Otwórz menu główne

Bogdan Jański

Sługa Boży, polski ekonomista, założyciel Zgromadzenia Zmartwychwstania Pańskiego

Bogdan Teodor Jański (ur. 26 marca 1807 w Lisowie, zm. 2 lipca 1840 w Rzymie) – polski działacz Wielkiej Emigracji, założyciel Zgromadzenia Zmartwychwstania Pańskiego oraz Sługa Boży Kościoła katolickiego.

Sługa Boży
Bogdan Jański

Bogdan Teodor Jański
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 26 marca 1807
Lisowo
Data i miejsce śmierci 2 lipca 1840
Rzym
Czczony przez Kościół katolicki
Przyczyna śmierci gruźlica
Miejsce spoczynku Kościół Zmartwychwstańców w Rzymie
ul. Via San Sebastianello 11
Narodowość polska
Edukacja Królewski Uniwersytet w Warszawie
Rodzice Piotr,
Agnieszka z d. Hryniewicka

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Bogdan Jański pochodził z wielodzietnej rodziny drobnoszlacheckiej, jako pierworodny syn Piotra herbu Doliwa oraz Agnieszki[a] z domu Hryniewickiej, herbu Przegonia[1]. Ojciec był żołnierzem napoleońskim i dzierżawcą dóbr narodowych, matka natomiast zajmowała się głównie gospodarstwem domowym i wychowaniem trzech synów: Bogdana, Antoniego i Stefana (czwarty – Stanisław zmarł w niemowlęctwie)[1]. Został ochrzczony w parafialnym kościele Świętej Trójcy w Winnicy jako Teodor, Ignacy, Bogdan[1].

W 1813 wraz z braćmi ciotecznymi zamieszkał na stancji u tkacza w Pułtusku, rozpoczynając elementarną edukację[2], po której w 1822 ukończył Szkołę Wojewódzką Ojców Benedyktynów w Pułtusku, jedną z najlepszych szkół w Królestwie, a następnie mając 15 lat pracował w niej jako nauczyciel matematyki, języka polskiego i kaligrafii[3]. W latach 1823–1827 podjął dalszą naukę na Królewskim Uniwersytecie Warszawskim, studiując prawo, filozofię, a następnie ekonomię, otrzymując tytuł magistra obojga praw (10 lipca 1827) i ekonomii politycznej (24 października 1827)[4][5]. Mając ukończone studia, podjął następnie praktykę protektora, czyli adwokata[6]. W sierpniu 1828 wygrał, organizowany przez Radę Politechniczną, konkurs na profesora nauk handlowych organizowanej w Warszawie pierwszej politechniki na ziemiach polskich[6], otrzymując stypendium i nominację rządową na to stanowisko oraz zalecenie odbycia kilkuletniego stażu naukowego w Paryżu (1828–1830) i Londynie (1830–1831)[4]. W przeddzień wyjazdu, 23 października 1828 wziął nieoczekiwanie ślub z Aleksandrą Zawadzką[b], córką działacza niepodległościowego płk. Augustyna Zawadzkiego w parafialnym kościele w Przewodowie, której później już nigdy nie zobaczył[7]. Tę zaskakującą decyzję podjął dla ratowania dziewczyny, która znalazła się w trudnej sytuacji, będąc w ciąży, zostając bez środków do życia oraz kontaktu z rodziną i ojcem dziecka[7]. Będąc na emigracji, gdy uczucia do niej wygasły, żałował później tego pochopnego kroku, który zagrodził mu drogę do kapłaństwa[7].

Pobyt za granicą był dla niego bardzo owocny. W Paryżu interesował się rozwojem nauk społeczno-politycznych, szczególnie zaś utopijnym, socjalistycznym saintsimonizmem, któremu oddawał swój zapał i siły przez półtora roku[4]. Wtedy utrwaliła się w nim idea nowego i sprawiedliwego ustroju społecznego[4]. Mimo iż cierpiał tam biedę i żył w nieustannych długach, a stypendium było niewystarczające, gorliwie podpatrywał u francuskich ekonomistów ich metody nauczania, które potem miał przenieść do Warszawy[4]. W czasie półrocznego pobytu w Londynie zaznajomił się ze słynnymi ekonomistami angielskimi: Robertem Owenem i Johnem Stuartem Millem, dużo czytał, przygotowywał szkice swych przyszłych wykładów, rozpoczynając nawet pracę nad swoim doktoratem[8].

Wiadomość o powstaniu listopadowym (1830–1831) doszła do niego, gdy przygotowywał się do odbycia kolejnej części stażu naukowego w Berlinie[4]. Podczas powstania Rząd Narodowy zlecił mu zadanie tajnego agenta i korespondenta rządowego[8], otrzymując wiosną 1831 stopień kapitana[4]. Na początku 1832, nie widząc dla siebie szans na powrót do kraju (car wcale nie zamierzał otwierać politechniki), postanowił pracować wśród polskich emigrantów, służąc im publicystyką, wykładami i działalnością charytatywno-społeczną[9]. W lipcu 1831 spotkał przebywającego w Paryżu Adama Mickiewicza, który potem stał się jego bliskim przyjacielem (przez pewien czas mieszkali nawet razem)[10]. Jański przetłumaczył na francuski Konrada Wallenroda, Dziady i Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego, był kierownikiem i korektorem paryskich wydań jego poezji, a zwłaszcza pierwszej edycji Pana Tadeusza (zajęło mu to całą wiosnę 1834)[10]. W tym okresie należał też krótko do Komitetu Narodowego Polski Joachima Lelewela i generała Jana Nepomucena Umińskiego, był stałym członkiem Towarzystwa Historyczno-Literackiego, redagował „Pielgrzyma Polskiego”, tłumaczył na język francuski nie tylko Mickiewicza, ale także niektóre utwory Stefana Witwickiego, Maurycego Mochnackiego i Lelewela. Współorganizował polską księgarnię w Paryżu i został pierwszym kierownikiem Biblioteki Polskiej[11].

Spotkania, lektury, medytacje czy rachunki sumienia były dla niego przyczyną jego wewnętrznej przemiany i odrodzenia religijnego[11]. Najpierw na początku 1832, po zerwaniu z saintsimonizmem, był gotów „rozumowo” uznać prawdy wiary, a po długiej (pięcioetapowej) spowiedzi generalnej (1834–1835) narodził się na nowo jako świecki apostoł emigracji, który w centrum swego działania zawsze miał odrodzenie religijne narodu i poszczególnych ludzi[4]. Dzięki poparciu i inspiracji Mickiewicza, uczestniczył w grudniu 1834, w powstaniu Związku Braci Zjednoczonych, w skład którego oprócz niego weszli m.in. Mickiewicz, Witwicki, Antoni Gorecki, Ignacy Domeyko, Cezary Augustyn Plater czy Józef Bohdan Zaleski[12]. Przez pół roku w każdy piątek spotykali się oni na mszy świętej, a potem u Mickiewicza czytali wspólnie Pismo Święte i rozprawiali o sposobach ratowania ojczyzny[13]. Po załamaniu się Związku, Jański z młodymi emigrantami: Adamem Celińskim, Piotrem Semenenko i Leonem Przecławskim założyli w czerwcu 1835 nową grupę apostolską pod nazwą Służba Narodowa, którego głównym celem było wprowadzanie zasad chrześcijańskich w życie publiczne i prywatne[14]. Wkrótce jednak i ta inicjatywa zakończyła się fiaskiem.

Kluczowym momentem do formowania życia opartego na zasadach życia zakonnego było założenie 17 lutego 1836 przez niego w Paryżu przy ulicy Notre Dame des Champs 11 tzw. Domku Jańskiego (fr. Maissonette de Janski), w którym grupa nawróconych przez niego młodych ludzi (przyszłych pierwszych zmartwychwstańców) zaczęła prowadzić wspólne życie[15]. W tym Domku, cztery dni po inauguracji działalności, pięciu emigrantów (bez Mickiewicza) złożyło uroczyste „śluby dozgonnej i braterskiej społeczności” oraz wybrało Jańskiego przewodnikiem nowej wspólnoty[4]. W przeciągu blisko trzech lat jej kierowania skupił on wokół siebie i wychował wybitnych uczniów m.in. Semenenkę, Edwarda Duńskiego, Józefa Malińskiego i Hieronima Kajsiewicza, którzy, podobnie jak on, przeżyli przemianę religijną. Ich też, jako pierwszych, posłał na studia teologiczne, najpierw do Paryża, a potem do Rzymu[15].

