Barwinek (województwo podkarpackie)

wieś w województwie podkarpackim

Barwinekwieś w Polsce w Beskidzie Niskim, w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Dukla[2][3]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Artykuł 49°25′55″N 21°41′16″E
- błąd 39 m
WD 49°25'54.8"N, 21°41'16.1"E, 49°26'4.45"N, 21°41'22.67"E
- błąd 14 m
Odległość 1 m
Barwinek
wieś
Ilustracja
Przejście graniczne między Polską a Słowacją przy międzynarodowej trasie E371
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat krośnieński
Gmina Dukla
Liczba ludności (2016-12-31) 266[1]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-454
Tablice rejestracyjne RKR
SIMC 0348944
Położenie na mapie gminy Dukla
Mapa konturowa gminy Dukla, na dole znajduje się punkt z opisem „Barwinek”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Barwinek”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Barwinek”
Położenie na mapie powiatu krośnieńskiego
Mapa konturowa powiatu krośnieńskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Barwinek”
Ziemia49°25′55″N 21°41′16″E/49,431944 21,687778
Kościół katolicki

HistoriaEdytuj

Przez Barwinek, poprzez Przełęcz Dukielską (najniższą w gł. łańcuchu Karpat – wys. 500 m n.p.m.); już od wczesnego średniowiecza przebiegał jeden z ważniejszych szlaków komunikacyjnych z Węgier do Polski. Wieś Barwinek powstała w XIV w. Założona została na prawie wołoskim. W roku 1581 władał Barwinkiem Oktawian Gucci – pochodzący z kupieckiego rodu włoskiego. Z tego okresu zachowały się rejestry podatkowe dotyczące Barwinka.

Kolejnym właścicielem Barwinka był ród Męcińskich, posiadacze Tylawy i Zyndranowej. Od 1618 roku właścicielem wsi był Andrzej Męciński z Kurozwęk – ok. 1603 r. kasztelan wieluński, a po nim kolejno: Jan Męciński (pułkownik znaku pancernego), Wojciech Męciński z Kurozwęk h. Poraj (1698-1771; wielokrotny poseł na sejm, kasztelan sądecki), Stanisław Męciński i w końcu – aż do śmierci w 1859 roku – jego syn Wincenty Męciński. Zabudowania celne istniały tu już pod koniec XVIII w.

7 kwietnia 1769 roku, w okolicy wsi Barwinek, skoncentrowały się siły konfederatów barskich ks. Jerzego Marcina Lubomirskiego, niefortunnego obrońcy Krakowa. Przybył z Podola także Kazimierz Pułaski, mimo młodego wieku (24 lata) czołowy dowódca wojskowy Konfederacji. Tu prowadzono zaciągi i zorganizowano jeden z największych obozów konfederackich. W Barwinku Lubomirski powierzył Pułaskiemu funkcję regimentarza krakowsko – sanockiego i sandomierskiego. W liście skierowanym do księcia Pułaski pisał: „…chłopstwa wiele się gwałtem ciśnie do wojska i deklaruje przyjeżdżać do obozu…”. W Barwinku sygnowany był uniwersał Pułaskiego, wzywający pod broń szlachtę Podkarpacia. Uniwersał podpisał też ks. Jerzy Marcin Lubomirski. Stąd też w kwietniu 1769 r. wybrano się przeciw rosyjskim oddziałom Jelczaninowa do bitwy pod Iwlą.

Kazimierz Pułaski z tego miejsca wyruszył w wielki rajd kawaleryjski na Podlasie i Litwę, w czasie którego pod Włodawą 15 września 1769, jego brat Franciszek Ksawery Pułaski zginął, gdy szedł do niego z pomocą. Po rajdach K. Pułaski powracał do Barwinka. Wielokrotnie przez tę osadę przechodziły wojska Konfederatów i tu też mieli swoje szańce. Dlatego łąka i wzgórze w tej miejscowości nosi taką nazwę. W dniu 14 maja 1772 r. do obozu w Barwinku przybył oficer austriacki wzywając do usunięcia się z tego miejsca i zagroził atakiem. Marszałkowie: sanocki Filip Radzimiński i inflancki Zbyrek odpowiedzieli, że stoją we własnym kraju i nie zagrażają sąsiedniemu państwu. W wyniku polskiej odmowy rozegrała się bitwa. Konfederaci widząc znaczną przewagę wojsk austriackich, wycofali się do Dukli. Po wycofaniu się konfederatów, przez Barwinek wkroczyły wojska korpusu preszowskiej straży przedniej gen. Esterhazego i Hadika, dokonujące rozbioru Polski w imieniu Austriaków. Do roku 1918 wieś znajdowała się w powiecie krośnieńskim w austriackiej prowincji Galicja. W 1848 r. przechodziły tędy stacjonujące w Galicji wojska, by stłumić powstanie Kossutha na Węgrzech, a rok później (w 1849 r.), pożegnane przez cara Mikołaja I wojska wkraczające na Węgry.

Tu rozegrała się pierwsza bitwa rosyjsko-węgierska w 1849 roku.

U schyłku XIX w. tereny te zakupili od Męcińskich przemysłowcy z Wiednia, bracia Thonet (synowie Michaela Thoneta), zakładając tu zwierzyniec. W tych czasach funkcjonowała tu jedna z fabryk mebli giętych „Gebrüder Thonet”, wykorzystująca drewno bukowe z miejscowych lasów.

W roku 1880 wieś zamieszkana była przez 1992 osoby. W czasie I wojny światowej toczyły się tu dwukrotnie w 1914 r. ciężkie walki 12 listopada 1914 r. Austriacy atakują na przełęczach karpackich – pod Barwinkiem, Grabiem, Konieczną i m.Golcowa. Miejscowość Barwinek została zrównana z ziemią. Poległych żołnierzy pochowano na cmentarzu wojennym w Dukli. Dopiero po Bitwie Gorlickiej, 2 maja 1915 r. Rosjanie wycofali się z tych terenów.

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Barwinek”[4].

W czasie II wojny światowej od 1 do 10 września 1939 roku trwała wymiana strzałów między Słowakami a Polakami z oddziału KOP nowo utworzonej brygady Karpaty. Chociaż w innym miejscu udało się Słowakom przedrzeć przez granice i 7 września 1939 r. dojść do Rymanowa-Zdroju. Niemcy utworzyli tu silną placówkę Grenzschutzu. Jednak przebiegał przez lasy Barwinka kanał kurierski na Węgry, przez który przerzucono części i dokumentację V-1 do Anglii. W zimie 1940 r. schwytano tu 12 Polaków próbujących przejść na Węgry.

We wrześniu 1944 r. toczyły się tu zacięte walki w ramach Operacji dukielsko-preszowskiej, w których Słowacy, walczący u boku Armii Czerwonej, stracili wszystkie czołgi, a zwłoki żołnierzy pochowano po stronie słowackiej w Mauzoleum w Wyżnym Komarniku. W dniu 6 października 1944 r. udało się im przekroczyć Barwinek i przełęcz. Jednak 17 października 1944 r. wieś bombardowali Niemcy i zginęło wielu mieszkańców. Została również zniszczona cerkiew greckokatolicka.

Po wojnie wszyscy mieszkańcy narodowości ukraińskiej zostali przymusowo wysiedleni do ZSRR i w czasie Akcji "Wisła".

Po wojnie charakter tej miejscowości pozostał taki jak dawniej – typowo rolniczy. Przez przymusowe wysiedlenia Ukraińców wieś została prawie wyludniona: liczba mieszkańców, wynosząca krótko przed wojną ponad 1000, po wojnie spadła do 60. Do 2004 r. część mieszkańców utrzymywała się z pracy na rzecz urzędu celnego, znajdującego się w tej miejscowości.

Od południa Barwinek graniczył z miejscowością Felsö-Komárnok (obecnie Vyšný Komárnik) w hrabstwie Szaryskim. Do roku 1944 z Republiką Słowacką.

W Barwinku znajduje się dawne polsko-słowackie przejście graniczne. Należało ono do największych przejść granicznych na południowej granicy Polski. Położone było przy drodze krajowej nr 9 i przeznaczone do całodobowej odprawy pieszych, samochodów osobowych, autokarów, samochodów ciężarowych, małego ruchu granicznego. Zostało zlikwidowane na mocy układu z Schengen.

W Barwinku zaczynać się będzie planowana droga ekspresowa S19.

Szlaki turystyczneEdytuj

Przez Barwinek przebiegają dwa szlaki turystyczne:

PrzypisyEdytuj

  1. Dukla. Dukielski Przegląd Samorządowy s. 4.
  2. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  3. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 28. ISBN 83-87424-77-3.

BibliografiaEdytuj

  • Andrusikiewicz J., Boje o Przełęcz Dukielską, [w:] „Wierchy” t. 37, Kraków 1968
  • Daszkiewicz A., Ruch oporu w regionie Beskidu Niskiego 1939 -1944, Warszawa 1975
  • Grzywacz-Świtalski Ł., Z walk na Podkarpaciu, Warszawa 1971
  • Kazimierczak S., Żołnierz losu nie wybierał, Warszawa 1982
  • Krosno – studia z dziejów miasta i regionu, T.I- III, red. J. Garbarcik, Kraków 1995
  • Luboński P., Operacja dukielsko-preszowska, [w:] Magury’ 83, Warszawa 1983
  • Michalak J., Dukla i okolice, Krosno 1996
  • Moskalenko K., Uderzenie za uderzeniem, Warszawa 1974

Linki zewnętrzneEdytuj