Bitwa nad Sutjeską

Bitwa nad Sutjeską (serb.-chorw. Bitka na Sutjesci, serb. Битка на Сутјесци) – była połączonym atakiem sił Osi, trwała od 15 maja do 16 czerwca 1943 roku, jej celem było unicestwienie partyzanckiej armii w Jugosławii, w pobliżu rzeki Sutjeska, w południowo-wschodniej Bośni. Niepowodzenie ofensywy stało się punktem zwrotnym dla Jugosławii podczas II wojny światowej.

Bitwa nad Sutjeską
II wojna światowa
Ilustracja
Mapa działań (hiszp.)
Czas 15 maja16 czerwca 1943
Miejsce okolice rzeki Sutjeska, południowo-wschodnia Bośnia
Terytorium Jugosławia
Przyczyna dążenie okupantów do zniszczenia partyzantki
Wynik taktyczny sukces partyzantów
Strony konfliktu
 Jugosławia  III Rzesza
 Włochy
 Bułgaria
 Chorwacja
Dowódcy
Josip Broz Tito
Sava Kovačević †
Koča Popović
Peko Dapčević
Radovan Vukanović
Alexander Löhr
Rudolf Lüters
Siły
22 148 127 000
Straty
7543 zabitych Niemcy:
583 zabitych,
1760 rannych
Włosi
290 zabitych,
541 rannych
Chorwaci
40 zabitych,
166 rannych
Położenie na mapie Jugosławii
Mapa lokalizacyjna Jugosławii
miejsce bitwy
miejsce bitwy
Ziemia43°20′46″N 18°41′16″E/43,346111 18,687778

Operacja przeprowadzona została pod kryptonimem Operacja "Czarny" (niem. Schwarz), znana jest również jako Piąta Ofensywa Antypartyzancka (serb.-chor. Peta Neprijateljska Ofenziva).

OperacjaEdytuj

 
Partyzanci w górach

Państwa Osi zgromadziły 127 000 żołnierzy, złożonych z dywizji niemieckich, włoskich, chorwackich i bułgarskich oraz ponad 300 samolotów. Zgrupowanie NOVJ liczyło 22 148 żołnierzy w 16 brygadach[1]. Celem operacji było otoczenie i likwidacja oddziałów partyzanckich.

9 czerwca Josip Broz Tito został raniony w ramię od bomby. Według niepotwierdzonych relacji ocalenie zawdzięczał swojemu psu. 13 czerwca zginął płk Sava Kovačević, jeden z najbardziej znanych dowódców partyzanckich. W końcowej fazie realizacji operacji Niemcom udało się otoczyć partyzantów, jednak partyzanci wyszli z otoczenia przełamując linie niemieckich dywizji 118 i 104 oraz chorwackiej dywizji nad rzeką Sutjeska i przechodząc do wschodniej Bośni. Okupione to zostało znacznymi stratami. W bitwie zginęło łącznie 7543 partyzantów, tj. ponad 1/3 stanu[1]. Niemiecki generał Rudolf Lüters w końcowym raporcie ocenił, że „komunistyczni rebelianci” są dobrze zorganizowani, sprawni i z wysokim morale bojowym.

Sukces partyzantów poprawił ich reputację u lokalnej ludności, wzrosła liczba rekrutów, ponadto poskutkowało kontratakami we wschodniej Bośni przeciwko garnizonom we Vlasenicy, Srebrenicy, Olovo, Kladanj oraz Zvorniku w ciągu 20 dni po bitwie.

Bitwa była punktem zwrotnym w przejęciu kontroli nad Jugosławią przez Aliantów, stała się ważną częścią w powojennej kulturze.

Jednostki biorące udział w operacjiEdytuj

Siły partyzantówEdytuj

Liczące ponad 22 tys. partyzantów zgrupowanie dowodzone przez komendanta naczelnego NOV i POJ Josipa Broz Titę składało się z następujących jednostek:

Siły OsiEdytuj

W czasie całej ofensywy dowództwo nad 127 tys. żołnierzy Państw Osi sprawował gen-płk Alexander Löhr. Od strony taktycznej kierował nią gen. Rudolf Lüters, dowódca Korpusu Chorwackiego.

III Rzesza:

Królestwo Włoch:

  • 1 Alpejska Dywizja "Taurinense"[2]
  • 19 Dywizja Piechoty "Venecija"
  • 23 Dywizja Piechoty "Ferara"

Carstwo Bułgarii:

  • 61 Pułk Zabezpieczający
  • 63 Pułk Kombinowany

Niepodległe Państwo Chorwackie:

  • 4 Domobrańska Brygada Górska

Nawiązania w kulturzeEdytuj

W 1973 roku, w trzydziestolecie, bitwa stała się tematem filmu w reżyserii Stipe DelićaPiąta Ofensywa” („Sutjeska”) - był to jeden z najdroższych filmów kinematografii jugosłowiańskiej[3]. Scenariusz powstał w wyniku pracy ekipy międzynarodowej (Ugo Pirro, Siergiej Bondarczuk, Miljenko Smoje, Wolf Mankovitsch, Branimir Šćepanović), zaś wystąpili w nim m.in. Richard Burton jako Tito, Ljuba Tadić jako Sava, Relja Bašić, Ljubiša Samardžić, Irene Papas, Günter Meisner, Velimir Bata Živojinović; muzykę stworzył Mikis Teodorakis[3].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Marko Attila Hoare: Genocide and Resistance in Hitler's Bosnia: The Partisans and the Chetniks. Oxford University Press, 2006, s. 341. ISBN 0-19-726380-1.
  2. 1. alpska divizija Taurinense | Arhiv Znaci, znaci.net [dostęp 2019-04-09].
  3. a b Piąta ofensywa (1973) w bazie filmweb.pl [dostęp: 2017-02-06]

Linki zewnętrzneEdytuj