Otwórz menu główne

Artykuły henrykowskie (łac. Articuli Henriciani) – polsko-litewskie akty prawne sformułowane w czasie bezkrólewia po śmierci Zygmunta II Augusta, spisane na sejmie elekcyjnym 1573 roku, którego głównym zadaniem było wybranie monarchy.

Artykuły henrykowskie
Articuli Henriciani
Data wydania 1573
Przedmiot regulacji stosunki między sejmem walnym a królami Rzeczypospolitej Obojga Narodów
Status uchylony
Utrata mocy obowiązującej z dniem 24 października 1795
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych

Spis treści

ZnaczenieEdytuj

Były prawami niezmiennymi, zawierającymi najważniejsze uregulowania dotyczące sprawowania władzy w państwie oraz określały stosunki między sejmem walnym a monarchą. Był to zbiór przepisów prawnych, których przestrzegać musiał każdy król Rzeczypospolitej (będący równocześnie Wielkim Księciem Litwy) wybrany w drodze wolnej elekcji. Poprzez podpisanie tych artykułów król uzależniał się od szlachty. Wraz z pacta conventa stanowiły podstawę ustroju Rzeczypospolitej w dobie wolnych elekcji. Nazwa pochodzi od imienia pierwszego władcy, który musiał ten dokument podpisać, by wstąpić na tron – Henryka Walezego[1].

TreśćEdytuj

Artykuły:

  • gwarantowały szlachcie zachowanie przywilejów;
  • określały zasady ustroju i prawa Rzeczypospolitej;
  • nakazywały królowi zwoływanie sejmu walnego co dwa lata na okres 6 tygodni, a w razie nagłej potrzeby sejm nadzwyczajny;
  • zobowiązywały króla, aby na stałe miał przy swoim boku radę doradczą złożoną z szesnastu senatorów (tzw. senatorów rezydentów) składających sprawozdanie na sejmie;
  • nie pozwalały na używanie tytułu dziedzicznego; król miał być wybierany tylko poprzez wolną elekcję;
  • politykę wewnętrzną i zagraniczną oraz wypowiedzenie wojny poddawały kontroli sejmu;
  • zabraniały królowi podejmowania istotnych decyzji politycznych bez zgody senatorów przebywających na dworze królewskim;
  • narzucały zależność monarchy od praw Rzeczypospolitej, czyli od woli szlachty;
  • obywatele mieli prawo do wolności wyznania (przysięga na przestrzeganie postanowień konfederacji warszawskiej), zobowiązano króla do zachowania pokoju między różnowiercami;
  • w ostatnim artykule zezwalały na wypowiedzenie królowi posłuszeństwa (rokosz), w wypadku złamania przez niego przyjętych zobowiązań.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Literae confirmationis articulorum Henrico Regi antea oblatorum (Volumina Legum II s. 150–153).

Linki zewnętrzneEdytuj