Budynek Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie

budynek w Warszawie

Budynek Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie – zabytkowy gmach znajdujący się w śródmieściu Warszawy, w Alejach Jerozolimskich 7.

Bank Gospodarstwa Krajowego w Warszawie
Obiekt zabytkowy nr rej. 761-A z 1 lipca 1965[1]
Ilustracja
Gmach BGK od strony ronda de Gaulle’a
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres Aleje Jerozolimskie 7
Ukończenie budowy 1928–1931
Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Bank Gospodarstwa Krajowego w Warszawie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Bank Gospodarstwa Krajowego w Warszawie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Bank Gospodarstwa Krajowego w Warszawie”
Ziemia52°13′53″N 21°01′13″E/52,231389 21,020278
Gmach od strony ul. Nowy Świat

Modernistyczny, monumentalny budynek został wzniesiony w latach 1928–1931 według projektu Rudolfa Świerczyńskiego dla Banku Gospodarstwa Krajowego, ozdobiony płaskorzeźbami Jana Szczepkowskiego[2][3], wielokrotnie przebudowywany; w latach 1957–2001 siedziba Polskiej Agencji Prasowej.

OpisEdytuj

Pierwotny projekt konkursowy przewidywał zabudowę wzdłuż Alej Jerozolimskich na odcinku między Nowym Światem a ulicą Bracką o powierzchni zabudowy 8247 m². Na rogu Alej Jerozolimskich i Nowego Światu znajdowała się wtedy mleczarnia „Nadświdrzańska“ z ogródkiem[4].

Przed wojną zrealizowano tylko część zajętą przez Bank Gospodarstwa Krajowego o powierzchni zabudowy 4835 m² z dwiema elewacjami od Alej Jerozolimskich i Nowego Światu. Budynek od strony Alej Jerozolimskich liczył 7 kondygnacji nadziemnych, od Nowego Światu i zaplecza 5 kondygnacji. Nad IV kondygnacją elewację wieńczył gzyms o dużym wysięgu, wyższe kondygnacje cofały się uskokami. Działka przedwojennej części została zabudowana w 100%, trzy dziedzińce w parterze zostały pokryte szklanymi dachami, tworząc sale operacyjne banku.

Budowę rozpoczęto 21 maja 1928, budynek przekazano do użytku 6 grudnia 1931. Żelbetową konstrukcję budynku posadowiono na palach. Fundamenty sąsiednich budynków zostały pogłębione. Projektant konstrukcji inż. Ludwik Tylbor zastosował zbrojenie ponad potrzeby wynikające z obliczeń statycznych. Ściany zewnętrzne wykonano z cegły dziurawki, ścianki działowe z cegły trocinowej.

Elewacje oblicowano płytami z małopolskiego andezytu. We wnętrzach reprezentacyjnych zastosowano okładziny kamienne z marmuru i alabastru. Zastosowano metalowe elementy wykończeniowe z powłokami galwanicznymi i ze stali nierdzewnej. Posadzki wykonano z płyt kamiennych z krajowych marmurów: Bolechowice, Zelejowa, Dębnik, Szewce i Morawica. Na korytarzach zastosowano wykładziny tekstylne i gumowe. W pokojach biurowych ułożono klepkę.

Przy wystroju plastycznym wnętrz współpracowali m.in. Wojciech Jastrzębowski (witraże) oraz Felicjan Szczęsny Kowarski, Wacław Borowski i Romuald Kamil Witkowski (malarstwo).

Gmach nie został zniszczony w czasie II wojny światowej[5][6]. Po 1945 w budynku mieściły się m.in. biura Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy[7].

W okresie powojennym dzięki przebiciu ulicy Mysiej na przedłużeniu ulicy Nowogrodzkiej gmach został rozbudowany. Powstały nowe skrzydła od ulic Brackiej i Mysiej. Obiekt projektowany przed wojną w zabudowie obrzeżnej stał się budynkiem wolnostojącym. Projektanci powojennej rozbudowy zastosowali w elewacjach detale architektoniczne pierwotnego projektu, dzięki czemu powstał obiekt o jednorodnej architekturze.

W 1965 gmach został wpisany do rejestru zabytków[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Zestawienie zabytków nieruchomych. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków - stan na 30 czerwca 2020 r. Woj. mazowieckie (Warszawa). W: Narodowy Instytut Dziedzictwa [on-line]. nid.pl. s. 23. [dostęp 2020-10-13].
  2. Karol Mórawski, Wiesław Głębocki, Bedeker warszawski: w 400-lecie stołeczności Warszawy, Warszawa: „Iskry”, 1996, s. 239, ISBN 83-207-1525-3, OCLC 830113055.
  3. Jerzy Pańkowski, Gmach Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie, Architektura i Budownictwo nr 10/1932, s. 301.
  4. Józef Galewski, Ludwik B. Grzeniewski: Warszawa zapamiętana. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1961, s. 136.
  5. Jan Górski: Drugie narodziny miasta. Warszawa 1945. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1976, s. 51.
  6. Maciej Piekarski: Tak zapamiętałem. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 19879, s. 260. ISBN 83-06-00115-X.
  7. Karol Małcużyński, Wacław Wojnacki: Zwiedzamy nową Warszawę. Warszawa: Spółdzielczy Instytut Wydawniczy „Kraj”, 1950, s. 83.