Berszad[2][3] (ukr. Бе́ршадь[4]) – miasto na Ukrainie, w obwodzie winnickim, siedziba władz rejonu berszadzkiego. Historycznie miasto leży na wschodnim Podolu.

Berszad
Бершадь
Ilustracja
Kaplica Moszyńskich
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód Flag of Vinnytsia Oblast.svg winnicki
Rejon berszadzki
Wysokość 171 m n.p.m.
Populacja (2019)
• liczba ludności

12 681[1]
Nr kierunkowy +380 4352
Kod pocztowy 24400-24404
Położenie na mapie obwodu winnickiego
Mapa lokalizacyjna obwodu winnickiego
Berszad
Berszad
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Berszad
Berszad
Ziemia48°22′22″N 29°31′57″E/48,372778 29,532500
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina
Mapa województwa bracławskiego z 1648 r. Miejscowość w południowej części mapy

Prywatne miasto szlacheckie położone w województwie bracławskim było w 1789 własnością Fryderyka Józefa Moszyńskiego[5].

HistoriaEdytuj

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1459.

W bracławskiém województwie leżąca Berszada jest pamiątką poświęcenia się i cnót księcia Jerzego Zbaraskiego, jej dziedzica. Była obwarowana silnie, Turcy się jéj lękali. Prześladowało ich, jak wiémy, widmo kozackiej napaści, które obrażały i drażniły Stambuł więcej niż szkodziły. Zdawało się im, że z Berszady pochodzą te napady. Za staraniem księcia Zbaraskiego była silnie obwarowaną; w wojnach tatarskich nie była zdobyta. (...)[6]

W miejscowości istniał zamek[7]. W 1617 roku został zburzony na żądanie Turcji na co zgodzono się w Traktacie w Buszy. W 1627 roku miasto Berszada należało do kasztelana krakowskiego Jerzego Zbaraskiego[8]. W 1787 w Berszadzie stacjonował 5 Pułk Koronny Przedniej Straży.

W 1793 miejscowość została zajęta przez Rosję na skutek II rozbioru Polski. Pod zaborami siedziba gminy Berszada(ukr.) w powiecie olhopolskim guberni podolskiej. W pierwszej połowie XIX w. został wybudowany tu przez Piotra Moszyńskiego pałac w stylu florenckiego empire (klasycyzm). Przetrwał w niezmienionej postaci do początku XX w.[9] Z zespołu pałacowego zachowały się park i kaplica z grobami Moszyńskich i Jurjewiczów[10].

Po okresie zaborów Berszad nie powrócił do Polski i został częścią ZSRR. W latach 1941-1944 był okupowany przez Rumunię.

Miasto od 1966 roku[11].

W 1989 liczyło 14 134 mieszkańców[12][11].

W 2013 liczyło 13 160 mieszkańców[13].

Urodzeni w BerszadzieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2019 року. Державна служба статистики України. Київ, 2019. стор.12
  2. Berszada w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.
  3. Berszad w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo. Warszawa 1900.
  4. Nieoficjalny portal rejonu berszadzkiego
  5. Микола Крикун, Воєводства Правобережної України у XVI-XVIII століттях: Статті і матеріали, Lwów 2012, s. 522.
  6. Eustachy Iwanowski, Rozmowy o polskiéj koronie, Kraków 1873, na str. 539
  7. Antoni Urbański: Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi, (II cz. książki Memento kresowe). Warszawa: 1928, s. 35.
  8. Latyfundia książąt Zbaraskich w XVI i XVII wieku, w: Przegląd Nauk Historycznych 2009, R. VIII, nr 1, s. 66.
  9. Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 10: Województwo bracławskie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1996, s. 30-33, ISBN 83-04-04314-9, ​ISBN 83-04-03701-7​ (całość).
  10. Antoni Urbański: Z czarnego szlaku i tamtych rubieży: zabytki polskie przepadłe na Podolu, Wołyniu, Ukrainie. Warszawa: 1928, s. 44.
  11. a b Бершадь // Большой энциклопедический словарь (в 2-х тт.). / редколл., гл. ред. А. М. Прохоров. том 1. М., "Советская энциклопедия", 1991. стр.132
  12. Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу
  13. Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року. Державна служба статистики України. Київ, 2013. стор.42

LiteraturaEdytuj

 
Pałac Moszyńskich przed 1928 r.