Astrid Lindgren

szwedzka autorka literatury dziecięcej

Astrid Anna Emilia Lindgren z domu Ericsson (ur. 14 listopada 1907 w Vimmerby, zm. 28 stycznia 2002 w Sztokholmie) – szwedzka pisarka, autorka szeregu popularnych powieści dla dzieci i młodzieży, m.in. Fizia Pończoszanka (1945), Dzieci z Bullerbyn (1947), Mio, mój Mio (1954), Karlsson z Dachu (1955), Emil ze Smalandii (1963), Bracia Lwie Serce (1973), Ronja, córka zbójnika (1981); laureatka Nagrody im. Hansa Christiana Andersena (1958) i Right Livelihood Award (1994), odznaczona Orderem Uśmiechu (1978); od 2003 przyznawana jest międzynarodowa Nagroda Literacka im. Astrid Lindgren (2002) za wybitną twórczość dla dzieci i młodzieży.

Astrid Lindgren
Zdjęcie portretowe. Chuda, starsza kobieta siedzi zamyślona w fotelu. Ma krótkie, falujące, brązowe włosy. Ubrana jest w jasną bluzę, a na szyi ma złoty naszyjnik. Za nią regał z książkami.
Astrid Lindgren (1960)
Data i miejsce urodzenia 14 listopada 1907
Vimmerby
Data i miejsce śmierci 28 stycznia 2002
Sztokholm
Narodowość szwedzka
Dziedzina sztuki literatura piękna
literatura dla dzieci i młodzieży
Muzeum artysty „Świat Astrid Lindgren” w Vimmerby, „Czerwcowe Wzgórze” w Djurgården w Sztokholmie
Ważne dzieła
podpis
Odznaczenia
Order Uśmiechu
złoty medal Akademii Szwedzkiej (1971)
Strona internetowa

ŻyciorysEdytuj

 
Dziecięce zdjęcie Astrid z jej rodzicami i rodzeństwem.
 
Lindgren w 1924

Urodzona w rodzinie zamożnego chłopa, Samuela Augusta Ericssona i Hanny z domu Jonsson[1] (wzięli ślub 30 czerwca 1905)[2], dorastała w gospodarstwie Näs na skraju Vimmerby w Smalandii[3], razem z rodzeństwem i rodzicami. Najstarszym z dzieci był starszy brat Astrid, Gunnar, dwie młodsze od Astrid siostry to Stina i Ingegerd[4][5]. Astrid naukę w szkole rozpoczęła w wieku 7 lat[6]. Gdy miała 13 lat, jedno z jej wypracowań ukazało się w „Gazecie Vimmerby”. W wieku 16 lat zdała egzamin końcowy w gimnazjum z celującą oceną ze szwedzkiego. Rok później zaproponowano jej pracę w „Gazecie Vimmerby”; była korektorką oraz pisała krótkie notki i reportaże[4][3]. W wieku 18 lat zaszła w ciążę, w małej miejscowości był to prawdziwy skandal, więc Astrid wyjechała do Sztokholmu[4][7], gdzie zapisała się na kursy stenografii i maszynopisania przy szkole handlowej Bar-Lock; ukończyła je wiosną 1927. Eva Andén, adwokat broniąca praw kobiet, pomogła jej, i Astrid mogła urodzić syna Larsa w Kopenhadze w Righospitalet, jedynym szpitalu w Skandynawii, gdzie odbierano porody bez informowania o tym władz. Znalazła jej też rodzinę, u której Astrid mogła mieszkać do rozwiązania (które nastąpiło w grudniu 1926) i która stała się potem również zastępczą rodziną jej syna (pani Stevens).

Po ukończeniu kursów maszynopisania zatrudniła się na stanowisku prywatnej sekretarki w dziale radiowym Szwedzkiej Centrali Księgarskiej, a jej szefem został Torsten Lindfors. Następnie została asystentką redaktora w Królewskim Klubie Automobilowym, gdzie poznała swojego szefa i przyszłego męża, Sture Lindgrena. W grudniu 1929, gdy pani Stevens, chora na serce, nie mogła już dłużej opiekować się Larsem, Astrid zabrała go do Sztokholmu, a w maju 1930 umieściła go u swoich rodziców w Näs.

4 kwietnia 1931 wyszła za mąż za Sture Lindgrena[8], przestała pracować na etacie, ale w domu nadal redagowała przewodnik dla Królewskiego Klubu Automobilowego. Wiosną 1934 roku przyszła na świat jej córka Karin[7]. W końcu lat 30. pracowała jako stenografistka dla docenta kryminologii, Harry’ego Södermana. 1 września 1939 zaczęła pisać swój pierwszy „Dziennik czasu wojny” (zapisała 22 zeszyty). Pod koniec lata 1940 roku podjęła pracę w jednym z oddziałów służby wywiadowczej jako cenzor korespondencji. Wiosną 1944 roku zaczęła spisywać historie o Pippi (w polskiej wersji również Fizi) Pończoszance, postaci wymyślonej przez jej córkę.

Debiutowała literacko w wieku 37 lat, książką „Zwierzenia Britt-Marii”. Powieść została pozytywnie przyjęta, a autorka rozpoczęła pisanie kolejnych książek dla dzieci. Moralizatorstwo dawnych utworów Lindgren zastąpiła humorem, trafną obserwacją obyczajowo-psychologiczną oraz powiązaniem świata swych książek ze współczesną rzeczywistością lub ludową fantastyką.

W sierpniu 1945 wydawnictwo Rabén & Sjögren nagrodziło „Pippi (Fizię) Pończoszankę” I nagrodą w konkursie na książkę dla dzieci w wieku 6–10 lat. W 1946, gdy ukazał się drugi tom przygód Pippi, odezwały się głosy krytyczne, które dały początek gwałtownej dyskusji w prasie nauczycielskiej i codziennej. Profesor John Landqvist nazwał Astrid niekulturalnym beztalenciem, a Pippi dzieckiem o umysłowo chorej fantazji. Cała ta dyskusja nie wywołała u pisarki żywej reakcji.

Jesienią 1946 Astrid Lindgren rozpoczęła pracę w wydawnictwie Rabén & Sjögren jako redaktor książek dla dzieci[1]. Pracowała na tym stanowisku 25 lat.

W czerwcu 1952 zmarł po kilku latach choroby Sture Lindgren.

Po wojnie rozwinęłą działalność pisarską. Skomponowała także kilka piosenek, m.in. Här kommer Pippi Långstrump, Hujedamej oraz Piosenka Idy.

Astrid Lindgren znana była również jako aktywistka społeczna. W 1976 roku, po obliczeniu, że podatki sciągane przez państwo są wyższe niż jej dochód, ustąpiła z partii socjaldemokratycznej i napisała bajkę „Pomperipossa in Monismanien”, w której skrytykowała politykę podatkową rządu. W 1987 r. rozpoczęła debatę o dobrostanie zwierząt w klatkach, co przyczyniło się do powstania w 1988 r. ustawy o dobrostanie zwierząt tzw. Lex Lindgren oraz zakazu trzymania kurczaków w klatkach[9]. Ustanowiono dla krów prawo do łąki, dla świń prawo do świeżej słomy[10].

Zmarła 28 stycznia 2002 roku w wieku 94 lat w wyniku infekcji wirusowej w otoczeniu przyjaciół i rodziny[11][9][12][13]. Uroczystości żałobne odbyły się w kościele Storkyrkan, na sztokholmskim Starym Mieście. Wśród żałobników pojawiła się m.in. rodzina królewska, premier Göran Persson i wiele innych ważnych postaci życia społecznego i politycznego. W kondukcie żałobnym, eskortowanym przez policję konną, szła dziewczynka, prowadząc białego ogiera, co jest jednym z symboli pogrzebów królewskich. Ceremonia była transmitowana przez szwedzką telewizję. Lindgren pochowana została w rodzinnym mieście Vimmerby.

ZnaczenieEdytuj

Wśród jej dorobku literackiego znajduje się ponad 20 powieści i zbiorów opowiadań dla dzieci, a ponadto sztuki teatralne i słuchowiska radiowe. Wiele z jej powieści zostało sfilmowanych. Książki o Pippi stały się największym szwedzkim bestsellerem wszech czasów dla dzieci. Przetłumaczono je na 73 języki, a łączna liczba wydanych egzemplarzy przekroczyła w 2000 roku 10 mln.

TłumaczeniaEdytuj

Powieści Lindgren w pierwszej kolejności ukazały się w językach nordyckich (duńskim, norweskim i islandzkim), jak również w języku fińskim[14].

Pierwsze tłumaczenie Pippi Pończoszanki na język niemiecki ukazało się w 1949 roku, wydane przez „Verlag Friedrich Oetinger”. Wydawca usłyszał o książce przebywając z wizytą w Sztokholmie i szybko wykupił do niej prawa[15]. Wcześniej Rabén i Sjögrens próbowało bezskutecznie sprzedać Pippi pięciu innym wydawnictwom niemieckim. Wydawnictwo Oetinger wydało wszystkie książki Lindgren w około 20 milionach egzemplarzy. Niemcy są jednym z krajów, w których twórczość Lindgren spotkała się z największym uznaniem. O jej popularności świadczy fakt, że aż 186 niemieckich szkół nosi imię pisarki.

