Banknoty Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej (1919–1923)

Banknoty Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej (1919–1923) – banknoty denominowane w markach polskich emitowane przez Polską Krajową Kasę Pożyczkową od stycznia 1919 r[1][2][3][4].

Historia banknotów Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej po pozyskaniu niepodległości w 1918 r.Edytuj

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. rząd polski zmuszony był przejąć i utrzymać działalność Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej jako tymczasowej instytucji bankowo-emisyjnej. Pierwszą emisją pieniądza papierowego, z datą 15 stycznia 1919 r., wprowadzoną do obiegu 11 lutego 1919 r., był banknot o nominale 500 marek polskich. Nie odbiegał on zasadniczo wzorem od niemieckich emisji Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego[5]. Bardzo mocno nawiązywał formą do not Kreisa, którego nazwiskiem określano popularnie banknoty okupacyjne[6]. Powodem tego była nie tylko pilna potrzeba druku polskich już pieniędzy papierowych, ale obawa, że zbyt duże różnice w wyglądzie nowych banknotów mogą spowodować ich niechętne przyjmowanie przez ludność. Jedynie w tekście zawarta była klauzula o odpowiedzialności Państwa Polskiego za wymianę banknotu na przyszłą polską walutę. Banknoty te wydrukowano w Warszawie, w Zakładach Graficznych B. Wierzbickiego[7].

Drugim wpuszczonym do obiegu banknotem, o oryginalnej szacie graficznej, była stumarkówka z datą emisji 15 lutego 1919. Projektantem tego znaku pieniężnego jak również czterech następnych (1, 5, 20 i 1000 marek emisji 17 maja 1919 r.) był grafik Adam Jerzy Półtawski. Na banknotach umieszczono portrety polskich bohaterów narodowych: Tadeusza Kościuszki i Wojciecha Bartosza Głowackiego. Były one drukowane zarówno w Zakładach Graficznych B. Wierzbickiego jak i wielu innych prywatnych drukarniach Warszawy[6].

W związku z dużym zapotrzebowaniem prywatne drukarnie nie nadążały z drukiem. Dodatkowo papiery projektu Półtawskiego okazały się bardzo łatwe do sfałszowania. Z tych powodów w sierpniu 1919 r. skierowano zamówienie do drukarni państwowej w Wiedniu (Wiener Staatsdruckerei), którą opuściły zaprojektowane tam i wydrukowane dwie emisje marek polskich, z datą 1919 i 1920, o nominałach od ½ do 5000 marek polskich[8]. Banknoty powtarzały drukowane wcześniej nominały, ale były w znacznie bezpieczniejszej a zarazem efektowniejszej i ujednoliconej formie graficznej[9]. Do ich zaprojektowania wykorzystano elementy z obiegowych banknotów austriackich. Polskim akcentem tych emisji, wykonanych w typowym stylu wiedeńskiej secesji, były medaliony z portretami królowej Jadwigi i Tadeusza Kościuszki. Wiedeński drukarz uzależnił druk banknotów od dostawy polskiego węgla i benzyny, które to życzenie zostało przez stronę polską spełnione[8].

W związku z nasilaniem się inflacji państwo wciąż pokrywało poważne niedobory budżetowe zwiększając emisję pieniądza. Nominały inflacyjne, całkowicie odbiegające graficznie od serii wiedeńskich, zaczęto wprowadzać w 1922 r. Pierwszym papierem z tej kategorii było 10 000 marek polskich emisji 11 marca 1922, a drugim 50 000 marek emisji 10 października tego samego roku. W 1923 r. inflacja przerodziła się w hiperinflację sięgając szczyt na początku 1924 r. Najwyższym nominałem inflacyjnym wprowadzonym pod koniec 1923 r. było 10 000 000 marek polskich[9], choć przygotowywano się również do wprowadzenia na początku 1924 r. banknotu o nominale 50 000 000 marek polskich[10].

Wszystkie banknoty Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej emitowane od początku 1919 r. wycofano 1 lipca 1924, po dwóch miesiącach od wejścia w życie reformy walutowej Władysława Grabskiego[11].

Emisja 15 stycznia 1919[12][11]Edytuj

Banknot obiegowyEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[13][14]
500 marek polskich    

Emisja: 15 stycznia 1919
Seria: brak
Numer: 6 cyfr
Awers: z lewej strony Orzeł Biały na czerwonym tle kartusza zwieńczonego królewską koroną, z prawej – kartusz z nominałem 500
Rewers: rysunek ornamentalny, w dwóch prostokątach o ściętych rogach wizerunki żeńskich głów bogini Minerwy w hełmach
Znak wodny: bieżący, mozaika
Wymiary: 200 mm x 122 mm
Wprowadzony do obiegu: 11 lutego 1919
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projekt: nieznany (wykorzystano grafikę banknotu 100 marek polskich 1916)
Podpisy:

Druk: Wiener Staatsdruckerei, Wiedeń

WzoryEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
500 marek polskich    

Emisja 15 lutego 1919[15][11]Edytuj

Banknot obiegowyEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[16][14]
100 marek polskich    

Emisja: 15 lutego 1919
Seria:

  • Ser. X numeracja z №, sygnatura autora i drukarni
  • Ser. XX numeracja z №, sygnatura autora i drukarni
  • Ser. XX numeracja z №, bez sygnatur
  • X Ser. BG numeracja z №, bez sygnatur
  • III Ser. A numeracja z №, bez sygnatur

Numer: 6 cyfr
Awers: z lewej strony Tadeusz Kościuszko
Rewers: druk ornamentalny z godłem w centrum
Znak wodny: bieżący, siatka pszczela
Wymiary: 185 mm x 110 mm
Wprowadzony do obiegu: 27 maja 1919 (inne źródła[17] 27 marca 1919)
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: Adam Jerzy Półtawski
Podpisy:

Druk: Z.Gr.B. Wierzbicki i S-ka, Warszawa ; P.Z.Gr.(od 1920), Warszawa ; inne prywatne zakłady graficzne w Warszawie

WzoryEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
100 marek polskich    
   

Emisja 17 maja 1919[18][11]Edytuj

Banknoty obiegoweEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[19][14]
1 marka polska    

Emisja: 17 maja 1919
Seria:

  • XX
  • I XX
  • I XX numeracja z przecinkiem po trzeciej cyfrze

Numer: 6 cyfr

Awers: druk ornamentalny
Rewers: druk ornamentalny z godłem w centrum, u góry, z obu stron dwie żeńskie głowy
Znak wodny: bieżący, siatka pszczela
Wymiary: 110 mm x 70 mm
Wprowadzony do obiegu: 18 marca 1920 (inne źródła[17] 4 lipca 1919)
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924 (inne źródła[20] 30 września 1921)

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925 (inne źródła[20] 31 grudnia 1921)
Projektant: Adam Jerzy Półtawski
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Ernest Adam, Józef Zarzycki
  • Główny skarbnik – Marian Karpus

Druk: Wiener Staatsdruckerei, Wiedeń ; Z.Gr.PKKP, Warszawa

5 marek polskich    

Emisja: 17 maja 1919
Seria:

  • X
  • IX
  • IX z prawej numeracja z №, na rewersie sygnatura autora i drukarni

Numer: 6 cyfr
Awers: dwa razy nominał 5
Rewers: z prawej strony Bartosz Głowacki
Znak wodny: bieżący, siatka pszczela
Wymiary: 130 mm x 88 mm
Wprowadzony do obiegu: 18 października 1919 (inne źródła[17] 4 lipca 1919)
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924 (inne źródła[20] 30 września 1921)

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925 (inne źródła[20] 31 grudnia 1921)
Projektant: Adam Jerzy Półtawski
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Ernest Adam, Józef Zarzycki
  • Główny skarbnik – Marian Karpus

Druk: Z.Gr.PKKP, Warszawa ; Z.Gr.B. Wierzbicki i S-ka, Warszawa ; inne prywatne zakłady graficzne w Warszawie

20 marek polskich    

Emisja: 17 maja 1919
Seria:

