Biegus tundrowy

Biegus tundrowy[4] (Calidris pusilla) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Bliski zagrożenia wyginięciem.

Biegus tundrowy
Calidris pusilla[1]
(Linnaeus, 1766)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

siewkowe

Podrząd

bekasowce

Rodzina

bekasowate

Podrodzina

biegusy

Plemię

Calidrini

Rodzaj

Calidris

Gatunek

biegus tundrowy

Synonimy
  • Tringa pusilla Linnaeus, 1766
  • Ereunetes pusillus (Linnaeus, 1766)[2]
  • Eurenetes pusillus (Linnaeus, 1766)[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     okres lęgowy

     przeloty

     zimowiska

SystematykaEdytuj

Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1766 roku Karol Linneusz w 12. edycji Systema Naturae. Autor nadał mu nazwę Tringa pusilla, a jako miejsce typowe wskazał Santo Domingo[2][5][6]. Obecnie gatunek zaliczany jest do rodzaju Calidris[4][7][8]. Nie wyróżnia się podgatunków[7][8].

WystępowanieEdytuj

Biegus tundrowy zamieszkuje północną Kanadę oraz północną i zachodnią Alaskę, ostatnio skolonizował też północną część Półwyspu Czukockiego[7]. Zimuje na pacyficznym wybrzeżu Ameryki od Meksyku po południowe Peru oraz wybrzeżu atlantyckim od Jukatanu i Antyli po środkową Argentynę. Sporadycznie zalatuje do Europy, w tym do Polski (na terenie kraju stwierdzony tylko 5 razy, ostatnio w 2012[9])[10].

MorfologiaEdytuj

Wygląd
Samica nieco większa od samca. Obie płci w szacie godowej mają szary wierzch ciała pokryty gęstymi, brązowymi plamami ciemniejszymi na łopatce. Pierś i boki z ciemnym kreskowaniem. Spód ciała biały. W upierzeniu spoczynkowym wierzch ciała jednolicie szarobrązowy. Przez oko ciemny pasek. Pozostała część ciała biała.
Wymiary średnie
długość ciała 13–15 cm[5]
rozpiętość skrzydeł 34–37 cm[5]
masa ciała 20–41 g[5]

Ekologia i zachowanieEdytuj

Biotop
Tundra, poza okresem lęgowym wybrzeża morskie łącznie z lasami mangrowymi.
Gniazdo
Zagłębienie w ziemi wysłane materiałem roślinnym[5].
Jaja
W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w czerwcu lub na początku lipca 3–4 jaja[5].
Wysiadywanie, opieka nad pisklętami
Jaja wysiadywane są przez okres 20–22 dni przez obydwoje rodziców. Samica zwykle zostawia młode pod opieką samca po 0–11 dniach od wyklucia. Sporadycznie to samiec pierwszy opuszcza rodzinę[5].
Pożywienie
Drobne bezkręgowce, np. owady i ich larwy, pająki, ślimaki i inne mięczaki, wieloszczety; także nasiona. W trakcie wiosennej migracji na północ przez wschodnie USA chętnie zjada jaja skrzypłoczy (Limulus polyphemus)[5].

Status i ochronaEdytuj

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 2012 roku uznaje biegusa tundrowego za gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened), wcześniej klasyfikowała go jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). W 2006 roku liczebność światowej populacji szacowano na 2,2 miliona osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy[3].

W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[11].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Calidris pusilla, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c D. Lepage: Semipalmated Sandpiper Calidris pusilla. [w:] Avibase [on-line]. [dostęp 2023-02-01]. (ang.).
  3. a b Calidris pusilla, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. a b Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Arenariinae Stejneger, 1885 (1840) - biegusy (Wersja: 2020-01-12). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-04-13].
  5. a b c d e f g h Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal (red.): Handbook of the Birds of the World. T. 3: Hoatzin to Auks. Barcelona: Lynx Edicions, 1996, s. 520. ISBN 84-87334-20-2. (ang.).
  6. K. Linneusz, Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, wyd. 12, t. 1 cz. 1, Holmiae 1766, s. 252 (łac.).
  7. a b c Van Gils, J., Wiersma, P. & Kirwan, G.M.: Semipalmated Sandpiper (Calidris pusilla). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. Lynx Edicions, Barcelona, 2020. [dostęp 2020-02-02].
  8. a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v13.1). [dostęp 2023-02-01]. (ang.).
  9. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 29. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2012. „Ornis Polonica”. 54, s. 109–150, 2013. 
  10. wynik wyszukiwania: Calidris pusilla. [w:] Tarsiger.com [on-line]. [dostęp 2021-04-13]. (ang.).
  11. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

Linki zewnętrzneEdytuj