Otwórz menu główne

Białuty (województwo warmińsko-mazurskie)

wieś w województwie warmińsko-mazurskim
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie warmińsko-mazurskim, w gminie Iłowo-Osada. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.

Białutywieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie działdowskim, w gminie Iłowo-Osada. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ciechanowskiego.

Białuty
Kościół katolicki w Białutach
Kościół katolicki w Białutach
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat działdowski
Gmina Iłowo-Osada
Liczba ludności 600
Strefa numeracyjna (+48) 23
Kod pocztowy 13-242
Tablice rejestracyjne NDZ
SIMC 0116369
Położenie na mapie gminy Iłowo-Osada
Mapa lokalizacyjna gminy Iłowo-Osada
Białuty
Białuty
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Białuty
Białuty
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Białuty
Białuty
Położenie na mapie powiatu działdowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu działdowskiego
Białuty
Białuty
Ziemia53°12′43,5″N 20°23′44,9″E/53,212083 20,395806

Spis treści

Rys historycznyEdytuj

Wieś powstała przed 1371 rokiem. W wyniku działań właścicieli majątku w czasie reformacji ostała się tu parafia katolicka pw. św. Jakuba Apostoła (jedna z czterech w Prusach). Po mazowieckiej stronie granicy bardzo popularne były białuckie odpusty. Podczas jednego z nich 25 lipca 1709 roku przywleczona została do Prus cholera, która szalała na tych terenach przez następne 3 lata. W wyniku zarazy wymarła niemal cała wieś.

Wieś, podobnie jak okoliczne ziemie, leży na terenach granicznych, na których można dostrzec wpływy różnych kultur – mazowieckiej i pruskiej. Tereny te znajdowały się, w zależności od działań wojennych, raz po stronie Rzeczypospolitej, raz poza jej granicami. Niedaleko wsi można zauważyć jeszcze fragmenty XIV-wiecznego wału granicznego usypanego przez książąt mazowieckich.

W okresie międzywojennym stacjonowała tu placówka Straży Celnej „Białuty”[1].

Do połowy 1920 roku należała do powiatu nidzickiego[2], następnie 1920-56 do działdowskiego[3], 1956-72 do powiatu mławskiego[3], a od 1999 ponownie do działdowskiego.

Relikty przeszłości i zabytkiEdytuj

  • Przy wjeździe do wsi stoją nieużywany kościół ewangelicki i dawna pastorówka – oba budynki z 1904 roku, wzniesione przy wsparciu funduszu utworzonego dla uczczenia 200-rocznicy koronacji Fryderyka I. Na wieży kościelnej zachowała się do dziś kamienna tablica upamiętniająca to wydarzenie. Kościół wzniesiono w stylu neogotyckim z czerwonej cegły, ściany częściowo otynkowano. Niestety, budynki pozbawione opieki popadają w ruinę.
  •   Kościół katolicki wzniesiono w 1884 roku na miejscu poprzedniego drewnianego. Jest to również budowla z czerwonej cegły, w stylu neogotyckim – jednak dużo skromniejsza od kościoła ewangelickiego. We wnętrzu zachowało się wyposażenie z epoki. Obok świątyni znajdują się zabudowania probostwa.

Zobacz teżEdytuj

Miejsca pamięciEdytuj

W Lesie Białuckim znajduje się pomnik ku czci pomordowanych w latach 1941-1945 ufundowany w dziesiątą rocznicę wyzwolenia. Obok znajdują się zbiorowe mogiły więźniów zamordowanych przez hitlerowców w niemieckim obozie koncentracyjnym Soldau (KL) w Działdowie.

Rezerwat przyrodyEdytuj

Przy miejscowym Leśnictwie Białuty (należącym do Nadleśnictwa Dwukoły) powstał rezerwat torfowiskowy "Świńskie Bagno". Przedmiotem ochrony są tu ekosystemy torfowiskowe i leśne.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Kalendarz z szematyzmem funkcjonariuszy Straży Celnej na rok 1927, Nakładem Zarządu Internatu imienia dra Władysława Rasińskiego dla Dzieci Funkcjonariuszy Straży Celnej., 1927, s. 228.
  2. Dz.U.M.B.Dz.Pr. 1920 nr 33 poz. 292, Dz.U.M.B.Dz.Pr. 1921 nr 34 poz. 529
  3. a b Dz.U. 1955 nr 44 poz. 282

BibliografiaEdytuj

  • Wojciech Wółkowski, Działdowo i okolice. Przewodnik, 2006
  • materiały promocyjne gminy