Otwórz menu główne

August Zamoyski

polski rzeźbiarz
Ten artykuł dotyczy Augusta Zamoyskiego, rzeźbiarza. Zobacz też: inne postacie o tym imieniu i nazwisku.
August Zamoyski

August Zamoyski (ur. 28 czerwca 1893 w Jabłoniu na Lubelszczyźnie, zm. 19 maja 1970 w Saint-Clar-de-Rivière, we Francji) – polski rzeźbiarz.

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Był synem Tomasza Zamoyskiego i Ludmiły z węgierskiej linii Zamoyskich oraz wnukiem Augusta Zamoyskiego (1811–1889).

Pierwsze nauki pobierał w rodzinnym Jabłoniu. Tutaj nauczył się podstaw rzemiosła rzeźbiarskiego. W dużym majątku swoich rodziców poznał podstawy kowalstwa i stolarstwa. W 1912 ukończył Gimnazjum gen. Pawła Chrzanowskiego[1] w Warszawie. W następnych latach studiował za granicą. W Szwajcarii chodził na wykłady ekonomii na uniwersytecie we Fryburgu, potem w Niemczech w Heidelbergu słuchał filozofii. W Berlinie uczęszczał na kurs rysunku malarza Lovisa Corintha. Po wybuchu wojny w 1914 dostał się do niewoli niemieckiej. Dzięki usytuowanym krewnym został przeniesiony do Berlina, gdzie pracował jako kamieniarz i snycerz, wieczorami chodził na kursy rysunkowe aktu w szkole Lewin-Funke. W snycerskim warsztacie, gdzie pracował, dostrzegł go przypadkowo Joseph Wackerle (wykładający w berlińskiej Kunstgewerbeschule) i zaproponował mu pracę u siebie. W 1917 pracując nadal dla Wackerlego przeniósł się do Monachium. W trakcie pobytu w tym mieście poznał Stanisława Przybyszewskiego i dzięki niemu nawiązał kontakt z poznańską grupą ekspresjonistycznąBunt”. Po powrocie do kraju brał udział w wystąpieniach tej formacji,a następnie przeniósł się do Zakopanego. Wraz z Leonem Chwistkiem, Tytusem Czyżewskim i Stanisławem Ignacym Witkiewiczem współtworzył grupę „Ekspresjonistów Polskich”, która wkrótce przyjęła nazwę Formistów. W 1920 r. odwiedził Nowy Jork. Od 1923 przebywał głównie we Francji, jednak kilka miesięcy w roku spędzał w Zakopanem, gdzie zachował pracownię. Z tego okresu pochodzą też jego sukcesy sportowe. Do najbardziej spektakularnych należał przejazd rowerem z Paryża do Zakopanego – 2928 kilometrów po 130 dziennie. W 1929 roku był głównym organizatorem wystawy sztuki polskiej w Paryżu. W latach 1940–1955 mieszkał w Brazylii, gdzie założył i prowadził szkoły rzeźby w Rio de Janeiro i São Paulo. Od 1955 roku do śmierci mieszkał i tworzył we Francji. W 1956 roku przyjechał do kraju i wygłosił szereg odczytów o swoich doświadczeniach rzeźbiarskich. Do Polski przyjeżdżał jeszcze kilkakrotnie w latach 1963–1964, aby wybrać młodych polskich rzeźbiarzy na stypendium do Francji.

 
August Zamoyski

Okres formistyczny 1918–1924Edytuj

W początkach swej twórczości artysta podejmował eksperymenty nawiązujące do ekspresjonizmu, kubizmu i futuryzmu.

  • Portret Rogera Raczyńskiego, 1918, drewno lipowe, wys. 49 cm
  • Ich dwoje, 1919-1923 (artysta wielokrotnie powraca do tego tematu), drewno dębowe, gips
  • Portret Antoniego Słonimskiego, 1923, gips
  • Portret Leopolda Zborowskiego, 1924, drewno lipowe, 40 cm (ostatnia rzeźba Zamoyskiego w drewnie)
 
Rzeźba Zamoyskiego w muzeum w Pampulha w Brazylii.

Okres realistyczny 1924–1950Edytuj

 
Pomnik kardynała Adama Stefana Sapiehy przy kościele franciszkanów w Krakowie.

W tym okresie tworzył dzieła o bardziej realistycznym charakterze, ale zawsze skłaniające się ku daleko posuniętej syntezie i monumentalnej hieratyczności. Głównymi tematami jego prac stały się wówczas akty i portrety kobiece

  • Wenus, 1935, brąz, wys. 166 cm, w 1936 marmur kararyjski, wys. 166
  • Wierka – głowa dziewczyny wiejskiej, 1936, czarny granit szwedzki, wys.28 cm
  • Rhea, czyli Ziemia, czyli w W półmroku tego świata, 1943-1949, biały marmur portugalski, wys. 168 cm
  • Pomnik Chopina, 1944, Rio de Janeiro, brąz, wys. ok. 240 cm
  • Portret pani Henrykowej Szpicmanowej,1944-1945, czarny granit brazylijski, 33 cm
  • Portret Inge Vargas, synowej prezydenta Brazylii, 1946-1948, biały marmur, wys.30 cm

Okres nowego ekspresjonizmu 1950-1970Edytuj

W ostatnim okresie twórczości stosował ostre deformacje. W jego twórczości dominować zaczęła tematyka religijna.

  • Św. Jan Chrzciciel, 1950-1953, brąz, wielkość prawie naturalna
  • Ból istnienia – projekt na pomnik żołnierzy Armii Krajowej w Warszawie, brąz, wys. 34 cm
  • Wniebowstąpienie, 1959-1970, nieukończone, marmur portugalski
  • Zmartwychwstanie lub Przemienienie – projekt własnego nagrobka, 1967-1968 wys. 21 cm dł. 43 cm
  • Posąg kardynała Adama Stefana Sapiehy, 1968-1970, brąz, 2 m

Był on również cenionym teoretykiem sztuki. Jego pisma filozoficzno-estetyczne zostały wydane pośmiertnie po francusku (Au-delá du formisme,1975)

PrzypisyEdytuj

  1. Późniejsze nazwy szkoły: od 30.06.1915 do 10.11.1918 Gimnazjum Towarzystwa Szkoły Maurycego hr. Zamoyskiego, od 10.11.1918 Gimnazjum Towarzystwa im. Jana Zamoyskiego (za: Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989: 21 i 23; tamże w spisie absolwentów rocznika 1912 na s. 339, pozycja 29. oraz fotografia nr 35. po s. 224).

BibliografiaEdytuj

  • Kossakowska Szanajca Zofia, August Zamoyski, Warszawa 1974.
  • Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989

Linki zewnętrzneEdytuj