Od 1837 brał udział w pielgrzymkach i corocznych rekolekcjach u benedyktynów czy trapistów[16], a ponadto uczestniczył w codziennej mszy św., cotygodniowej spowiedzi oraz przystępował często do Komunii św[4]. Szczególnie ciężka dla Jańskiego i jego dzieła była zima 1838/39, bieda panowała tak wielka, że czasami bracia jedli tylko raz na dzień po kawałku chleba[16]. Do tego dochodziły intrygi wewnętrzne, spory, szkalowania, arogancja i tupet podopiecznych[16]. Coraz częściej, także ze względu na umartwienia, Jański zapadał na zdrowiu[4]. Świadectwem jego życia stał się prowadzony w latach 1828–1839 Dziennik[17], zapis jego burzliwego życia, wzlotów i upadków oraz jego romantycznej natury[4].

18 grudnia 1839 wyjechał do Rzymu, będąc już bardzo chorym, z mocno zaawansowaną gruźlicą do swoich braci[18]. Tam, uzyskawszy zgodę żony, miał rozpocząć studia teologiczne[4]. Mimo troskliwej opieki zmarł 2 lipca 1840 nad ranem wśród klęczących wokoło i modlących się braci, przyjmując dzień wcześniej sakrament namaszczenia chorych[19]. Pochowano go 3 lipca początkowo na rzymskim cmentarzu św. Wawrzyńca (obecnie Campo Verano), umieszczając na grobie łaciński napis[20]:

 
Hic resurrecturus quiescit.[c]

21 stycznia 1956 przeniesiono jego prochy do kościoła Zmartwychwstańców w Rzymie przy ulicy Via San Sebastianello 11[21].

Przesłanie duchowe i ideoweEdytuj

Bogdan Jański przekazał program odrodzenia religijnego i narodowego, przebywając na emigracji w okresie zaborów[4]. Dążył do odnowienia i ożywienia dawnych stowarzyszeń, bractw i cechów przeróżnych profesji pod opieką polskich świętych patronów oraz do zakładania bardziej nowoczesnych towarzystw, warsztatów czy szkół, wyróżniających się wzajemną współpracą i oparciem się w swojej działalności na nauce Ewangelii[4]. Widział też potrzebę odnowy życia zakonnego i parafialnego na wzór apostolskich wspólnot chrześcijańskich[4]. Odnowione uczelnie katolickie, zakony i parafie powinny, według niego, stanowić skuteczne ośrodki odnowy katolicyzmu[4].

Zostawił też po sobie specjalny styl traktowania ludzi oparty na miłości bliźniego, taktowności, delikatności, uczynności, skromności w zachowaniu czy rozwadze[4]. Tym promieniował i tym przyciągał do siebie. Miał talent pedagogiczny, pasję dzielenia się wiedzą z innymi oraz zmysł opiekuńczy[4]. Ludzi świeckich uczynił tymi, którzy mają być prawdziwymi świadkami Ewangelii. Doceniał wartość dzieł drukowanych jako niezbędnego środka w apostolstwie (sam bardzo dużo czytał), a także wielką surowość w traktowaniu swoich wad i przeżywającą nieraz „ciemności” wiarę w Opatrzność[4].

Zachował się także jego testament, który dyktował Edwardowi Duńskiemu na tydzień przed śmiercią[4]. W nim zapisał program dla wspólnoty, którą stworzył. Powinna ona posiadać kleryków z wyższymi święceniami[4]. Miejscem jej pracy winna być emigracja[4]. Sugerował otwarcie w Paryżu biblioteki, szkoły zawodowej, szpitala, seminarium duchownego, szkoły dla polskich artystów[4]. Szczególną troską chciał otoczyć nawrócenie emigracyjnej „lewicy” i masonerii. Nawoływał do tego, by świeccy bardziej skonsolidowali swe działanie[4].

Bogdan Jański pragnął wolności dla ojczyzny[4]. Nie szczędził sił, by zaprowadzać między rodakami nowy, chrześcijański porządek[4]. Wierzył w możliwość braterstwa i jedności wśród ludzi, bez względu na orientacje polityczne czy jakieś inne powody[4]. Istotą jego działalności była głęboka wiara w Zmartwychwstanie, które uczynił myślą tworzonego później Zgromadzenia, w oparciu o modlitwę i sakramenty Kościoła, aby starać się o świętość heroiczną i radykalną[4].

Proces beatyfikacyjnyEdytuj

Zgromadzenie Zmartwychwstańców przekonane o świątobliwości życia Bogdana Jańskiego zwróciło się 28 grudnia 2004 z prośbą do Stolicy Apostolskiej w celu wyniesienia go na ołtarze, która to 21 kwietnia 2005 wydała tzw. Nihil obstat dotyczący postępowania beatyfikacyjnego[22].

19 maja 2005 w diecezji płockiej jej ówczesny ordynariusz bp Stanisław Wielgus zainaugurował jego proces beatyfikacyjny, a postulatorem procesu został wybrany Wiesław Śpiewak CR[22]. Odtąd przysługuje mu tytuł Sługi Bożego. Następnie, 19 kwietnia 2008 bp Piotr Libera zakończył diecezjalną fazę procesu, po czym akta zostały przesłane do Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych do Rzymu[22].

UpamiętnienieEdytuj

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Było to drugie jej małżeństwo. Pierwszy małżonek Franciszek Winnicki z Ciechanowa, dużo starszy od niej zmarł w 1805, czyli rok po ich ślubie.
  2. Aleksandra Zawadzka po urodzeniu dziecka, któremu nadała imię Aleksander Bogdan i które potem oddała do adopcji najbliższej rodzinie, popadła w nędzę i przebywała w przytułku u sióstr marcinkanek w Warszawie, umierając w 1843.
  3. W języku polskim: Tu spoczywa mający zmartwychwstać.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Wójtowicz 2007 ↓, s. 13.
  2. Wójtowicz 2007 ↓, s. 89.
  3. Wójtowicz 2007 ↓, s. 14.
  4. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac Patron Ignacy Teodor Bogdan Jański (1807–1840). W: Szkoła Wyższa im. Bogdana Jańskiego. Wydział Zarządzania w Szczecinie [on-line]. Janski.info. [dostęp 2016-05-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-05)].
  5. Wójtowicz 2007 ↓, s. 97.
  6. a b Wójtowicz 2007 ↓, s. 15.
  7. a b c Wójtowicz 2007 ↓, s. 16.
  8. a b Wójtowicz 2007 ↓, s. 18.
  9. Wójtowicz 2007 ↓, s. 19.
  10. a b Wójtowicz 2007 ↓, s. 20.
  11. a b Wójtowicz 2007 ↓, s. 21.
  12. Wójtowicz 2007 ↓, s. 22.
  13. Wójtowicz 2007 ↓, s. 22–23.
  14. Wójtowicz 2007 ↓, s. 23.
  15. a b Wójtowicz 2007 ↓, s. 23–24.
  16. a b c Wójtowicz 2007 ↓, s. 24.
  17. Bogdan Jański: Dziennik (1830–1839). (PDF). Zmartsc.prohost.pl. [dostęp 2016-05-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-14)].
  18. Wójtowicz 2007 ↓, s. 25.
  19. Wójtowicz 2007 ↓, s. 170.
  20. Wójtowicz 2007 ↓, s. 170–171.
  21. Wójtowicz 2007 ↓, s. 26.
  22. a b c ~1840~ (Bogdan Jański). Newsaints.faithweb.com. [dostęp 2016-05-31].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj