Otwórz menu główne

Boguszów-Gorce

miasto i gmina w województwie dolnośląskim

Boguszów-Gorce (Boguszów: niem. Gottesberg; Gorce: niem. Rothenbach) – miasto w Sudetach, na Dolnym Śląsku, w południowej części województwa dolnośląskiego, w powiecie wałbrzyskim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. Według danych z 30 czerwca 2017 r. miasto miało 15 640 mieszkańców. Od 2013 r. jest to największe miasto powiatu wałbrzyskiego.

Boguszów-Gorce
miasto i gmina
Ilustracja
Ratusz w Boguszowie-Gorcach – najwyżej położony w Polsce
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat wałbrzyski
Aglomeracja wałbrzyska
Data założenia 1973
Prawa miejskie Boguszów 1499, Gorce 1962
Burmistrz Jacek Cichura[1]
Powierzchnia 27,02 km²
Wysokość 520-750 m n.p.m.
Populacja (30.06.2017)
• liczba ludności
• gęstość

15 640[2]
578,8 os./km²
Strefa numeracyjna (+48) 74
Kod pocztowy 58-370 do 58-372
Tablice rejestracyjne DBA
Położenie na mapie powiatu wałbrzyskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu wałbrzyskiego
Boguszów-Gorce
Boguszów-Gorce
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Boguszów-Gorce
Boguszów-Gorce
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Boguszów-Gorce
Boguszów-Gorce
Ziemia50°45′22″N 16°12′18″E/50,756111 16,205000
TERC (TERYT) 0221011
SIMC 0983824
Urząd miejski
pl. Odrodzenia 1
58-370 Boguszów-Gorce
Strona internetowa
BIP

PołożenieEdytuj

 
Boguszów-Gorce na mapie powiatu wałbrzyskiego

Leży na pograniczu Gór Wałbrzyskich i Gór Kamiennych w Sudetach Środkowych.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 27,02 km²[3]. Miasto stanowi 5,25% powierzchni powiatu.

Według danych z roku 2002 Boguszów-Gorce ma obszar 27,01 km², w tym: użytki rolne: 42% użytki leśne: 41%[4].

Graniczy z:

HistoriaEdytuj

Miasto w dzisiejszej postaci powstało w 1973 z połączenia czterech odrębnych miejscowości: miasta Boguszów, miasta Gorce, osiedla miejskiego Kuźnice Świdnickie oraz wsi Stary Lesieniec.

ZabytkiEdytuj

 
Kościół parafialny Trójcy Świętej
 
Dawny kościół ewangelicki, (2013)

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[5]:

  • miasto
  • kościół parafialny pw. Świętej Trójcy, gotycko-barokowy, wzniesiony w 1535 r. i przebudowany w 1723 r.; jednonawowy, na planie krzyża, ze sklepieniem kolebkowym
  • dawny kościół ewangelicki, barokowy, z lat 1770-75, z późniejszą klasycystyczną wieżą (początek XIX wieku); jednonawowy, z mansardowym dachem i bogatym wystrojem barokowym; jeden z najcenniejszych zabytków miasta, wzniesiony w stylu chłodnego, protestanckiego baroku pruskiego; po 1945 pełnił funkcję sali sportowej i magazynu, a następnie nieużytkowany i niezabezpieczony popadał w ruinę, w 2011 roku za symboliczną kwotę 2 tys. zł kupiła go gmina zielonoświątkowców, ul. Kasprzaka 13
  • kościół starokatolicki, obecnie kościół polskokatolicki pw. św. Pawła Apostoła, neogotycki, wzniesiony w latach 1900-1904, ul. Adama Mickiewicza 2
  • barokowy ratusz z l. 1723-37, przebudowany w drugiej połowie XIX wieku, pl. Odrodzenia 1 – Rynek
  • dom mieszkalny, ul. Główna 9, z końca XVIII w., przebudowany w XIX w.
  • dom cechu gwarków, ob. dom mieszkalny, ul. Główna 31, z 1870 r.
  • dom mieszkalny z końca XVIII w., ul. Główna 37
  • dom Diakonistek z drugiej połowy XVIII wieku, ul. Kasprzaka 7
  • dom kantora, kościół ewangelicki, ul. Marksa 2, z 1753 r.
  • szyb „Józef” – wieża nadszybowa, z 1926 r., Kuźnice
  • zespół powierzchni szybu „Witold”, z 1914 r.:
    • nadszybie, budynek łaźni
    • maszynownia szybu i hala kompresorów, Gorce

inne zabytki według gminnej ewidencji zabytków[6]:

