Atłasowy trzewiczek

francusko-portugalski film z 1985 w reżyserii Manoela de Oliveiry.

Atłasowy trzewiczek (fr. Le soulier de satin) – francusko-portugalsko-niemiecko-szwajcarski film fabularny z 1985 roku w reżyserii Manoela de Oliveiry.

Atłasowy trzewiczek
Le soulier de satin
Data premiery 24 września 1985[1]
Kraj produkcji  Francja
 Portugalia
 RFN
 Szwajcaria
Język francuski
Czas trwania 100 min / 410 min
Reżyseria Manoel de Oliveira
Scenariusz Manoel de Oliveira
Główne role Luís Miguel Cintra
Patricia Barzyk
Anne Consigny
Anne Gautier
Bernard Alane
Muzyka Joao Paes
Zdjęcia Elso Roque
Scenografia Antonio Casimiro
Maria José Branco
José Luis Oliveira
Eduardo Filipe
Luis Montero
Montaż Janine Martin
Produkcja Paulo Branco
Wytwórnia Films du Passage (Francja)
Metro e Tal (Portugalia)

FabułaEdytuj

Doña Prouhèze, żona arystokraty, jest zakochana w Don Rodrigue, który musi wyjechać z Hiszpanii do Ameryki. Prouhèze natomiast zostaje wysłana do Afryki, gdzie ma zarządzać miastem Mogador. Dziesięć lat później Rodrigue postanawia wybrać się do Afryki w poszukiwaniu kochanki, ale dowiaduje się, że ta umarła i ostatecznie spotyka się z jej córką[2].

Film jest adaptacją monumentalnego dramatu pod tym samym tytułem autorstwa Paula Claudela z 1929. Dzieło było rzadko wystawiane z uwagi na objętość (pełna wersja miała siedem godzin). Również film miał dwie wersje: kinową (2:40 godziny) prezentowaną na 38. MFF w Cannes w 1985[3] i pełną (6:50 godzin), zaadaptowaną na siedmioodcinkowy miniserial. Jest to metafizyczna opowieść o niemożliwej do spełnienia miłości, osadzona w realiach XVI-wiecznej Hiszpanii. Idealna miłość Doñi Prouhèze i Don Rodrigue'a możliwa jest do realizacji tylko w przestrzeni kosmosu, wśród gwiazd. Inaczej niż w Tristanie i Izoldzie lub Romeo i Julii, bohaterowie nie są zbuntowani przeciw losowi i historii, rozdzielających kochanków w początkowych chwilach szczęścia. Ich uczucia nigdy nie zostaną fizycznie skonsumowane, będą tylko sprawdzianem wierności, pretekstem do pozbycia się doczesnych ułomności oraz osiągnięcia niebiańskiej czystości i pełni. Ich miłość ma sens jedynie wówczas, gdy jest jednoczesną próbą połączenia się z Bogiem[4]. Manoel de Oliveira stwierdził: dramat Claudela pobudził mnie do tego, by zmierzyć się naraz z problemem miłości i problemem władzy[3].

ObsadaEdytuj

W filmie w głównej roli został obsadzony brytyjski aktor Terence Stamp. W epizodzie filmu znalazła się również matka reżysera.

ProdukcjaEdytuj

Obraz został zrealizowany na taśmie 16 mm, na zaproszenie francuskiego ministra kultury Jacka Langa. Kosztował 5 miliardów lirów (około 3 miliony dolarów) i został nakręcony w przeznaczonej do rozbiórki hali zdjęciowej, częściowo już zniszczonej. Scenografia była wyjątkowo rozbudowana i mocno teatralna. Zbudowano m.in. karawele, delfiny i polistyrenowe, falujące morze. Za pomocą pięćdziesięciu zasłon reżyser zbudował tła występujące w Hiszpanii i Portugalii z różnymi odcieniami nieba i ziemi. Uszyto ponad trzysta strojów, przy czym niektóre z nich ważyły ponad dziesięć kilogramów. Zespół aktorski składał się ze 120 aktorów, w tym 90 pochodzących z teatrów francuskich. Był to największy zespół, jakim dotąd kierował de Oliveira[3].

RecenzjeEdytuj

Według francuskiego kompozytora Raymonda Lefèvre'a fascynacja reżysera tekstem literackim zaowocowała teatralną konwencją, potwierdzoną aż do abstrakcji, tak w architekturze kadrowania, jak i w statycznym przedstawieniu postaci, istniejących jedynie przez tekst i dla niego samego. De Oliveira nie chciał znacząco przekształcać sztuki Claudela i czynić z niej scenariusza do filmu. Kinematografia jest tu zaledwie ochronnym pozorem w służbie nadrzędnej prozy. Stylizacja jest niemalże prowokacją. Aktorzy, we wspaniałych historycznych kostiumach, nieruchomieją niczym kandelabry przed kamerą, która staje się obojętnym i nieruchomym świadkiem. Twórca nie korzysta w zasadzie z możliwości zmian planów. Tekst Claudela jest wypowiadany tonem deklamatorskiej recytacji. Lefèvre wskazuje, że ta niekończąca się, wielka masa słów wywołała [w nim] nudę równie bezmierną, co irytującą. Georges Brassens mówił to samo w o wiele krótszych wierszach[5].

Jeden z krytyków BFI nazwał produkcję zniechęcająco monumentalnym przedsięwzięciem oraz jednym z wielkich "filmów-monstrów"[6].

Fred Camper z „Chicago Readera” stwierdził, że ten oszałamiająco piękny obraz jest czymś więcej niż historią miłosną. Opowiada on także o próbie podboju planety przez królewską Hiszpanię dla Chrystusa. Siła filmu tkwi według niego w napięciu pomiędzy elementami, które wydają się czynić jego bohaterów „prawdziwymi” – wyrazistością zmysłowych kolorów i scenografii oraz długich ujęć – i jednoczesnego przedstawiania ich jako sztucznych konstrukcji[7].

PrzypisyEdytuj

  1. O Sapato de Cetim, CinePT-Cinema Portugues [dostęp 2021-09-24] (port.).
  2. Le Soulier de satin. [dostęp 2021-09-21].
  3. a b c Mario Serenellini, Bezdyskusyjny mistrz "nieistniejącej" kinematografii, w: Film na Świecie, nr 347-348/1987, s. 75-76, przedruk z: Cinema nuovo, nr 6/1985
  4. a b Jerzy Uszyński, Kosmiczna miłość Doñi Prouhèze i Don Rodrigue'a, w: Film na Świecie, nr 347-348/1987, s. 73-74
  5. Raymond Lefèvre, Wielka msza słów, w: Film na Świecie, nr 347-348/1987, s. 77-78, przedruk z: Revue du Cinema, nr 412/1986
  6. BFI | Sight & Sound | Game for a century, old.bfi.org.uk [dostęp 2021-09-24] [zarchiwizowane z adresu 2021-09-21].
  7. Fred Camper, The Satin Slipper, Chicago Reader, 15 sierpnia 1996 [dostęp 2021-09-24] (ang.).