Nieudane natomiast było pierwsze, z 1951 roku, tłumaczenie Pippi na język francuski. Wydawnictwo usunęło wiele fragmentów, natomiast pozostała część została tak zmodyfikowana, by nie zawierać prowokujących ani anarchistycznych treści. Nowe tłumaczenia Pippi ukazały się dopiero w 1995 roku. W 1973 ukazało się francuskie tłumaczenie Emila ze Smalandii, lecz sprowadzało ono jego postać do wiejskiego sepleniącego chłopaka. Powieść musiała czekać na wierne tłumaczenie (zachowujące, między innymi, oryginalne imię bohatera) do roku 2008.

W Związku Radzieckim książki Lindgren ukazały się w ogromnym nakładzie ponad 10 milionów egzemplarzy. Szczególne uznanie zdobył Karlsson z dachu, którego tłumaczenie ukazało się już w 1957 roku. O jego popularności świadczy fakt, że kiedy ówczesny premier Szwecji Ingvar Carlsson przebywał z wizytą w Moskwie, usłyszał, że jest “tym niewłaściwym Karlssonem”.

Większość tłumaczeń na język angielski wykonała Joan Tate.

Na język polski książki Astrid Lindgren były tłumaczone przez Irenę Szuch-Wyszomirską, Marię Olszańską i Annę Węgleńską.

W Polsce jej książki publikują Wydawnictwo Nasza Księgarnia[16] oraz Wydawnictwo Zakamarki[17].

TwórczośćEdytuj

Osobny artykuł: Dzieła Astrid Lindgren.
 
Karlsson z dachu na rosyjskim znaczku pocztowym, 1992

PrzypisyEdytuj

  1. a b Sten Lagerström: Vem är det?: Svensk biografisk handbok. Stockholm: P.A. Norstedt & Söners förlag, 1969, s. 580–581. (szw.)
  2. Willy Knoppe: Orientierungssuche in einer regionalen Sprachform. Göttingen: Cuvillier Verlag, 2005, s. 193. ISBN 3-86537-494-8. (niem.)
  3. a b Bag om Astrid Lindgren. W: Susanne Arne-Hansen, Trine May, Anette Øster: Astrid Lindgren – en eventyrlig fortæller. København: Gyldendal Uddanelse, 2008, s. 10–11. ISBN 978-87-02-06063-8. (duń.)
  4. a b c Satujen kuningatar („Królowa bajek”) (fiń.). Turun Sanomat, 2006-07-16. [dostęp 2020-12-12].
  5. Kerstin Ljunggren: Lastenkirjailija Astrid Lindgren. Helsinki: WSOY, 1997, s. 12. ISBN 978-95-10-20887-8. (fiń.)
  6. Kerstin Ljunggren: Lastenkirjailija Astrid Lindgren. Helsinki: WSOY, 1997, s. 38. ISBN 978-95-10-20887-8. (fiń.)
  7. a b Astrid Lindgren w bazie Filmweb
  8. Joyce Nakamura: Major authors and illustrators for children and young adults. T. 4. Gale Research, 1993, s. 1470. (ang.)
  9. a b Astrid Lindgren död (szw.). sverigesradio.se, 2002-01-28. [dostęp 2015-01-03].
  10. Johannes Eberhorn: Astrid Lindgren Lex Lindgren (niem.). WDR, Planet Wissen, 10.08.2020. [dostęp 2020-12-12].
  11. Astrid Lindgren on kuollut (fiń.). yle.fi, 2002-01-28. [dostęp 2015-01-03].
  12. Astrid Lindgren har avlidit (szw.). aftonbladet.se, 2002-01-28. [dostęp 2015-01-03].
  13. Ruotsi suri Astrid Lindgreniä („Szwecja opłakiwała Astrid Lindgren”) (fiń.). hs.fi, 2002-01-29. [dostęp 2020-12-12].
  14. Astrid Lindgren Aktiebolag, Mynewsdesk [dostęp 2020-11-07] (szw.).
  15. Verlag Friedrich Oetinger, web.archive.org, 21 lutego 2009 [dostęp 2020-11-07] [zarchiwizowane z adresu 2009-02-21].
  16. Astrid Lindgren – Wydawnictwo NASZA KSIĘGARNIA, nk.com.pl [dostęp 2020-05-21] [zarchiwizowane z adresu 2020-08-14].
  17. ZAKAMARKI – Autorzy, www.zakamarki.pl [dostęp 2020-05-21] [zarchiwizowane z adresu 2019-02-04] (pol.).
  18. My na wyspie Saltkråkan / Astrid Lindgren. W: Katalog Biblioteki Narodowej [on-line]. bn.org.pl. [dostęp 2012-08-14].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj