Bitwa o ujście rzeki

Bitwa o ujście rzeki lub Bitwa przy River Plate[1] lub Bitwa u ujścia La Platy (ang. The Battle of the River Plate) – brytyjski film wojenny z 1956 roku w reżyserii Michaela Powella i Emerica Pressburgera.

Bitwa o ujście rzeki
The Battle of the River Plate
Gatunek film wojenny
Rok produkcji 1956
Data premiery Wielka Brytania 24 października 1956
Kraj produkcji  Wielka Brytania
Język angielski
Czas trwania 119 min
Reżyseria Michael Powell,
Emeric Pressburger
Scenariusz Michael Powell
Emeric Pressburger
Główne role Peter Finch
Bernard Lee
Anthony Quayle
Muzyka Brian Easdale
Zdjęcia Christopher Challis
Scenografia Hein Heckroth
Don Picton
Kostiumy Jack Dalmayne
Montaż Reginald Mills
Produkcja Michael Powell
Emeric Pressburger
Wytwórnia The Rank Organisation
Dystrybucja The Rank Organisation
Budżet 274 000 ₤
Nagrody
1957 – BAFTA – nominacja w 3 kategoriach
Pancernik „Admiral Graf Spee” podczas samozatopienia, 1939

FabułaEdytuj

Fabuła filmu przedstawia jeden z epizodów początkowego okresu II wojny światowej na morzu – Bitwę u ujścia La Platy – historię wytropienia i osaczenia niemieckiego „pancernika kieszonkowego” „Admiral Graf Spee” przez okręty brytyjskie, stoczoną 13 grudnia 1939 w okolicy ujścia La Platy u wybrzeży Urugwaju, zakończoną samozatopieniem niemieckiego rajdera.

Obsada aktorskaEdytuj

i in.

O filmieEdytuj

Fabuła filmu oparta jest na faktach. Wydarzenia, postacie, a nawet okręty w nim pokazane (pomijając szczegóły) nie są fikcyjne. Wprawdzie nie zagrał w nim żaden z uczestników tamtych wydarzeń, jednak plenery oraz niektóre okręty są autentyczne. Zdjęcia kręcono m.in. w porcie Montevideo u ujścia La Platy z wykorzystaniem tysięcy miejscowych mieszkańców jako statystów (wielu z nich najprawdopodobniej pamiętało pokazywane wydarzenia).

Pomysł stworzenia filmu powstał w 1954 podczas pobytu dwóch jego producentów – Michaela Powella i Emerica Pressburgera na festiwalu filmowym w Argentynie. Jeden z dni postanowili poświęcić na obejrzenie wraku niemieckiego rajdera (zatopionego na płyciźnie i w dużej części widocznego nad poziomem wody). Spotkanie z jednym z brytyjskich oficerów marynarki i autobiograficzna książka jednego z kapitanów zatopionego przez „Spee'a” statków[a] stało się z kolei inspiracją do jednego z wątków filmu. Zdjęcia rozpoczęto rok później, 13 grudnia 1955 roku, w szesnastą rocznicę bitwy.

Film w swojej fabule na ogół zgodny jest ze szczegółami historycznymi. Pomija wątek samobójstwa dowódcy niemieckiego krążownika kapitana Hansa Langsdorffa, który zastrzelił się wkrótce po internowaniu.

W filmie wykorzystano dwie piosenki kompozytora Briana Easdale: „Dolores' Song” i „Rio de la Plata” w wykonaniu amerykańskiej śpiewaczki Muriel Smith, która dubbingowała głos April Olrich – filmowej Dolores[2].

Okręty użyte w filmie
 
USS „Salem”, który w filmie wcielił się w rolę „Admiral Graf Spee”
 
HMS „Sheffield” wykorzystany w filmie jako HMS „Ajax”
 
Indyjski krążownik INS „Delhi” użyty w filmie jako nowozelandzki HMNZS Achilles, którym był przed sprzedażą do indysjkiej marynarki woejennej
 
HMS „Cumberland”
 
HMS „Jamaica” jako HMS „Exeter”
 
HMS „Birmingham”
 
Brytyjski trałowiec typu „Ton” – w filmie urugwajska kanonierka „Urugwaj”
 
Brytyjski HMS „Battleaxe”. W filmie użyty jako jeden okrętów z którego filmowano morskie sceny batalistyczne
 
Amerykański USS „William R. Rush”. W filmie użyty jako jeden okrętów z którego filmowano morskie sceny batalistyczne

Okręty użyte w filmieEdytuj

W filmie zostały użyte dwa autentyczne okręty, które brały udział w bitwie. Były to krążowniki: nowozelandzki HMNZS Achilles, który wtedy służył już w marynarce indyjskiej jako INS „Delhi” oraz H.M.S. „Cumberland”. W role pozostałych uczestników bitwy wcieliły się: amerykański krążownik USS „Salem” jako „Admiral Graf Spee”, brytyjski krążownik HMS „Sheffield” jako HMS „Ajax”, HMS „Jamaica” jako HMS „Exeter”. Brytyjski lekki krążownik HMS „Birmingham” został wykorzystany w wielorakiej roli: odpalania salw z dział, przedstawienia eksplozji na pokładzie „Extera”, jako „Admiral Graf Spee” podczas pobierania zaopatrzenia z „Altmarka” oraz w scenie pogrzebu niemieckich marynarzy. Brytyjski tankowiec RFA „Olna” posłużył jako niemiecki zaopatrzeniowiec „Altmark”, brytyjski RFA „Fort Duquesne” jako niemiecki „Tacoma”, urugwajską kanonierkę „Urugwaj” „zagrał” jeden z brytyjskich trałowców typu „Ton”. Dwa niszczyciele: brytyjski HMS „Battleaxe” i amerykański USS „William R. Rush” posłużyły jako okręty z których filmowano sceny batalistyczne na morzu.

Użycie wszystkich tych jednostek w filmie oraz jego realizacja w bardziej lub mniej autentycznych plenerach było możliwe dzięki zaangażowaniu flot wojennych: Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Nowej Zelandii, Indii, Urugwaju, ich dowódców oraz lokalnych władz i ich przedstawicielstw, za co autorzy filmu wyrazili swoje podziękowanie w napisach początkowych filmu, w obsadzie wymieniając nawet nazwy wszystkich okrętów jakie „zagrały” w filmie oraz podając ich filmowe odpowiedniki.

OdbiórEdytuj

Film został bardzo dobrze przyjęty zarówno przez krytyków jak i widzów, również przez szefów wytwórni „The Rank Organisation” w której powstał. Po obejrzeniu gotowego już obrazu, zadecydowali oni o przesunięciu jego premiery o rok, po to aby w 1956 pokazać go na prestiżowej „The Royal Film Performance” – corocznej, uroczystej premierze filmu brytyjskiego z udziałem członków rodziny królewskiej, z której wpływy przeznaczane są na wsparcie ludzi z branży filmowej. Miała ona miejsce w kinie „Odeon Leicester Square”, 29 października 1956, w obecności królowej Elżbiety II i księżniczki Małgorzaty[3]. W 1957 roku film był czwartym pod względem oglądalności filmem w Wielkiej Brytanii, po tak znanych obrazach jak: Wyższe sfery, Doktor na wolności i Niezastąpiony kamerdyner[4]. W tym samym roku film otrzymał nominacje w trzech kategoriach (m.in. za Najlepszy Brytyjski Film, Najlepszy Brytyjski Scenariusz) do nagrody BAFTA[5]

PrzypisyEdytuj

  1. Marian B. Michalik (oprac.): Kronika filmu. Warszawa: Wydawnictwo KRONIKA – Marian B. Michalik, 1995, s. 430. ISBN 83-86079-03-7.
  2. The Battle of the River Plate (ang.). W: IMDb [on-line]. [dostęp 16 sierpnia 2019].
  3. Her Majesty: new book of photographs celebrating the life of Queen Elizabeth II (ang.). W: The Telegraph [on-line]. [dostęp 16 sierpnia 2019].
  4. The Battle of the River Plate (ang.). W: IMDb [on-line]. [dostęp 16 sierpnia 2019].
  5. Year of Presentation 1957 (ang.). W: BAFTA [on-line]. [dostęp 16 sierpnia 2019].

UwagiEdytuj

  1. Patrick Dove I Was A Prisoner on the Graf Spee

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj