Otwórz menu główne

Berk-i Satvet, później Berk – turecki krążownik torpedowy z początku XX wieku, typu Peyk. Służył w marynarce Imperium Osmańskiego od 1907 roku, a następnie po modernizacji, pod nazwą „Berk” w marynarce Republiki Turcji od 1925 do 1945 roku.

Berk-i Satvet
Ilustracja
Klasa krążownik torpedowy
Typ Peyk
Historia
Stocznia Germania, Kolonia Niemcy
Położenie stępki luty 1906
Wodowanie 1 grudnia 1906
 Imperium Osmańskie
Nazwa Berk-i Satvet
Wejście do służby listopad 1907
 Turcja
Nazwa Berk
Wejście do służby 1924
Wycofanie ze służby 1945
Los okrętu złomowany w 1953-1955
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 775 ton (1907)
850 t (1938)
Długość 80 m (między pionami)
Szerokość 8,4 m
Zanurzenie 4,6 m
Napęd
2 pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania (moc indykowana 5100 KM)
4 kotły wodnorurkowe, 2 śruby
Prędkość 22 węzły (na próbach)
Zasięg 3240 Mm[1]
Uzbrojenie
1907:
2 działa 105 mm L/40
6 dział 57 mm L/40
2 działka 37 mm
2 km
3 wt 450 mm
1938:
2 działa 88 mm L/40
4 działka 37 mm
2 wt 450 mm
Załoga 125 (1907 r.), 145 (1915 r.)

BudowaEdytuj

Wraz z bliźniaczym „Peyk-i Şevket”, został zamówiony dla floty Imperium Osmańskiego w niemieckiej stoczni Krupp Germania w Kolonii 18 stycznia 1903 roku (numer stoczniowy 127)[2]. Klasyfikowane były jako krążowniki torpedowe (tur. torpido-kruvazör)[2], aczkolwiek w literaturze są często określane jako kanonierki torpedowe[1]. Stępkę pod budowę „Berk-i Satvet” położono w lutym 1906 roku, kadłub wodowano 1 grudnia tego roku[2]. Nazwa „Berk-i Satvet” oznaczała Błyskawica Wszechmocnego, później skrócona do Błyskawica[3].

Początkowe uzbrojenie stanowiły 2 działa kalibru 105 mm Krupp o długości lufy L/40 (40 kalibrów) umieszczone w maskach przeciwodłamkowych na pokładzie dziobowym i rufowym oraz 6 dział kalibru 57 mm Krupp L/40, rozmieszczone po 3 na burtach. Zapas amunicji kalibru 105 mm wynosił 691 pocisków, zaś 57 mm - 1800 pocisków[2]. Uzbrojenie uzupełniały 2 działka 37 mm Krupp i 2 karabiny maszynowe Hotchkiss[2]. Uzbrojenie torpedowe składało się z jednej stałej nadwodnej wyrzutni torped 450 mm w stewie dziobowej i dwóch obrotowych wyrzutni 450 mm na pokładzie, umieszczonych po jednej na burcie[2].

SłużbaEdytuj

13 listopada 1907 roku oba okręty przybyły do Stambułu z Kolonii i w tym miesiącu zostały wcielone do służby[2].

„Berk-i Satvet” brał aktywny udział w działaniach I wojny bałkańskiej, osłaniając od 19 listopada 1912 transporty u wybrzeży Bułgarii i Rumunii przed bułgarskimi torpedowcami[4]. Następnie został przeniesiony w rejon Dardaneli, biorąc wraz z krążownikiem „Mecidiye” udział w potyczce z greckimi niszczycielami koło Imroz 22 grudnia 1912 i ponownie 4 i 10 stycznia 1913[5]. 18 stycznia wziął udział w bitwie koło Lemnos[5]. 4 lutego 1913 wraz z „Nul-ür Bahir” ostrzeliwał wojska bułgarskie w Şarköy i Mürefte nad Morzem Marmara, po czym ponownie wraz z innymi okretami ostrzeliwał Şarköy 8 lutego[6]. „Berk-i Satvet” uczestniczył dalszych akcjach floty z Dardaneli w marcu i kwietniu 1913, w tym 9 marca zatrzymał francuski statek „Henri” podejrzany o kontrabandę[7].

„Berk-i Satvet” brał udział w działaniach I wojny światowej na Morzu Czarnym, poczynając od ostrzelania rosyjskich portów przez okręty tureckie bez wypowiedzenia wojny 29 października 1914. Wraz z krążownikiem „Midilli”, ostrzelał tego dnia port w Noworosyjsku, niszcząc zbiorniki paliwa i uszkadzając siedem statków oraz topiąc jeden („Nikołaj”, 1085 BRT)[8]. 6 listopada wraz z krążownikiem liniowym „Yavyz Sultan Selim” wyszedł w celu ostrzelania portu w Sewastopolu, lecz okręty tureckie zostały skierowane zamiast tego na bezowocne poszukiwanie floty rosyjskiej u brzegów tureckich[8]. Na początku grudnia 1914 „Berk-i Satvet” osłaniał transporty wojska do Rize[9]. 2 stycznia 1915 roku, podczas eskortowania statku „Yeşilirmak” do Zonguldaku z krążownikami „Midilli” i „Hamidiye”, „Berk-i Satvet” został uszkodzony na rosyjskiej minie przed Bosforem, która zniszczyła mu śruby i rufę[9]. Okręt został odholowany do Istinye[9] i powrócił do służby po remoncie dopiero w 1917 roku[2]. Pozostał jedynym z niewielu większych tureckich okrętów aktywnych po lipcu 1918 roku[10].

Po utworzeniu świeckiej Republiki Turcji, w 1924 roku okręt został przemianowany na „Berk”[2]. W 1923 roku był niekatywny[11]. Na przełomie 1924/1925 został wyremontowany przez T C Gölcük Tersane w Gölcük i ponownie wcielony do służby w 1925 roku[2].

W latach 1937-1938 okręt przeszedł modernizację w T C Gölcük Tersane[2]. Po modernizacji uzbrojenie stanowiły 2 działa kalibru 88 mm Krupp o długości lufy L/40 na pokładzie dziobowym i rufowym, 4 działka kalibru 37 mm Krupp i 2 wyrzutnie torped. W odróżnieniu od okrętu bliźniaczego, „Berk” mógł ponadto stawiać 25 min[2].

Podczas II wojny światowej Turcja była neutralna i okręt nie uczestniczył w walkach. Został wycofany ze służby w 1945 roku i złomowany w latach 1953-1955 w Izmicie[2].

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Bernd Langensiepen, Ahmet Güleryüz: The Ottoman steam navy 1828-1923. Conway Maritime Press, 1995. ISBN 0-85177-610-8. (ang.)
  • Robert Gardiner, Randal Gray: Conway’s All The World’s Fighting Ships 1906-1921. (red.). Londyn: Conway Maritime Press, 1985, s. 392. ISBN 0-85177-245-5. (ang.)