Boris Pasternak

rosyjski poeta i prozaik

Boris Leonidowicz Pasternak (ros. Борис Леонидович Пастернак; ur. 29 stycznia?/ 10 lutego 1890 w Moskwie, zm. 30 maja 1960 w Pieriediełkinie) – rosyjski poeta i prozaik żydowskiego pochodzenia.

Boris Pasternak
Борис Леонидович Пастернак
ilustracja
Imię i nazwisko Boris Leonidowicz Pasternak
Data i miejsce urodzenia 10 lutego 1890
Moskwa
Data i miejsce śmierci 30 maja 1960
Pieriediełkino
Narodowość rosyjska, żydowska
Język rosyjski
Alma Mater Uniwersytet w Marburgu
Dziedzina sztuki proza, publicystyka, liryka
Muzeum artysty Dom-muzeum Pasternaka w Pieriediełkinie
Ważne dzieła

Doktor Żywago

Faksymile
Odznaczenia
Medal „Za ofiarną pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal „Za Obronę Moskwy”
Strona internetowa

Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1958, której przyznanie spotkało się z powszechnym aplauzem w kręgach literackich, ale dotkliwie skomplikowało niełatwą sytuację autora w totalitarnym państwie (nie akceptując systemu totalitarnego znalazł się na marginesie oficjalnego życia kulturalnego). Nękany politycznymi naciskami był zmuszony odmówić jej przyjęcia[1].

ŻyciorysEdytuj

MłodośćEdytuj

Jego ojciec, Leonid Pasternak, był żydowskim malarzem i profesorem w szkole malarstwa w Moskwie. Jego matka, Rosa Kaufman – pianistką koncertową. We wczesnym dzieciństwie jego ojciec przeszedł na prawosławie. Wywarło to duży wpływ na Borisa. Wiele z jego późniejszych wierszy dotyka tematyki chrześcijańskiej.

Uprawiał intelektualną poezję refleksyjną, opartą na własnym systemie filozoficzno-estetycznym, tematycznie związaną z przyrodą i miłością. Syn znanego malarza i pianistki, odebrał staranne wykształcenie humanistyczne i muzyczne. Początkowo związany był z nurtem poezji futurystycznej (debiut w 1914 roku). Jego późniejsze wiersze nawiązywały do niemieckiego romantyzmu i rosyjskiego symbolizmu. W latach 20. opublikował poematy Porucznik Szmidt i Rok 1905.

Lata trzydziesteEdytuj

Lata 30. XX w. to okres twórczego kryzysu poety sprzeciwiającego się komunistycznemu reżimowi. W 1936 z powodu swojej bezpartyjności padł ofiarą nagonki ze strony reżimowych krytyków literackich (prowadzonej m.in. na łamach Litieraturnaj Gaziety). W 1937 – w apogeum Wielkiej Czystki – jako jedyny nie podpisał się pod apelem pisarzy o rozstrzelanie „gadzin – zdrajców i szpiegów”[2]. Udało mu się uniknąć aresztowania, mimo iż niektórzy represjonowani artyści (m.in. reżyser Wsiewołod Meyerhold) złożyli pod wpływem tortur obciążające go zeznania[3].

Lata powojenneEdytuj

W latach powojennych Pasternak napisał swoją najsłynniejszą powieść, Doktor Żywago (ukończoną w 1954 roku), opowiadającą o przed- i porewolucyjnych losach inteligencji rosyjskiej. Opublikowana została pierwszy raz w 1957 poza granicami ZSRR, a oficjalne wydawnictwa radzieckie odmawiały jej druku. W 1958 Pasternak otrzymał literacką Nagrodę Nobla "za istotny wkład we współczesną poezję liryczną i podjęcie wielkiej tradycji prozy rosyjskiej"[4][5].

Przyznanie nagrody wywołało nagonkę władz komunistycznych ZSRR. Pasternaka usunięto ze Związku Pisarzy, postulowano jego deportację, publikowano napastliwe artykuły w prasie. Ze względu na to oraz pod namową swojej kochanki, Olgi Iwińskiej, obawiającej się represji, Pasternak zrzekł się nagrody[6]. Odebrał nagrodę dopiero syn Jewgienij w 1989 roku[7].

Na motywach Doktora Żywago został nakręcony, nagrodzony Oscarami film w reżyserii Davida Leana pod tym samym tytułem, a w 2002 roku powstał film telewizyjny Giacomo Campiottiego nominowany do nagrody BAFTA.

Boris Pasternak dziś uważany jest za jednego z czołowych rosyjskich pisarzy dysydentów. Zajmował się również tłumaczeniami, m.in. utworów J. Słowackiego, a także poetów zachodnioeuropejskich (m.in. W. Szekspira i J.W. Goethego) i gruzińskich.

OdznaczeniaEdytuj

 
Kartka pocztowa wydana przez pocztę ZSRR z okazji setnej rocznicy urodzin twórcy

Wybrana twórczośćEdytuj

PowieściEdytuj

PoematyEdytuj

Zbiory wierszyEdytuj

OpowiadaniaEdytuj

EkranizacjeEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Borisa Pasternaka.

PrzypisyEdytuj

  1. Wyniki tłumaczenia: pasternak, portalwiedzy.onet.pl [dostęp 2014-05-26] (ang.).
  2. Edward Radziński: Stalin. Warszawa: Wydawnictwo Magnum, 2001, s. 439 i 441. ISBN 83-85852-22-0.
  3. Edward Radziński: Stalin. op.cit., s. 459.
  4. Zofia Mejszutowicz-Bocheńska: Florian Nieuważny (red.): Słownik pisarzy rosyjskich. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1994, s. 293. ISBN 83-214-0961-X.
  5. The Nobel Prize in Literature 1958 (ang.). nobelprize.org. [dostęp 2020-08-21].
  6. Drawicz i inni, Historia literatury rosyjskiej XX wieku : praca zbiorowa, Wydawn. Naukowe PWN, 1997, s. 539-541, ISBN 83-01-12224-2, OCLC 38052243.
  7. Anna Żebrowska: Piękniał we wrzątku - o Borysie Pasternaku w 55 rocznicę śmierci pisze Anna Żebrowska (pol.). wyborcza.pl, 2015-0606. [dostęp 2020-08-21].

BibliografiaEdytuj

Źródła w języku angielskim

Źródła w języku rosyjskim

Linki zewnętrzneEdytuj