Otwórz menu główne

Bieździadka

wieś w województwie podkarpackim
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: potok Bieździadka.

Bieździadka (daw. Bieździatka) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jasielskim, w gminie Kołaczyce[3][4].

Bieździadka
Kapliczka z XIX w.
Kapliczka z XIX w.
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jasielski
Gmina Kołaczyce
Liczba ludności (2011) 1425[1][2]
Strefa numeracyjna 13
Kod pocztowy 38-214
Tablice rejestracyjne RJS
SIMC 0353891
Położenie na mapie gminy Kołaczyce
Mapa lokalizacyjna gminy Kołaczyce
Bieździadka
Bieździadka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bieździadka
Bieździadka
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Bieździadka
Bieździadka
Położenie na mapie powiatu jasielskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jasielskiego
Bieździadka
Bieździadka
Ziemia49°48′03″N 21°29′30″E/49,800833 21,491667

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Od wschodu sąsiaduje z Lublicą, od zachodu z Bieździedzą, od północy z Sowiną. Przez miejscowość przebiega droga powiatowa Kołaczyce - Lubla.

Geneza nazwyEdytuj

Jan Długosz w „Liber beneficiorum” odnotował: „Wieś oddal. na półn. wsch. od Jasła 6 km. Dawna nazwa Besdziadka. W XV w. dziedzicem B. Helvigus z Bieździedzy, h. Grzymała”[5].

HistoriaEdytuj

Według jednej z wersji Bieździadka i sąsiadująca z nią Bieździedza zostały założone przez ojca i syna[6].

Od końca XVI wieku obie wsie należały do rodziny Romerów. Rodzina ta w przeszłości osiadła na ziemiach polskich przybywając z Saksonii i uległa spolszczeniu. Nobilitowana została w 1543 i otrzymała herb Jelita. Potomkowie tego zasłużonego dla Polski rodu zamieszkiwali zarówno w dworze w Bieździadce, jak i we dworze w Bieździedzy do 1944[7].

Aleksander Romer odziedziczył po ojcu stary, drewniany alkierzowy dwór, który rozbudował, otynkował i wyposażył wnętrza. Po Aleksandrze dwór przejął jego syn Cyprian, który mieszkał w nim jeszcze w końcu XVIII w. Cyprian na przełomie XVIII i XIX wieku pobudował nowy dwór w innym miejscu (na piwnicach innego budynku), który przetrwał do 1990 roku kiedy to został zrównany z ziemią[7].

Wieś znana była z manufaktury tapiceri (szpalerów, ornatów) czynnej w II poł. XVIII w. Ówczesny właściciel wsi Aleksander Romer po dłuższym pobycie w Warszawie powrócił wraz z instruktorem-tkaczem Pawłem i założył tu warsztat tkacki. Wytworzone tutaj ornaty opisywali historycy sztuki, m.in. Stanisław Tomkowicz[8], Julian Pagaczewski, Tadeusz Mańkowski oraz Agnieszka Bender. W literaturze podaje się różne okresy w jakich działał zakład. Zdaniem Agnieszki Bender były to lata ok. 1760-1772[7], natomiast Andrzej Kozioł Lechowski twierdzi, że zakład produkował ornaty w latach 1760-1780[9]. Odnotowano ich istnienie (osiem sztuk) w kościele w Bieździedzy, w Krośnie w kościele u Kapucynów, Jarosławiu w kościele u Dominikanów, w kościele w Chlewiskach koło Radomia, w Muzeum Narodowym w Krakowie, w Muzeum Okręgowym w Tarnowie oddział Zamek w Dębnie i w Muzeum Archidiecezjalnym w Przemyślu.

W 2. połowie XIX wieku właścicielem dóbr był Stanisław Romer[10][11][12][13].

W okresie II wojny światowej na terenie wsi (przysiółek Łazy), wyznaczono zasadnicze zrzutowisko „Jaskółka” dla samolotów alianckich[14] (zapasowe k. Żmigrodu). Płk Łukasz Grzywacz-Świtalski, ówczesny komendant inspektoratu AK Krosno-Jasło w książce „Z walk na Podkarpaciu” szeroko opisuje działania placówki zrzutowiska „Jaskółka” oraz podejmowane próby zrzutów[15]. W Bieździadce, po kilku próbach, dopiero w nocy z 18 na 19 czerwca 1944 roku, udaje się przyjęcie części zrzutu wykonanego przez samolot „Halifax” z bryt. 148 Dywizjonu Specjalnego Przeznaczenia RAF[16]. Z uwagi na niebezpieczeństwo przejęcia zrzutu przez Wehrmacht (od kwietnia 1944 roku, Niemcy kwaterują we dworach Bieździedzy i Bieździadce[16]), samolot pozostałą część 12 tonowego zrzutu wykonuje na zrzutowisku zapasowym k. Żmigrodu.

ZabytkiEdytuj

Podczas prac wykopaliskowych prowadzonych w różnym okresie zidentyfikowano szereg „starożytności”, które zostały spisane i przekazane do przechowania w muzeach.

  • Wykopaliska z grodziska zwanego „Basztą”: kafle średniowieczne polewane i terakotowe z figurkami ludzkimi, świętymi, zwierzętami, herbami; ostrogi i wędzidła żelazne; garnki i trawnice
  • Pamiątki i osobliwości - Mandragora. Miniaturowe portreciki z XVIII w., srebra, sztambuchy, dokumenty i listy z XVII i XVIII w. rodziny Romerów i Marasse, inwentarz dóbr Bieździadka z 1741 roku, ornat gobelinowy z kościoła w Bieździedzy przechowywany na dworze
  • cmentarz z okresu I wojny światowej; cmentarz wojenny nr 41 w Bieździadce na którym pochowani są żołnierzy niemieccy i rosyjscy, którzy polegli 7 i 8 maja 1915 r. zlokalizowany we wschodniej części wsi
  • Inne - ogród dworski z pięknymi drzewami i aleją grabową; obelisk z piaskowca (wys. ok. 2,30 m) z napisami w czterech rzędach: I-tu cnota dobroć-jest uwińczona-przez wdzięczne-serca-niech będzie-czczona; II-dn. 22 czerwca-roku 1815-Cyprian-Romer-tu-uwieńczony-przez zonę-i dzieci swe-wielbiony-błogosław-Boże-świetne kroki-jego-a na wieczne wieki-złóż sławę-na niego; III-ten kolos jest-dla Ciebie-o mężu-kochany-ręką miłości-na wieczność-zdziałany; IV-1893 R. P. - december

Z miejscowością wiąże się także pewna miejscowa historia-przypowiastka, która głosi, że kiedy po przysłowiową babcię przyszła śmierć, babcia zaczęła wołać: -Bież dziadka bież dziadka.. i tak powstała Bieździadka.

BibliografiaEdytuj

  • Agnieszka Bender, Tapiserie z Bieździadki - manufaktury Aleksandra Romera czynnej w latach ok. 1760-1772, w: „Kresy południowo-wschodnie. Historia i tradycja”. rok I, zeszyt I, 2003.
  • Julian Pagaczewski, Gobeliny polskie. Kraków 1929.
  • Elżbieta Pohorska, Badania wałów ziemnych w Bieździadce. Materiały i sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego za lata 1973-1975. Rzeszów 1979.
  • Stanisław Tomkowicz, Fabryka gobelinów w Bieździadce. Kraków 1891.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-13].
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Jan Długosz, Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis, II 288
  6. „Opis powiatu jasielskiego”. Władysław Sarna, Jasło 1908, s. 523-538
  7. a b c „Tapiserie z Bieździadki - manufaktury Aleksandra Romera czynnej w latach ok. 1760-1772”. Agnieszka Bender, w: „Kresy południowo-wschodnie. Historia i tradycja”. rok I, zeszyt I, 2003
  8. Stanisław Tomkowicz, Fabryka gobelinów w Bieździadce (1760-1790) - Sprawozdania Komisji do Badania Historii Sztuki w Polsce, t.5, Kraków 1896, s. CXXVI-CXXVII.
  9. Andrzej Kozioł Lechowski, Parafia Bieździedza w ciągu dziejów. Dokumenty i źródła, Rzeszów 1997, s. 39
  10. Tadeusz Pilat: Skorowidz dóbr tabularnych w Galicyi z Wielkiem Ks. Krakowskiem. Lwów: 1890, s. 12, 110.
  11. Baza właścicieli i dóbr ziemskich. Stanisław Romer. genealogia.okiem.pl. [dostęp 2016-07-24].
  12. Historia. biezdziedza-regionalna.strefa.pl. [dostęp 2016-07-24].
  13. Dziennik urzędowy. Wykaz posiadaczy dóbr tabularnych uprawionych do wyboru posłów w ciele wyborczym posiadaczy większych majętności byłego obwodu Żółkiewskiego, Samborskiego i Tarnowskiego. „Gazeta Lwowska”, s. 1159, Nr 198 z 28 sierpnia 1872. 
  14. Zrzutowisko L.dz. 5402/44 (7 km na płn. od Jasła) w kartotece Oddziału VI Sztabu NW figurowało pocz. pod nr 420, od 30 kwietnia 1944, pod nr 140 [w:] Mroczkowski K., Operacje zrzutowe lotnictwa aliantów zachodnich i funkcjonowanie zrzutowisk AK na terenie dystryktu krakowskiego i galicyjskiego w latach 1941-1944 (praca doktorska) Uniwersytet Rzeszowski, Rzeszów 2007, s. 107
  15. Grzywacz-Świtalski Ł., Z walk na Podkarpaciu, Warszawa 1971, s. 178-182
  16. a b Op.cit., s. 108

Linki zewnętrzneEdytuj