecki w Polskim PEN-Clubie, Warszawa, 1996
Nagrobek Artura Międzyrzeckiego na Cmentarzu Powązkowskim, Warszawa, 30 lipca 2006 r.

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Był synem Mieczysława Międzyrzeckiego. Ukończył gimnazjum we Lwowie (1939). Młodość spędził w Warszawie. Po wybuchu II wojny znajdował się we Lwowie, skąd został w 1940 roku zesłany przez Sowietów do Kazachstanu. W 1942 roku wstąpił do Armii Polskiej w ZSRR. Następnie jako żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie odbył cały szlak bojowy 2 Korpusu. W stopniu porucznika walczył m.in. pod Monte Cassino i w bitwie o Bolonię. Debiutował jako poeta w 1943 roku. Po wojnie, do 1949 r. we Francji (gdzie studiował), następnie powrócił do kraju.

W latach 1956–1958 współredaktor „Nowej Kultury”, 1965–68 „Poezji”. Publikował na łamach tygodnika „Świat”. W latach 1970–1974, razem z żoną, Julią Hartwig, przebywał w USA. Był uczestnikiem protestów przeciwko zmianom w konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[1]. W styczniu 1976 roku podpisał list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[2]. W latach siedemdziesiątych uczestniczył w pracach Centrum Dialogu (Editions du Dialogue) księży pallotynów w Paryżu (dyrektor ks. Józef Sadzik). W latach 80. wspierał Solidarność.

W latach 1991-1996 prezes polskiego PEN Clubu, wiceprezes światowego PEN. Był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Autor przekładów utworów Apollinaire’a, Rimbauda, Baudelaire’a, Mandelsztama.

W 1992 r. wydał wraz z żoną Julią Hartwig antologię poezji amerykańskiej. Jego twórczość zarówno poetycka, jak i prozatorska cieszyła się uznaniem krytyków literackich. Ryszard Przybylski w książce To jest klasycyzm zaliczył go w poczet nurtu klasycystycznego w poezji polskiej drugiej połowy XX wieku, obok takich twórców, jak: Zbigniew Herbert, Jarosław Marek Rymkiewicz, Jerzy S. Sito oraz Julia Hartwig. Pisali o nim m.in. Stanisław Barańczak, Leszek Bugajski, Janusz Drzewucki[3], Stanisław Stabro, Leszek Szaruga.

Odznaczenia i wyróżnieniaEdytuj

Nagrody[8]
  • Nagroda Polskiego PEN Clubu (1971)
  • Prix de Traduction Fundacji d’Hautevilliers (1977)
  • Nagroda ZAiKS-u (1985)
  • Thornton Wilder Prize (1986)
  • Nagroda Fundacji Alfreda Jurzykowskiego (1987)

TwórczośćEdytuj

  • Namiot z Kanady. Wiersze 1942–44. Rosja, Iran, Irak, Palestyna, Liban, Egipt (poezje; Przedmowa: W. Kamiński; Tel Awiw, Przez Lądy i Morza na Wschodzie 1944)
  • Strony przydrożne (Wiersze; Paryż 1949)
  • Szyby Auchel (poemat; Książka i Wiedza 1951)
  • Światło nowej dzielnicy (poezje; Czytelnik 1952)
  • Noc noworoczna (poezje; Czytelnik 1953)
  • Wieczory muranowskie (szkice literackie; PIW 1954)
  • Cztery pory roku (autor tekstu w albumie; oprac. red. i ilustr.: B. i S. Bałukowie. Oprac. graf.: K. Mann; Polonia 1955)
  • Południe (poezje; Czytelnik 1956)
  • Opowieści mieszkańca namiotów i inne opowiadania (MON 1957; Wydanie następne łącznie z tomem Powrót do Sorrento pt. Opowieści mieszkańca namiotów; Powrót do Sorrento: wydanie 2: Czytelnik 1965, 1982)
  • Warszawa Prusa i Gierymskiego. Szkice z dawnej Warszawy (Arkady 1957)
  • Wiersze wybrane (PIW 1957)
  • Powrót do Sorrento (szkice literackie; MON 1958; Wyd. następne łącznie z tomem Opowieści mieszkańca namiotów pt. Opowieści mieszkańca namiotów; Powrót do Sorrento: wydanie 2: Czytelnik 1965, 1982)
  • Kombatanci i podróżnicy. Z 16 rysunkami z podróży na Wschód Juliusza Słowackiego (Czytelnik 1960)
  • Noc darowana (poezje; PIW 1960)
  • Jaś i Małgosia. Bajka w 7 odsłonach (wespół z Julią Hartwig; Prapremiera: Teatr Komedia, Warszawa 1961; Druk w: Bajki zza kurtyny. Sztuki dla teatru dziecięcego, Centralny Ośrodek Metodyczny Upowszechniania Kultury 1972)
  • Pierwsze przygody Poziomki (opowieść dla dzieci; wespół z Julią Hartwig; Nasza Księgarnia 1961; Wydanie 2 pt. Przygody Poziomki, 1967)
  • Pan Nobo. Dalsze przygody Poziomki (Nasza Księgarnia 1964; Wydanie 2 pt. Przygody Poziomki 1967)
  • Piękne zmęczenia (poezje; Czytelnik 1962)
  • Tomcio Paluch (bajka dla dzieci; Prapremiera: Teatr Komedia, Warszawa 1962)
  • Śmierć Robinsona. (opowiadania; Czytelnik 1963, 1976; Przekł. niem.: Kongress der Blumenzuchter, przeł. Peter Lachmann, München 1966)
  • Czego chce pies? (wiersze dla dzieci; Ruch 1964, 1967)
  • Poezja dzisiaj (szkice; PIW 1964)
  • Selekcje (wiersze i proza poetycka; Czytelnik 1964)
  • Na przykład Ogród Saski (wiersze dla dzieci; Ruch 1965)
  • Ekspedycja (sztuka w 3 aktach; „Dialog” nr 3/1966)
  • Zamówienia (poezje; Czytelnik 1968)
  • Wielki pościg (powieść dla młodzieży; wespół z Julią Hartwig; Nasza Księgarnia 1969)
  • Dialogi i sąsiedztwa (PIW 1970)
  • Złota Papuga. Opowieść o przygodach i miłostkach Franciszka Diabola-Diablotki (Czytelnik 1970, 1979; przekład węgierski: Aż aranypapagaj, przeł.l I. Fejer, Budapest 1972)
  • Wybór wierszy (Czytelnik 1971)
  • 14 poems (poezje w języku ang.; USA, The Windhover Press 1972)
  • Wygnanie do rymu (poezje; PIW 1977)
  • Poezje wybrane (LSW 1979)
  • Wiek mentorów (opowiadania; Czytelnik 1979)
  • Poezja (PIW 1980)
  • Czuwanie (powst. 1981; Warszawa 1984; Druk bibliofilski. Wiersz dedykowany Jerzemu Andrzejewskiemu)
  • Ptaki [Wiersze z l. 1968–1970]; I nie ma ciebie dawnego. [Wiersze z l. 1976–1981]. (Druk bibliofilski. dwuczęściowy; Grafiki do wierszy: A. Graczykowski; Correspondance des Arts 1981)
  • Wojna nerwów (poezje; Czytelnik 1983)
  • Koniec gry (poezje; Czytelnik 1987)
  • Między nami mówiąc (proza wspomnieniowa; PIW 1992)
  • To samo miasto, ta sama miłość. Opowiadania i fragmenty dzienników (Czytelnik 1992)
  • Wiersze dawne i nowe (Fundacja NOWEJ 1992)
  • I nie ma ciebie dawnego [Wiersze z l. 1975–1993]. (Z linorytem Tadeusza Nuckowskiego; Gdzie indziej 1993)
  • Rzeka czarownic [Wiersze wybrane z lat 1944–1994] (Tikkun 1994)
  • U progu XXI wieku. O Monte Cassino – cezaryzmie – i minimum powagi – o pięknej lokalności poezji – o Rimbaudzie i klasykach – o surrealizmie i poezji amerykańskiej – o hasłach: „śmierć intelektualistom!”, „wykosić wszystko, co wystaje!” i „patrz pan, szatan!”. Z pisarzem rozmawia Tadeusz Kraśko. (Baran i Suszczyński 1996)
  • Nieskończona przejrzystość (wybór poezji; Znak 1999)

Teksty piosenek z nutami (wydania)Edytuj

Przekłady i opracowaniaEdytuj

Prace redakcyjneEdytuj

  • Ziemia rodzinna [Album] (współautor wyboru wierszy, wespół z Tadeuszem Kubiakiem; Fotografie zebrał i ułożył Edward Hartwig; Nasza Księgarnia 1955)
  • Salvatore Quasimodo, Poezje (wybór, wstęp i współautorstwo przekładów; Państwowy Instytut Wydawniczy 1961)
  • Konstanty Ildefons Gałczyński, Liryka. 1926-1953 (wybór i wstęp; Państwowy Instytut Wydawniczy 1962, 1963, 1973, 1985, wydanie 5 uzupełnione i poprawione 1994, 1995)
  • Borys Słucki, Pamięć (autor wyboru; Państwowy Instytut Wydawniczy 1965, 51 s.
  • Pierścień, peleryna, pióro. Poetyckie nagrody 1959-1966 pod egidą Zrzeszenia Studentów Polskich i Klubu Studentów Wybrzeża „Żak” (autor wyboru; Wydawnictwo Morskie 1968)
  • E.E. Cummings, Wybór wierszy. (wybór i wstęp; Państwowy Instytut Wydawniczy 1985)
  • Opiewam nowoczesnego człowieka. Antologia poezji amerykańskiej. Wiersze amerykańskie od Poego, Whitmana i Emiły Dickinson do poetów dzisiejszych (wespół z Julią Hartwig; Reprint, Res Publica 1992)
  • Arthur Rimbaud, Wiersze; Sezon w piekle; Iluminacje; Listy (wybór, opracowanie i posłowie; Wydawnictwo Literackie 1993, 383 s.
  • Wspomnienia o Antonim Słonimskim (wespół z Pawłem Kądzielą; Biblioteka „Więzi” 1996)

PrzypisyEdytuj

  1. Kryptonim „Gracze”. Służba Bezpieczeństwa wobec Komitetu Obrony robotników i Komitetu Samoobrony społecznej „Kor” 1976-1981, wybór, wstęp i opracowanie Łukasz Kamiński i Grzegorz Waligóra, Warszawa 2010, s. 105.
  2. Kultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 30.
  3. Poza historią, teraz [w:] Janusz Drzewucki, Smaki słowa. Szkice o poezji, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1999, ISBN 83-7023-744-4.
  4. a b Kto jest kim w Polsce. 1989, s. 845–846.
  5. M.P. z 1955 r. nr 91, poz. 1144
  6. Stefan Oberleitner: Ordery, odznaczenia, odznaki III Rzeczypospolitej Polskiej 1990-1999. Toruń: Adam Marszałek, 2001, s. 24–25.
  7. M.P. z 1996 r. nr 13, poz. 168 http://monitorpolski.gov.pl/mp/1996/s/13/167/M1996013016701.pdf.
  8. Wojciech Kaliszewski: Artur Międzyrzecki. Instytut Adama Mickiewicza. [dostęp 2012-07-07].

Linki zewnętrzneEdytuj