  • dawny klasztor Sióstr Elżbietanek z 1903 r., ul. Władysława Jagiełły 4
  • stajnie z częścią mieszkalną z 1870/1893 r., ul. Kolejowa 33
  • siedziba Bractwa Strzeleckiego z końca XIX w., ob. bud. produkcyjny ZPO Rafio, ul. 1 Maja 55
  • hotel z salą koncertową z 1908 r., ob. bud. biurowo-prod. ZPO Rafio, ul. Kolejowa 13
  • dworzec kolejowy Boguszów Gorce z 1874 r., przebudowany 1924 r., ul. Dworcowa 6
  • dworzec kolejowy Boguszów Gorce Zachód z przełomu XIX i XX w., Gorce
  • kościół ewangelicki, ob. polskokatolicki z pocz. XX w., ul. Tadeusza Kościuszki (Gorce) – należy do parafii św. Pawła Apostoła
  • kościół par. pw. Niepokalanego Pocz. NMP z 1914–1917 r., Kuźnice
  • plebania z 1916 r. (ul. Żeromskiego 23, Kuźnice
  • kaplica mszalna pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa i dom mieszkalny z pocz. XX wieku, ul. Górnicza 31, Kuźnice
  • willa Treutla z przełomu XIX i XX w., obecnie Nadleśnictwo Wałbrzych, ul. Miła 2, Kuźnice
  • kościół pomocniczy pw. Św. Barbary z 1922 r., Stary Lesieniec
  • ruiny wieży Bismarcka

GaleriaEdytuj

Podział administracyjnyEdytuj

 
Gorce (część Boguszowa-Gorców), widok w kierunku południowo-zachodnim ze stoków Mniszka. W lewym górnym rogu widoczna wieża szybu "Witold"

DemografiaEdytuj

Dane z 29 listopada 2006[7]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 16815 100 8798 52,3 8017 47,7
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
844,6 325,7 296,8

Piramida wieku mieszkańców Boguszowa-Gorców w 2014 roku[8].
 

GospodarkaEdytuj

W Boguszowie-Gorcach do początku lat 90 XX w. wydobywano węgiel kamienny oraz baryt. Na terenie Boguszowa-Gorców[9] istniały dwie kopalnie należące do Kopalni Węgla Kamiennego Victoria. Były to szyby Witold (Gorce) i Barbara (Kuźnice Świdnickie) oraz kopalnia wydobywająca baryt: Baryt (Boguszów). Tradycje miejskie związane z wydobyciem surowców były kontynuowane przez setki lat począwszy od roku 1499 do 1994, okres prawie 500 lat ciągłego wydobycia zakończył się wraz z decyzją Ministra Skarbu Państwa o zamknięciu kopalń. Główną gałęzią gospodarki w Boguszowie-Gorcach są przede wszystkim usługi, lecz większość mieszkańców Boguszowa-Gorców znajduje zatrudnienie poza obszarem gminy, m.in. w Wałbrzyskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej.

Edukacja i kulturaEdytuj

Lista szkół w Boguszowie-Gorcach[10]:

  • Szkoły podstawowe
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 z oddziałami przedszkolnymi
    • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2
  • Publiczne Gimnazjum
  • Zespół Szkół Samorządowych (Gorce)
    • Publiczna Szkoła Podstawowa z oddziałami przedszkolnymi
    • Publiczne Gimnazjum

SportEdytuj

W Boguszowie-Gorcach działają trzy kluby sportowe:

  • Górnik Boguszów-Gorce – klub piłkarski, w sezonie 2016/2017 drużyna bierze udział w rozgrywkach klasy okręgowej[11], przy klubie działa też sekcja bularska.
  • SKF „Sudety Petanque Boguszów-Gorce” – klub pétanque, w 2012 roku w II lidze Polskiej Federacji Pétanque[12][13][14]
  • Szczyt Boguszów-Gorce – reaktywowany klub piłkarski z sekcją koszykarską.

W miejscowości działa Ośrodek Sportowo-Rekreacyjny „Góra Dzikowiec” z wyciągiem krzesełkowym i trasą narciarską.