  • X cyfry 3,75 mm, numeracja 6-cyfr
  • K numeracja z przecinkiem po trzeciej cyfrze
  • X cyfry 3 mm, numeracja 7-cyfr
  • IX cyfry 1,87 mm

Numer: 6 albo 7 cyfr
Awers: dwa razy nominał 20
Rewers: pośrodku w kartuszu portret z podpisem Tadeusz Kościuszko
Znak wodny: bieżący, siatka pszczela
Wymiary: 145 mm x 90 mm
Wprowadzony do obiegu: 25 września 1919 (inne źródła[17] 4 lipca 1919)
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924 (inne źródła[20] 30 września 1921)

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925 (inne źródła[20] 31 grudnia 1921)
Projektant: Adam Jerzy Półtawski
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Ernest Adam, Józef Zarzycki
  • Główny skarbnik – Marian Karpus

Druk: Z.Gr.PKKP, Warszawa ; Z.Gr.Bolesław Wirtz, Warszawa ; Wiener Staatsdruckerei, Wiedeń

1000 marek polskich    

Emisja: 17 maja 1919
Seria:

  • brak numeracja 6-cyfr z №, na rewersie sygnatury autora i drukarni
  • Ser.X numeracja 6-cyfr, na rewersie sygnatury autora i drukarni
  • IX z prawej strony numeracja 6-cyfr z przecinkiem po trzeciej i znakiem №, bez sygnatur
  • Ser.XX. numeracja 6-cyfr z №, bez sygnatur
  • Ser.XX numeracja 7-cyfr z №, bez sygnatur
  • Ser.XX. duża litera S, numeracja szeroka z № oraz *, cyfry 4,88 mm, bez sygnatur
  • Ser. XX. duża litera S, numeracja wąska z № i *, cyfry 4,13 mm, bez sygnatur
  • Ser. XX. mała litera S, numeracja szeroka z № oraz *, cyfry 4,88 mm, bez sygnatur
  • Ser. XX. mała litera S, numeracja wąska z № oraz *, cyfry 4,13 mm
  • Ser. XXX. duża litera S, numeracja wąska z № oraz *, cyfry 4,13 mm, bez sygnatur
  • Ser. XXX. duża litera S, numeracja szeroka z № oraz *, cyfry 4,88 mm, bez sygnatur
  • Ser. XXX, mała litera S, numeracja wąska z № oraz *, cyfry 4,13 mm, bez sygnatur
  • III Ser.X. numeracja 6-cyfr z №, na rewersie sygnatury autora i drukarni
  • Ser.X numeracja 6-cyfr z №, na rewersie sygnatura autora i drukarni, druk typograficzny

Numer: 6 albo 7 cyfr
Awers: Tadeusz Kościuszko z lewej, godło z prawej
Rewers rysunek ornamentalny, godło w giloszowej kombinacji
Znak wodny:

  • bieżący, siatka pszczela
  • bieżący, orły (godła państwowe) i litery BP
  • bieżący, zygzakowate poziome i pionowe linie

Wymiary: 210 mm x 130 mm
Wprowadzony do obiegu: 4 lipca 1919
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: Adam Jerzy Półtawski
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Ernest Adam, Józef Zarzycki
  • Główny skarbnik – Marian Karpus

Druk: P.Z.Gr., Warszawa ; Z.Gr.B.Wierzbicki i S-ka, Warszawa ; Z.Gr.Bolesław Wirtz, Warszawa ; inne prywatne zakłady graficzne w Warszawie

WzoryEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
1 marka polska    
5 marek polskich    
20 marek polskich    
1000 marek polskich    

Emisje wiedeńskieEdytuj

23 sierpnia 1919[21][11]Edytuj

Banknoty obiegoweEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[22][14]
1 marka polska    

Emisja: 23 sierpnia 1919
Seria:

  • I Serja X cyfry 2,25 mm
  • I Serja XX cyfry 2,25 mm
  • I Serja AA cyfry 4,13 mm, numeracja z Nr

Numer: 6 cyfr
Awers: z prawej królowa Jadwiga
Rewers: rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, siatka z kwadratów o zaokrąglonych rogach
Wymiary: 120 mm x 75 mm
Wprowadzony do obiegu: 5 grudnia 1919
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: nieznany
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Józef Zarzycki
  • Główny skarbnik – Marian Karpus

Druk: Wiener Staatsdruckerei, Wiedeń ; Z.Gr.B.Wierzbicki i S-ka, Warszawa

5 marek polskich    

Emisja: 23 sierpnia 1919
Seria:

  • II Serja X
  • II Serja XX

Numer: 6 cyfr, numeracja z №, po trzeciej cyfrze przecinek
Awers: z prawej strony Tadeusz Kościuszko
Rewers: rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, siatka z kwadratów o zaokrąglonych rogach
Wymiary: 131 mm x 81 mm
Wprowadzony do obiegu: 5 grudnia 1919
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: nieznany
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Józef Zarzycki
  • Główny skarbnik – Marian Karpus

Druk: Wiener Staatsdruckerei, Wiedeń ; prywatne drukarnie w Warszawie

10 marek polskich    

Emisja: 23 sierpnia 1919
Seria:

  • II Serja X
  • II Serja XX

Numer: 6 cyfr, numeracja z №, po trzeciej cyfrze przecinek
Awers: z prawej strony Tadeusz Kościuszko
Rewers: rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, siatka z kwadratów o zaokrąglonych rogach
Wymiary: 140 mm x 90 mm
Wprowadzony do obiegu: 5 grudnia 1919
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: nieznany
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Józef Zarzycki
  • Główny skarbnik – Marian Karpus

Druk: Wiener Staatsdruckerei, Wiedeń ; prywatne drukarnie w Warszawie

20 marek polskich    

Emisja: 23 sierpnia 1919
Seria:

  • II Serja X
  • II Serja XX

Numer: 6 cyfr, numeracja z №, po trzeciej cyfrze przecinek
Awers: z prawej strony królowa Jadwiga
Rewers: rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, siatka z kwadratów o zaokrąglonych rogach
Wymiary: 154 mm x 98 mm
Wprowadzony do obiegu: 5 grudnia 1919
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: nieznany
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Józef Zarzycki
  • Główny skarbnik – Marian Karpus

Druk: Wiener Staatsdruckerei, Wiedeń ; prywatne drukarnie w Warszawie

100 marek polskich    

Emisja: 23 sierpnia 1919
Seria:

  • I SERJA X
  • IX Serja XX
  • IX SERJAX numeracja z Nr

Numer: 6 cyfr z przecinkiem lub bez
Awers: z prawej Tadeusz Kościuszko
Rewers: rysunek ornementalny
Znak wodny: bieżący, siatka z kwadratów o zaokrąglonych rogach
Wymiary: 172 mm x 110 mm
Wprowadzony do obiegu: 5 grudnia 1919
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: nieznany
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Józef Zarzycki
  • Główny skarbnik – Marian Karpus

Druk: Wiener Staatsdruckerei, Wiedeń ; Z.Gr.B.Wierzbicki i S-ka, Warszawa

500 marek polskich    

Emisja: 23 sierpnia 1919
Seria:

  • I Serja XX numeracja z Nr i przecinkiem po trzeciej cyfrze
  • II Serja X numeracja z № i przecinkiem po trzeciej cyfrze
  • II Serja XX numeracja № i z przecinkiem po trzeciej cyfrze

Numer: 6 cyfr z
Awers: z prawej królowa Jadwiga
Rewers: rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, siatka z kwadratów o zaokrąglonych rogach
Wymiary: 195 mm x 125 mm
Wprowadzony do obiegu: 5 grudnia 1919
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: nieznany
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Józef Zarzycki
  • Główny skarbnik – Marian Karpus

Druk: Wiener Staatsdruckerei, Wiedeń ; P.Z.Gr. Warszawa ; Z.Gr.B.Wierzbicki i S-ka, Warszawa

1000 marek polskich    

Emisja: 23 sierpnia 1919
Seria:

  • I SERJA X numeracja z Nr
  • I Serja XX numeracja z Nr
  • II Serja X numeracja z №, po trzeciej cyfrze przecinek
  • II Serja XX numeracja z №, po trzeciej cyfrze przecinek
  • III SERJA X numeracja z № wąska
  • III SERJA X numeracja z № szeroka
  • III SERJA XX numeracja z № wąska
  • III SERJA XX numeracja z № szeroka

Numer: 6 cyfr
Awers: z prawej strony Tadeusz Kościuszko
Rewers: rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, siatka z kwadratów o zaokrąglonych rogach
Wymiary: 215 mm x 135 mm
Wprowadzony do obiegu: 5 grudnia 1919
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: nieznany
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Józef Zarzycki
  • Główny skarbnik – Marian Karpus

Druk: Wiener Staatsdruckerei, Wiedeń ; P.Z.Gr. Warszawa ; Z.Gr.B.Wierzbicki i S-ka, Warszawa ; inne prywatne zakłady graficzne w Warszawie

WzoryEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
1 marka polska    
5 marek polskich    
20 marek polskich    
100 marek polskich    
500 marek polskich    
1000 marek polskich    
   

7 lutego 1920[23][11]Edytuj

Banknoty obiegoweEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[24][14]
½ marki polskiej    

Emisja: 7 lutego 1920
Seria: brak
Numer: brak
Awers: z prawej Tadeusz Kościuszko
Rewers: rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, siatka z kwadratów o zaokrąglonych rogach
Wymiary: 108 mm x 69 mm
Wprowadzony do obiegu: 25 lutego 1920
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: nieznany
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Władysław Byrka, Józef Zarzycki
  • Główny skarbnik – Marian Karpus

Druk: Wiener Staatsdruckerei, Wiedeń

5000 marek polskich    

Emisja: 7 lutego 1920
Seria:

  • II Serja X numeracja z №, po trzeciej cyfrze przecinek
  • II Serja XX numeracja z №, po trzeciej cyfrze przecinek
  • III Serja X numeracja z N
  • III Serja XX numeracja z N

Numer: 6 cyfr
Awers: z lewej strony królowa Jadwiga, z prawej – Tadeusz Kościuszko
Rewers: rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, siatka z kwadratów o zaokrąglonych rogach
Wymiary: 225 mm x 143 mm (zróżnicowane)
Wprowadzony do obiegu: 25 lutego 1920
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925

Projektant: nieznany
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Władysław Byrka, Józef Zarzycki
  • Główny skarbnik – Marian Karpus

Druk: Wiener Staatsdruckerei, Wiedeń ; P.Z.Gr., Warszawa ; inne prywatne zakłay graficzne w Warszawie

WzoryEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
½ marki polskiej    
5000 marek polskich    

Emisje inflacyjneEdytuj

11 marca 1922[25][11]Edytuj

Banknot obiegowyEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[26][14]
10 000 marek polskich    

Emisja: 11 marca 1922
Seria: A ; B ; C ; D ; E ; F ; G ; H ; I ; K ; L
Numer: 7 cyfr
Awers: z lewej i z prawej strony głowa dziewczyny
Rewers: centralne godło w kole, rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, regularna plecionka z pasków
Wymiary: 200 mm x 102 mm
Wprowadzony do obiegu: 16 września 1922 (inne źródła[17] 5 kwietnia 1922)
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: zespołowo Ryszard Kleczewski, Adam Półtawski, Leonard Sowiński
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Kazimierz Bigo, Witold Mokrzycki
  • Główny Skarbnik – Marian Karpus

Druk: P.Z.Gr., Warszawa

WzoryEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
10 000 marek polskich    

10 października 1922[27][11]Edytuj

Banknot obiegowyEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[28][14]
50 000 marek polskich    

Emisja: 10 października 1922
Seria: A ; B ; C ; D ; E ; F ; G ; H ; I ; K ; L ; M ; N ; O ; P ; R ; S ; T ; U ; W ; X ; Y ; Z
Numer: 7 cyfr
Awers: rysunek ornamentalny, z lewej i z prawej strony czerwone rozety giloszowe z nominałem 50000
Rewers: z lewej strony godło, rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, regularna plecionka z pasków
Wymiary: 205 mm x 104 mm
Wprowadzony do obiegu: 25 stycznia 1923 (inne źródła[17] 10 października 1922)
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: zespołowo Ryszard Kleczewski, Adam Półtawski, Leonard Sowiński
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Kazimierz Bigo, Witold Mokrzycki
  • Główny Skarbnik – Marian Karpus

Druk: P.Z.Gr., Warszawa

WzoryEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
50 000 marek polskich    

25 kwietnia 1923[29][11]Edytuj

Banknot obiegowyEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[30][14]
250 000 marek polskich    

Emisja: 25 kwietnia 1923
Seria:

  • X numeracja szeroka
  • X numeracja wąska
  • XX numeracja szeroka
  • XX numeracja wąska

Numer: 6 cyfr
Awers: rysunek ornamentalny
Rewers: godło w centrum, rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, siatka z kwadratów o zaokrąglonych rogach
Wymiary: 190 mm x 100 mm
Wprowadzony do obiegu: 30 sierpnia 1923 (inne źródła[17] 15 czerwca 1923)
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: zespołowo Ryszard Kleczewski, Adam Półtawski, Leonard Sowiński
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Karol Rybiński, Witold Mokrzycki
  • Dyrektor Skarbca Emisyjnego – Marian Karpus

Druk: P.Z.Gr., Warszawa

WzoryEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
250 000 marek polskich    

30 sierpnia 1923[31][11]Edytuj

Banknoty obiegoweEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[32][14]
100 000 marek polskich    

Emisja: 30 sierpnia 1923
Seria: A ; B ; C ; D ; E ; F ; G
Numer: 7 cyfr
Awers: rysunek ornamentalny
Rewers: godło w centrum, rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, regularna plecionka z pasków
Wymiary: 160 mm x 80 mm
Wprowadzony do obiegu: 12 października 1923 (inne źródła[17] 16 listopada 1923)
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: zespołowo Ryszard Kleczewski, Adam Półtawski, Leonard Sowiński
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Karol Rybiński, Witold Mokrzycki
  • Dyrektor Skarbca Emisyjnego – Marian Karpus

Druk: P.Z.Gr., Warszawa

500 000 marek polskich    

Emisja: 30 sierpnia 1923
Seria:

  • Serja X numeracja 6-lub 7-cyfrowa ze znakiem №
  • Serja XX numeracja 7-cyfrowa ze znakiem №
  • X numeracja 6-cyfrowa z *
  • X numeracja 7-cyfrowa, cyfry 3 mm
  • X numeracja 7-cyfrowa, cyfry 3,38 mm
  • D ; E numeracja 6-lub 7-cyfrowa ze znakiem № i z *
  • XX numeracja 6-cyfrowa ze znakiem №
  • XX numeracja 6-cyfrowa ze znakiem № i z *
  • XX numeracja 6-cyfrowa z *
  • XX numeracja 7-cyfrowa, cyfry 3 mm
  • XX numeracja 7-cyfrowa, cyfry 3,38 mm

Numer: 6 lub 7 cyfr
Awers: nominał i napisy w kolorze czarnym o odcieniu niebieskim, poddruk z ozdobnej siatki giloszy o odcieniu zielonym
Rewers: godło w centrum, rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, regularna plecionka z pasków
Wymiary: 155 mm x 80 mm (zróżnicowane)
Wprowadzony do obiegu: 8 października 1923 (inne źródła[17] 16 listopada 1923)
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: zespołowo Ryszard Kleczewski, Adam Półtawski, Leonard Sowiński
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Karol Rybiński, Witold Mokrzycki
  • Dyrektor Skarbca Emisyjnego – Marian Karpus

Druk: P.Z.Gr., Warszawa ; Z.G. Instytutu Wydawniczego „Biblioteka Polska”, Bydgoszcz ; inne prywatne zakłady graficzne w Warszawie

1 000 000 marek polskich    

Emisja: 30 sierpnia 1923
Seria: X
Numer: 6 albo 7 cyfr
Awers: widok Starego Miasta Warszawy od strony Wisły
Rewers: godło w centrum
Znak wodny: bieżący, regularna plecionka z pasków
Wymiary: 190 mm x 93 mm
Wprowadzony do obiegu: 10 listopada 1923[33][34] (inne źródła[17] 16 listopada 1923)
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: zespołowo Ryszard Kleczewski, Adam Półtawski, Leonard Sowiński
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Karol Rybiński, Witold Mokrzycki
  • Dyrektor Skarbca Emisyjnego – Marian Karpus

Druk: P.Z.Gr., Warszawa ; Z.G. Instytutu Wydawniczego „Biblioteka Polska”, Bydgoszcz

WzoryEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
100 000 marek polskich    
500 000 marek polskich    
1 000 000 marek polskich    

20 listopada 1923[35][11]Edytuj

Banknoty obiegoweEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu Charakterystyka[36][14]
5 000 000 marek polskich    

Emisja: 20 listopada 1923
Seria: X
Numer: 7 cyfr
Awers: rysunek ornamentalny w kolorze czarnym o odcieniu brązu
Rewers: godło z lewej strony
Znak wodny: bieżacy, regularna plecionka z pasków
Wymiary: 167 mm x 80 mm
Wprowadzony do obiegu: 10 stycznia 1924 (inne źródła[17] 1 grudnia 1923)
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: zespołowo Ryszard Kleczewski, Adam Półtawski, Leonard Sowiński
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Karol Rybiński, Witold Mokrzycki
  • Dyrektor Skarbca Emisyjnego – Marian Karpus

Druk: P.Z.Gr., Warszawa ; Z.G. Instytutu Wydawniczego „Biblioteka Polska”, Bydgoszcz

10 000 000 marek polskich    

Emisja: 20 listopada 1923
Seria: X ; XX
Numer: 7 cyfr
Awers: z lewej strony w owalnej giloszowej ramce widok Zamku Królewskiego w Krakowie
Rewers: z lewej strony godło, rysunek ornamentalny
Znak wodny: bieżący, regularna plecionka z pasków
Wymiary: 200 mm x 90 mm (zróżnicowane)
Wprowadzony do obiegu: 12 grudnia 1923 (inne źródła[17] 1 grudnia 1923)
Wycofany z obiegu: 1 lipca 1924

Ostateczna wycofany: 31 maja 1925
Projektant: zespołowo Ryszard Kleczewski, Adam Półtawski, Leonard Sowiński
Podpisy:

  • Dyrekcja PKKP – Karol Rybiński, Witold Mokrzycki
  • Dyrektor Skarbca Emisyjnego – Marian Karpus

Druk: P.Z.Gr., Warszawa ; Z.G. Instytutu Wydawniczego „Biblioteka Polska”, Bydgoszcz

WzoryEdytuj

Nominał Awers banknotu Rewers banknotu
5 000 000 marek polskich    
10 000 000 marek polskich    

FałszerstwaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Marian Kowalski, Ilustrowany katalog banknotów polskich 1794–1980, Wiesława Kawecka (red.), wyd. IV, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, 1981, s. 61–73.
  2. Borys Paszkiewicz, Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, s. 206–208, ISBN 978-83-62939-00-8.
  3. Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 80–97, ISBN 83-903459-5-1.
  4. Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 264–265, ISBN 978-83-7705-068-2.
  5. Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 80–84, ISBN 83-903459-5-1.
  6. a b Borys Paszkiewicz, Podobna jest moneta nasza do urodnej panny. Mała historia pieniądza polskiego, Warszawa: Warszawskie Centrum Numizmatyczne, 2012, s. 207, ISBN 978-83-62939-00-8.
  7. Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 84, ISBN 83-903459-5-1.
  8. a b Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 84–86, ISBN 83-903459-5-1.
  9. a b Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 264, ISBN 978-83-7705-068-2.
  10. Lech Kokociński, Pieniądz papierowy na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: ROSIKON PRESS, 1996, s. 86, ISBN 83-903459-5-1.
  11. a b c d e f g h i j k Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 265, ISBN 978-83-7705-068-2.
  12. Marian Kowalski, Ilustrowany katalog banknotów polskich 1794–1980, Wiesława Kawecka (red.), wyd. IV, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, 1981, s. 61.
  13. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, wyd. Pierwsze, t. I, 1794–1941, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 192–197, ISBN 978-83-913361-3-7.
  14. a b c d e f g h i j Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 1924 r. o zmianie ustroju pieniężnego., prawo.sejm.gov.pl [dostęp 2019-10-27].
  15. Marian Kowalski, Ilustrowany katalog banknotów polskich 1794–1980, Wiesława Kawecka (red.), wyd. IV, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, 1981, s. 61–62.
  16. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, wyd. Pierwsze, t. I, 1794–1941, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 198–207, ISBN 978-83-913361-3-7.
  17. a b c d e f g h i j k l Adam Dylewski, Historia pieniądza na ziemiach polskich, wyd. pierwsze, Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o. Grupa Wydawnicza PWN, 2011, s. 265, ISBN 978-83-7705-068-2.
  18. Marian Kowalski, Ilustrowany katalog banknotów polskich 1794–1980, Wiesława Kawecka (red.), wyd. IV, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, 1981, s. 62–64.
  19. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, wyd. Pierwsze, t. I, 1794–1941, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 208–229, ISBN 978-83-913361-3-7.
  20. a b c d e f Gazeta Polska: codzienne pismo polsko-katolickie dla wszystkich stanów 1921.07.05 R.25 Nr144 - Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, www.wbc.poznan.pl [dostęp 2019-11-10].
  21. Marian Kowalski, Ilustrowany katalog banknotów polskich 1794–1980, Wiesława Kawecka (red.), wyd. IV, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, 1981, s. 64–67.
  22. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, wyd. Pierwsze, t. I, 1794–1941, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 230–261, ISBN 978-83-913361-3-7.
  23. Marian Kowalski, Ilustrowany katalog banknotów polskich 1794–1980, Wiesława Kawecka (red.), wyd. IV, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, 1981, s. 68–69.
  24. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, wyd. Pierwsze, t. I, 1794–1941, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 262–267, ISBN 978-83-913361-3-7.
  25. Marian Kowalski, Ilustrowany katalog banknotów polskich 1794–1980, Wiesława Kawecka (red.), wyd. IV, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, 1981, s. 69.
  26. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, wyd. Pierwsze, t. I, 1794–1941, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 268–269, ISBN 978-83-913361-3-7.
  27. Marian Kowalski, Ilustrowany katalog banknotów polskich 1794–1980, Wiesława Kawecka (red.), wyd. IV, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, 1981, s. 69–70.
  28. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, wyd. Pierwsze, t. I, 1794–1941, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 270–273, ISBN 978-83-913361-3-7.
  29. Marian Kowalski, Ilustrowany katalog banknotów polskich 1794–1980, Wiesława Kawecka (red.), wyd. IV, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, 1981, s. 70.
  30. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, wyd. Pierwsze, t. I, 1794–1941, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 274–277, ISBN 978-83-913361-3-7.
  31. Marian Kowalski, Ilustrowany katalog banknotów polskich 1794–1980, Wiesława Kawecka (red.), wyd. IV, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, 1981, s. 70–72.
  32. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, wyd. Pierwsze, t. I, 1794–1941, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 278–291, ISBN 978-83-913361-3-7.
  33. Gazeta Powszechna: organ Zjednoczenia Producentów Rolnych 1923.11.13 R.4 Nr256 - Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, www.wbc.poznan.pl [dostęp 2020-01-06].
  34. Gazeta Szamotulska: pismo dla rodzin polskich powiatu szamotulskiego, obornickiego i międzychodzkiego 1923.11.13 R.2 Nr132 - Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa, www.wbc.poznan.pl [dostęp 2020-01-06].
  35. Marian Kowalski, Ilustrowany katalog banknotów polskich 1794–1980, Wiesława Kawecka (red.), wyd. IV, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza RSW „Prasa-Książka-Ruch”, 1981, s. 72–73.
  36. Czesław Miłczak, Banknoty polskie i wzory, wyd. Pierwsze, t. I, 1794–1941, Warszawa: Antykwariat Numizmatyczny Paweł Niemczyk, 2012, s. 292–299, ISBN 978-83-913361-3-7.