Otwórz menu główne

Borowik klinowotrzonowy

Borowik klinowotrzonowy (Cyanoboletus pulverulentus (Opat.) Gelardi, Vizzini & Simonini) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Borowik klinowotrzonowy
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj Cyanoboletus
Gatunek borowik klinowotrzonowy
Nazwa systematyczna
Cyanoboletus pulverulentus (Opat.) Gelardi, Vizzini & Simonini
Index Fungorum 176: 1 (2014)

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Boletus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1836 Wilhelm Opatowski nadając mu nazwę Boletus pulverulentus. W wyniku prowadzonych w ostatnich latach badań filogenetycznych w obrębie rodzaju Boletus zmieniła się jego pozycja w klasyfikacji. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w roku 2014 Gelardi, Vizzini & Simonini, przenosząc go do nowo utworzonego rodzaju Cyanoboletus[1].

Niektóre synonimy nazwy naukowej[1]:

  • Boletus pulverulentus (Opat. 1836)
  • Tubiporus pulverulentus (Opat.) S. Imai 1968
  • Xerocomus pulverulentus (Opat.) E.-J. Gilbert 1931

Nazwę polską nadał Władysław Wojewoda w 1999. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: borowik czerniejący, borowik omglony, borowik wrażliwy, borowik siniejący, podgrzybek omglony[2]. Obecnie wszystkie te nazwy polskie są niespójne z nową nazwą naukową.

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnicy 4–12(15) cm, czerwonobrązowy lub kasztanowobrązowy. Skórka matowa, delikatnie aksamitna, dość sucha[3].

Rurki

Cytrynowożółte, dość krótkie, lśniące, bardzo wrażliwe na uciskanie, natychmiast ciemnoniebiesko nabiegające[3].

Trzon

Orzechowy, w górnej części żółtawy, prawie zawsze wysmukły. Powierzchnia delikatnie ziarenkowato-kosmkowata, nigdy usiatkowana. Po przekrojeniu lub uciśnięciu intensywnie sinieje[3].

Miąższ

Żółty, po przekrojeniu natychmiast nabiegający ciemnoniebiesko do niebieskoczarno. Mięsisty oraz jędrny. U starszych osobników suchy i chropowaty[3].

Zarodniki

Gładkie, średnicy 10–16 × 4–6 µm, bez pory rostkowej[3].

WystępowanieEdytuj

Występuje w Ameryce Północnej, Środkowej, Południowej, Europie, Australii i Azji (w tej ostatniej znany jest tylko w Korei i Japonii)[4]. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych[5].

W Polsce owocniki wytwarza od lipca do października,. Rośnie pod dębami, bukami, rzadziej sosnami[6].

ZnaczenieEdytuj

Grzyb mikoryzowy[7]. Dawniej uważany za grzyb jadalny, jednak badania z 2017r. wykazały, że akumuluje dużą ilość związków arsenu, dlatego odradza się jego spożywanie[8].

Gatunki podobneEdytuj

Borowika klinowotrzonowego można pomylić z gatunkami jadalnymi: podgrzybkiem brunatnym (Boletus badius), podgrzybkiem zajączkiem (Boletus subtomentosus) i podgrzybkiem złotawym (Xerocomellus chrysenteron).

 
Hymenofor owocnika
 
Trzon owocnika – widoczne zasinienie
 
Młody owocnik
 
Dojrzały owocnik

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Index Fungorum (ang.). [dostęp 2015-10-25].
  2. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. a b c d e Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. KDC, s. 472. ISBN 83-7404-513-2.
  4. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-08].
  5. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  6. Barbara Gumińska: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1988, s. 278–279. ISBN 83-09-00714-0.
  7. B. pulverulentus « boletales.com, boletales.com [dostęp 2019-09-10].
  8.   Simone Braeuer i inni, Arsenic hyperaccumulation and speciation in the edible ink stain bolete (Cyanoboletus pulverulentus), „Food Chemistry”, 242, 2018, s. 225–231, DOI10.1016/j.foodchem.2017.09.038, PMID29037683, PMCIDPMC6118325 [dostęp 2019-09-10] (ang.).