Miasto co roku jest organizatorem ultramaratonu "Sudecka Setka".

W roku 2012 w mieście zorganizowane zostały mistrzostwa Polski juniorów w petanque. Podczas tego turnieju padł oficjalny rekord Polski w strzale precyzyjnym. Zdobył go zawodnik KSP Jedlina-Zdrój Sergiusz Gądek[15].

Wspólnoty wyznanioweEdytuj

 
Kościół polskokatolicki pw. św. Pawła

TransportEdytuj

Boguszów-Gorce jest położony wzdłuż drogi wojewódzkiej nr 367, na trasie z Wałbrzycha do Jeleniej Góry. Przez miasto przebiega linia kolejowa z Wrocławia do Jeleniej Góry, która zapewnia połączenia m.in. z Wrocławiem, Wałbrzychem, Jelenią Górą i Marciszowem[18]. Istnieją tu trzy stacje kolejowe – Boguszów-Gorce Wschód (w Kuźnicach Świdnickich), Boguszów-Gorce (w Boguszowie) i Boguszów-Gorce Zachód (w Gorcach). Do 2004 r. istniało połączenie kolejowe z Lubawką[19]. Połączenie kolejowe z Mieroszowem i dalej z Meziměstí również zostało zawieszone[20].

Do Boguszowa-Gorców kursują autobusy komunikacji miejskiej z Wałbrzycha[21][22]. Do miejscowości można dostać się także prywatnymi mikrobusami, które jeżdżą na trasach Wałbrzych – Boguszów-Gorce, Wałbrzych – KuźniceStary Lesieniec oraz Boguszów – Kuźnice – Stary Lesieniec.

Miasta partnerskie[23]Edytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. BIP - Urząd Miejski w Boguszowie-Gorcach (pol.). Urząd Miejski w Boguszowie-Gorcach. [dostęp 2 grudnia 2018].
  2. Główny Urząd Statystyczny, Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, 09 - Ludność według płci i miast, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2017-11-28].
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 186. [dostęp 20.10.2012].
  6. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu: Wykaz zabytków ujętych w rejestrze zabytków i ewidencji zabytków. Załącznik do studium zagospodarowania przestrzennego. Boguszów-Gorce. [dostęp 27 sierpnia 2012].
  7. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  8. http://www.polskawliczbach.pl/Boguszow_Gorce, w oparciu o dane GUS.
  9. Jedyna obowiązująca postać dopełniacza w języku ogólnopolskim to Boguszowa-Gorców. Ludność miejscowa używa formy dopełniacza Boguszowa-Gorc – jest to regionalizm fleksyjny. Por. Wielki słownik ortograficzny PWN Poradnia językowa PWN.
  10. Szkoły, przedszkola. boguszow-gorce.pl. [dostęp 4 lutego 2014].
  11. Skarb – Górnik Boguszów-Gorce. 90 minut. [dostęp 2011-08-28].
  12. Klubowe Mistrzostwa Polski – Liskowiak Lisków najlepszy w kraju (pol.). petanque.net, 2011-07-11. [dostęp 2011-08-28].
  13. Kluby zrzeszone w Polskiej Federacji Petanque (pol.). [dostęp 10 sierpnia 2011].
  14. Klubowe Mistrzostwa Polski Polskiej Federacji Petanque (pol.). [dostęp 10 sierpnia 2011].
  15. Relacja z Mistrzostw Polski Juniorów w Petanque 2012 (pol.). [dostęp 15 stycznia 2014].
  16. Sala Królestwa, ul. Krakowska 5a.
  17. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-08].
  18. Rozkład stacyjny dla stacji Boguszów Gorce (pol.). [dostęp 27 czerwca 2012].
  19. Ogólnopolska Baza Kolejowa. [dostęp 27 czerwca 2012].
  20. Mieroszów – komunikacja. [dostęp 27 czerwca 2012].
  21. walbrzych.naszemiasto.pl: Wałbrzych: linia autobusowa nr 2 do Boguszowa-Gorc jest potrzebna!, dostęp: 29.09.2014
  22. ŚKA Wabrzych: Rozkład jazdy i mapa komunikacyjna ZDKiUM Wałbrzych, dostęp: 29.09.2014
  23. Lista miast partnerskich na oficjalnej stronie Boguszowa-Gorców. [dostęp 27 czerwca 2012].