Otwórz menu główne

Bernikla kanadyjska

Bernikla kanadyjska[5] (Branta canadensis) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Udomowiona w XVIII wieku, często hodowana w amerykańskich i brytyjskich parkach, ogrodach, ale bez znaczenia gospodarczego.

Bernikla kanadyjska
Branta canadensis[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Podrodzina gęsi
Rodzaj Branta
Gatunek bernikla kanadyjska
Synonimy
  • Anas canadensis Linnaeus, 1758[2][3]
Podgatunki
  • B. c. occidentalis (S. F. Baird, 1858)
  • B. c. fulva Delacour, 1951
  • B. c. maxima Delacour, 1951
  • B. c. parvipes (Cassin, 1852)
  • B. c. moffitti Aldrich, 1946
  • B. c. interior Todd, 1938
  • B. c. canadensis (Linnaeus, 1758)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Zasięg pierwotny (ciemne kolory) i populacje introdukowane (jasne).


żółty: zasięg letni
zielony: zasięg całoroczny
niebieski: zasięg zimowy
różowy: zasięg letni populacji klasyfikowanej jako Branta hutchinsii

SystematykaEdytuj

Wyróżniono siedem podgatunków B. canadensis[6][7]:

  • B. canadensis occidentalis – południowo-zachodnia Alaska
  • B. canadensis fulva – wybrzeża południowej Alaski i zachodniej Kolumbii Brytyjskiej.
  • B. canadensis maxima – południowo-środkowa Kanada
  • B. canadensis parvipes – środkowa Alaska przez środkową Kanadę po północno-zachodnią Zatokę Hudsona
  • B. canadensis moffitti – południowo-zachodnia Kanada i północno-zachodnie USA
  • B. canadensis interior – środkowa i wschodnia Kanada
  • B. canadensis canadensis – południowo-wschodnia Kanada i północno-wschodnie USA

Takson B. canadensis hutchinsii (bernikla północna[5]) uznawany dawniej za podgatunek B. canadensis, został wydzielony jak osobny gatunek Branta hutchinsii[7].

WystępowanieEdytuj

W Europie hodowana w parkach i ogrodach jako ptak ozdobny. Uciekinierzy z niewoli utworzyli populacje na Wyspach Brytyjskich, w Skandynawii oraz Europie Zachodniej i na Rugii, być może również na Sardynii i Islandii. Są to mieszańce z przewagą B. canadensis canadensis. Na Nowej Zelandii wprowadzono mieszańce z przewagą B. canadensis maxima. Bernikla kanadyjska uznawana jest za jeden ze 100 najgroźniejszych gatunków obcych w Europie[8]. Stale rozszerza tu swój zasięg, konkurując z rodzimymi, europejskimi gatunkami gęsi. Potrafi się z nimi krzyżować, zwłaszcza z gęgawą Anser anser.

W Polsce od lat 80. XX w. corocznie obserwowane są zimujące bernikle, włącznie z dużym stadem na Zalewie Wiślanym. Część tych bernikli to uciekinierzy z ogrodów zoologicznych i prywatnych hodowli. W 2005 r. potwierdzono pierwszy udany lęg w Gdańsku[9]. W 2007 r. w różnych częściach Gdańska do lęgów przystąpiły już 4 pary bernikli, które wyprowadziły 15 młodych[10]. Mimo że ptaki odławiano i zatrzymywano w ogrodzie zoologicznym, nie zapobiegło to dalszemu wzrostowi liczebności tamtejszej populacji. W 2008 roku gniazdowanie tego gatunku stwierdzono na Kaszubach nad Jeziorem Somińskim w powiecie chojnickim oraz ponownie w Gdańsku. Co więcej, nad Jeziorem Somińskim był to najprawdopodobniej lęg mieszany z rodzimą gęgawą Anser anser[11]. Fakty te potwierdzają, że w Polsce trwa szybka inwazja tego gatunku, co może zagrozić gatunkom rodzimym[9].

MorfologiaEdytuj

Cechy gatunku 
Brak dymorfizmu płciowego. Głowa i szyja czarne, policzki i podgardle białe. Wierzch, boki i pierś brązowe z drobnymi białymi prążkami, pierś jaśniejsza. Podogonie białe, ogon, dziób i nogi czarne.
Wymiary średnie 
  • Długość ciała ok. 55–110 cm[7]
  • Rozpiętość skrzydeł 122–183 cm[7]
  • Masa ok. 1,3–6,5 kg[7]

Tryb życiaEdytuj

Biotop 
Pierwotnie tundra, bagna lub preria, zawsze jednak w pobliżu morskich brzegów, większych rzek albo jezior. Obecnie również łąki i pastwiska, a nawet parki miejskie, byle w pobliżu wody.
 
Jajo bernikli kanadyjskiej
Odgłos bernikli kanadyjskiej Branta canadensis
Gniazdo 
Na ziemi w pobliżu wody.
Jaja 
W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając 1–12 (zwykle 5 do 6) jaj. Jajo jest kremowobiałe o średnich wymiarach 86 x 52 mm i masie 163 g (u B. canadensis canadensis). Jaja europejskich mieszańców średnio ważą 220 g.
Wysiadywanie 
Jaja wysiadywane są przez okres 24 do 30 dni przez samicę, podczas gdy samiec strzeże gniazda. Pisklęta są zagniazdownikami. Usamodzielniają się po 40–86 dniach.
Pożywienie 
Pokarm roślinny z domieszką zwierzęcego. Zdobywa go głównie na lądzie.

HodowlaEdytuj

Bernikle kanadyjskie już 300 lat temu trzymano w królewskich ogrodach. Często zamieszkuje wielkomiejskie parki na Wyspach Brytyjskich.

Status w PolsceEdytuj

W Polsce bernikla kanadyjska nie podlega obecnie krajowemu ustawodawstwu – ani ochronie gatunkowej[12][a], ani łowieckiej[9]. Podlega natomiast obowiązującym w Polsce międzynarodowym aktom prawnym – konwencji berneńskiej (zał. III), konwencji bońskiej (zał. II) i Dyrektywie ptasiej UE, w świetle których jest gatunkiem łownym[9].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Była objęta ochroną częściową na mocy obowiązującego w latach 2004–2011 Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz.U. z 2004 r. nr 220, poz. 2237).

PrzypisyEdytuj

  1. Branta canadensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Anas canadensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2013-11-16]
  3. Carboneras 1992 ↓, s. 583.
  4. Branta canadensis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  5. a b P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: ANSERINI Vigors, 1825 (1815) (wersja: 2019-07-21). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-09-24].
  6. Frank Gill, David Donsker (red.): Screamers, ducks, geese, swans (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-09-24].
  7. a b c d e Carboneras, C., Christie, D.A. & Kirwan, G.M.: Canada Goose (Branta canadensis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 2019-09-24].
  8. 100 of The Worst (ang.). DAISIE project. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-25)].
  9. a b c d Branta canadensis. W: Księga gatunków obcych inwazyjnych w faunie Polski [on-line]. Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-03)].
  10. Orzeczenia Komisji Faunistycznej 2009
  11. Orzeczenia Komisji Faunistycznej 2008
  12. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)

BibliografiaEdytuj

  • Carles Carboneras: Family Anatidae (Ducks, geese and Swans). W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992. ISBN 84-87334-10-5. (ang.)

Linki zewnętrzneEdytuj