Otwórz menu główne

Bauda (niem. Baude) – rzeka w województwie warmińsko-mazurskim.

Bauda
Ilustracja
Ujście Baudy do Zalewu Wiślanego
Kontynent Europa
Państwo  Polska
Rzeka
Długość 54 km
Powierzchnia zlewni 342 km²
Źródło
Miejsce Góra Maślana w okolicach Milejewa
Wysokość 197 m n.p.m.
Współrzędne 54°13′14,3″N 19°32′25,1″E/54,220631 19,540319
Ujście
Recypient Zalew Wiślany
Miejsce okolice Fromborka
Współrzędne 54°22′30,3″N 19°41′25,3″E/54,375075 19,690350
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
źródło
źródło
ujście
ujście
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
źródło
źródło
ujście
ujście

Bauda płynie przez Równinę Warmińską i uchodzi do Zalewu Wiślanego w okolicach Fromborka. Nad Baudą leżą Młynary i Frombork.

CharakterystykaEdytuj

Powierzchnia zlewni rzeki wynosi około 342 km², długość rzeki – 54 km. Rzeka Bauda bierze początek w okolicach Milejewa, u podnóża Góry Maślanej na wysokości 197,0 m n.p.m. W środkowym biegu przepływa przez Równinę Warmińską, a uchodzi do Zalewu Wiślanego w okolicy Fromborka na terenie Wybrzeża Staropruskiego. Rzeka charakteryzuje się dużymi spadkami dochodzącymi do 26‰. Rzeka główna i jej dopływy płyną, z reguły, w głębokich jarach, powstałych na skutek postępującej erozji dennej. Jedynie na krótkim odcinku ujściowym (od przecięcia z drogą wojewódzką nr 504) rzeka Bauda posiada charakter rzeki nizinnej. W tymże końcowym odcinku od Baudy do Pasłęki zlewnię zajmuje w 80% zmeliorowane torfowisko (tzw. poldery) połączone rowami z Baudą i Pasłęką. Wysokość torfowiska nie przekracza 1 m n.p.m.[1].

Dopływy BaudyEdytuj

Dopływy Baudy to m.in. rzeki:

  • Wierzanka (prawy dopływ)
  • Lisi Parów (lewy dopływ) o długości 15,6 km
  • Okrzejka (lewy dopływ) o długości 14,9 km
  • Gardyny (prawy dopływ) o długości 12,6 km
  • Dzikówka lub Wieprza (prawy dopływ) o długości 22,1 km[2]

Według danych za lata 1977–1983 Bauda posiada największe okresowe wahania poziomu wody oraz przepływów wśród rzek północnej Polski. Roczne amplitudy poziomu wody sięgają ponad 4 m. Najniższy przepływ wody wynosił 0,42  m³/s, natomiast najwyższy notowany przepływ osiągał aż 42,0  m³/s[2].

Kanał KopernikaEdytuj

 
Kanał Kopernika we Fromborku
Osobny artykuł: Kanał Kopernika.

Kanał Kopernika (niem. Kleine Baude, polska powojenna nazwa to Strużyna) jest to sztuczny przekop o długości ok. 6 km wykonany przed 1427 r. łączący rzekę Baudę z pobliskim miastem Frombork. Jego celem miało być dostarczenie energii dla fromborskiego młyna i wody pitnej dla mieszkańców miasta, rozrastającego się po przeniesieniu doń siedziby kapituły warmińskiej katedry w 1275[3]. Kanał Kopernika został w 1968 wpisany do rejestru zabytków (decyzja z dnia 27 czerwca 1968 roku, poz. nr 1305). Kanał ciągnie się od tamy spiętrzającej Baudę, wzdłuż zbocza naturalnej wyżyny. Trasa kanału – użytkowanego do 1944 roku – została zaplanowana w ten sposób, aby wykorzystać naturalny spadek terenu, który obniża się od Wysoczyzny Elbląskiej do Zalewu Wiślanego[4].

Kanał po 1945 r. został zdewastowany, a urządzenia na kanale – jaz, śluzy, stawidła zostały zniszczone w latach 50.– 60. XX w. Częściowej rewitalizacji kanał doczekał się w 2015 roku[5].

Inne ciekawostki turystyczneEdytuj

 
Gdy tworzono numerację schronów bojowych, to właśnie ten schron w pobliżu rzeki Baudy (parking przy drodze wojewódzkiej nr 504 Braniewo–Frombork) otrzymał nr 1. Zachowana na schronie pancerna kopuła (2015).

Wzdłuż rzeki Baudy pomiędzy Braniewem i Fromborkiem znajdują się pozostałości pierwszego systemu fortyfikacji obronnych w Prusach Wschodnich, budowanego w latach 1928-1937, tzw. Trójkąta Lidzbarskiego.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj