Otwórz menu główne

Azotan amonu (saletra amonowa), NH
4
NO
3
nieorganiczny związek chemiczny z grupy saletr, sól kwasu azotowego i amoniaku.

Azotan amonu
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny NH
4
NO
3
Masa molowa 80,04 g/mol
Wygląd higroskopijny, biały lub prawie biały, krystaliczny proszek lub bezbarwne kryształy[1]
Identyfikacja
Numer CAS 6484-52-2
PubChem 22985[2]
Podobne związki
Inne aniony chloran amonu
Inne kationy azotan sodu
Podobne związki azotyn amonu
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

OtrzymywanieEdytuj

Powstaje w wyniku zobojętnienia kwasu azotowego amoniakiem:

HNO
3
+ NH
3
→ NH
4
NO
3

lub w reakcji kwasu azotowego z węglanem amonu:

2HNO
3
+ (NH
4
)
2
CO
3
→ 2NH
4
NO
3
+ H
2
O + CO
2

WłaściwościEdytuj

Saletra amonowa jest bezbarwnym, krystalicznym ciałem stałym. Jest higroskopijna. Bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie (w temperaturze pokojowej 214 g w 100 g H
2
O
). Proces rozpuszczania się NH
4
NO
3
w wodzie jest dość silnie endotermicznyHo = 26 kJ/mol), dzięki czemu mieszanina saletry amonowej z lodem jest bardzo dobrą mieszaniną chłodzącą.

Azotan amonu ma właściwości utleniające. Przy podgrzewaniu rozkłada się stopniowo na podtlenek azotu i wodę:

NH
4
NO
3
→ N
2
O↑ + 2H
2
O↑

Rozkład może mieć charakter wybuchowy.

ZastosowanieEdytuj

Materiał wybuchowyEdytuj

Azotan amonu jest składnikiem wielu materiałów wybuchowych, np.: ANFO, ANNM, amonale, amonity, Dynamon K, sznajderyt. Wybuchowość saletry amonowej była przyczyną wielu katastrof, na przykład:

  • katastrofa w Oppau 21 września 1921 – wybuch ok. 450 ton mieszaniny saletry amonowej i siarczanu amonu w fabryce nawozów azotowych w Oppau (obecnie część Ludwigshafen am Rhein, Niemcy), 561 zabitych[5];
  • katastrofa w Texas City 16 kwietnia 1947 – wybuchło ok. 2300 ton NH
    4
    NO
    3
    , ok. 570 ofiar śmiertelnych;
  • katastrofa w Ryongchon (Korea Północna) 23 kwietnia 2004 – kolizja pociągów przewożących saletrę amonową i paliwo, zerwana trakcja elektryczna spowodowała wybuch, 154 ofiary śmiertelne.
  • eksplozja w West 17 kwietnia 2013 – w miejscowości West blisko Waco w stanie Teksas – wybuch w fabryce nawozów sztucznych West Fertilizer Company. Śmierć poniosło 15 osób, a ponad 160 zostało rannych.

Azotan amonu został wykorzystany w zamachu na World Trade Center 26 lutego 1993 – pod północną wieżą World Trade Center eksplodowała zaparkowana w podziemnym garażu ciężarówka wypełniona ok. 700 kg tego związku. W wyniku zamachu zginęło 6 osób, a ponad tysiąc zostało rannych.

Nawóz mineralnyEdytuj

 
Pulannawóz azotowy zawierający 34% N w postaci azotanu amonu. Produkowany jest przez Grupę Azoty Zakłady Azotowe „Puławy”

Saletra amonowa jest używana jako nawóz oraz jako sładnik mieszanek nawozów mineralnych. Jako czysta jednym z najpopularniejszych jednoskładnikowych nawozów mineralnych, charakteryzuje się największą zawartości azotu w grupie nawozów saletrzano-amonowych (34%). Zawiera dwie formy azotu: azotanową i amonową. Przez dobrą rozpuszczalność w wodzie i higroskopijność, bardzo szybko przenika do gleby. Nawóz uniwersalny, stosowany do wszystkich roślin i rodzajów gleb, przedsiewnie i pogłównie[6]. Do azotanu amonu dodaje się środki zapobiegające zbrylaniu się i zmniejszające higroskopijność; węglan wapnia lub węglan magnezu, a także związki zawierające mikroelementy. Azotan amonu jest także składnikiem nawozów wieloskładnikowych. Nawozy oparte o saletrę amonową produkowane w Polsce przez Grupę Azoty Zakłady Azotowe „Kędzierzyn” np. ZAKsan, Salmag (również z siarką i borem), a przez Grupę Azoty Zakłady Azotowe „Puławy” to Pulan[7] i nawóz płynny RSM (roztwór azotanu amonu i mocznika) oraz przez Grupę Azoty Tarnów Saletrosan[8].

ProdukcjaEdytuj

Najwięksi na świecie producenci saletry amonowej
Kraj Udział
w produkcji światowej[9]
Największe przedsiębiorstwo
w kraju
Moc produkcyjna
przedsiębiorstwa
Rosja 19,9% UralChem 2,5 mln t/rok[10][11]
Stany Zjednoczone 15,8% CF Industries 1,1 mln t/rok[12]
Chiny 12,1% San Corporation 1,2 mln t/rok[13]
Polska 5,6% Grupa Azoty Zakłady Azotowe „Puławy” 1,1 mln t/rok[14]
Ukraina 5,5% Stirol 0,4 mln t/rok[15]

Transport i magazynowanieEdytuj

Roztwory azotanu amonu produkowane w polskich przedsiębiorstwach chemicznych transportuje się w postaci ciekłej jako gorący stężony roztwór. Do tego celu wykorzystywane są cysterny, ze zbiornikami produkowanymi na bazie stali kwasoodpornej, zaopatrzonymi dodatkowo w elementy grzewcze podtrzymujące temperaturę roztworu.

Podobnie jak w przypadku transportu, również magazynowanie wymaga stosowania właściwych środków bezpieczeństwa. Azotan amonu można przechowywać w temperaturze wyższej od temperatury krystalizacji, jednocześnie niższej od temperatury wrzenia[16].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska X. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2014, s. 4276. ISBN 978-83-63724-47-4.
  2. Azotan amonu (CID: 22985) (ang.) w bazie PubChem, United States National Library of Medicine.
  3. a b c d e f g Azotan amonu (nr 256064) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Polski. [dostęp 2011-06-21].
  4. Azotan amonu (nr 256064) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Stanów Zjednoczonych (ze względu na zmianę sposobu wywołania karty charakterystyki, aby pobrać kartę dla obszaru USA, na stronie produktu należy zmienić lokalizację na "United States" i ponownie pobrać kartę). [dostęp 2011-06-21].
  5. Explosion in a nitrogenous fertiliser plant. 21 September 1921. Oppau – [Rhénanie] Germany, French Ministry of Environment, 2008 [dostęp 2019-09-10] (ang.).
  6. Pulan. Grupa Azoty Puławy. [dostęp 2017-02-06].
  7. Pulan
  8. Saletrosan
  9. Ammonium Nitrate (AN): 2014 World Market Outlook and Forecast up to 2018 (ang.). [dostęp 2013-11-05].
  10. Puls Biznesu: Rosyjski producent nawozów mineralnych zwiększył produkcję. [dostęp 2013-11-12].
  11. uralchem.ru: Annual Report 2012 (ang.). s. 2, 8. [dostęp 2013-11-12].
  12. phx.corporate-ir.net: Annual Reports (ang.). [dostęp 2013-11-14].
  13. sinooan.com: Ammonium Nitrate (ang.). [dostęp 2013-11-13].
  14. pulawy.com: Raport Środowiskowy 2012. [dostęp 2013-11-13].
  15. stirol.net: Висновок щодо операційної та фінансової діяльності емітента (ukr.). [dostęp 2013-11-14].
  16. Roztwór azotanu amonu – techniczny. [dostęp 2013-11-23].