Otwórz menu główne

Białorzytka pustynna

Białorzytka pustynna (Oenanthe deserti) – gatunek ptaka z rodziny muchołówkowatych (Muscicapidae).

Białorzytka pustynna
Oenanthe deserti[1]
(Temminck, 1825)
Ilustracja
Samiec
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Rodzina muchołówkowate
Rodzaj Oenanthe
Gatunek białorzytka pustynna
Synonimy
  • Saxicola deserti Temminck, 1825[2]
Podgatunki
  • O. d. homochroa (Tristram, 1859)
  • O. d. deserti (Temminck, 1825)
  • O. d. oreophila (Oberholser, 1900)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Jajo podgatunku O. d. homochroa

Podgatunki i zasięg występowaniaEdytuj

Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny wyróżnia trzy podgatunki O. deserti[4]:

Granice zasięgów ptaków danego podgatunku nie są dokładnie określone, powyższe są jedynie przybliżone[2]. W Polsce obserwowano dwukrotnie młodociane samce w październiku 1997 (jednego na Mierzei Helskiej, jednego w Darłówku)[5], następnie na Helu młodocianą samicę 13 października 2016 i w kolejnych dniach[6][7].

MorfologiaEdytuj

Długość ciała wynosi 14–15 cm, masa ciała 15–34 g[2]. Wielkością i sylwetką białorzytki pustynne przypominają białorzytki zwyczajne. Występuje dymorfizm płciowy w upierzeniu. U samca gardło i policzek czarne oraz czarny ogon i białe białe barkówki, które u stojącego ptaka oddzielają płowy wierzch ciała od czarnych skrzydeł. Kuper i pokrywy nadogonowe białe. U samicy brak czarnych elementów na głowie, ponadto jest mniej rozpoznawalna – cechą rozpoznawczą jest biały kuper i całkowicie czarny ogon[5].

Ekologia i zachowanieEdytuj

Białorzytki pustynne gniazdują na stepach, półpustyniach i obrzeżach pustyń z nielicznymi roślinami, nad brzegami rzek, w uedach, kamieniołomach i ruinach. Podczas zimowania przebywają na podobnych siedliskach, jak w trakcie lęgów. Żywią się głównie owadami, zjadają również niewielkie nasiona[5].

Okres lęgowy w Maroku trwa od lutego do czerwca, od środka marca do końca maja w Algierii i Tunezji, od maja do lipca w Egipcie[2]. Gniazdo to raczej nieporęczna konstrukcja, utworzona z trawy i korzonków. Wyściółkę stanowią delikatniejsze trawy, wełna, włosie lub pióra. Umiejscowione jest w zagłębieniu przy drogach, na brzegu rzeki, ścianie skalnej, ścianie, na moście lub innej budowli, pod kamieniem, krzewem lub stertą kamieni, między wystającymi korzeniami lub w starej norze gryzonia. Zniesienie liczy od 3 do 6 jaj[8].

Status i ochronaEdytuj

IUCN uznaje białorzytkę pustynną za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2016). BirdLife International wymienia 5 ostoi ptaków IBA, w których stwierdzono te białorzytki – 4 w Jordanii i jedną w Omanie[9].

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[10].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Oenanthe deserti, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f g Collar, N: Desert Wheatear (Oenanthe deserti). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 16 października 2016].
  3. Oenanthe deserti. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. Frank Gill, David Donsker (red.): Chats, Old World flycatchers (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2, 22 czerwca 2019. [dostęp 12 września 2019].
  5. a b c Dominik Marchowski: Ptaki Polski. Kompletna lista 450 stwierdzonych gatunków. Wyd. 1. Warszawa: SBM, 2015, s. 411. ISBN 978-83-7845-983-5.
  6. Białorzytka pustynna (wyniki wyszkukiwania). Clanga. [dostęp 12 września 2019].
  7. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 33. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2016. „Ornis Polonica”. 58, s. 83–116, 2017. 
  8. Ashpole, J., Burfield, I., Ieronymidou, C., Pople, R., Wheatley, H. & Wright, L: Oenanthe deserti -- (Temminck, 1825). BirdLife International, 31 marca 2015. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-10-18)].
  9. Desert Wheatear Oenanthe deserti. BirdLife International. [dostęp 12 września 2019].
  10. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)