Brożec (województwo opolskie)

wieś w województwie opolskim
Ten artykuł dotyczy wsi Brożec woj. opolskie, pow. krapkowicki, gm. Walce. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.

Brożec (dodatkowa nazwa w j. niem. Broschütz) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie krapkowickim, w gminie Walce.

Brożec
wieś
Ilustracja
Kościół pw. Wszystkich Świętych
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat krapkowicki
Gmina Walce
Sołectwo Brożec
Liczba ludności (2019) 796
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 47-341
Tablice rejestracyjne OKR
SIMC 0504500
Położenie na mapie gminy Walce
Mapa lokalizacyjna gminy Walce
Brożec
Brożec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brożec
Brożec
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Brożec
Brożec
Położenie na mapie powiatu krapkowickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu krapkowickiego
Brożec
Brożec
Ziemia50°24′55″N 17°58′48″E/50,415278 17,980000

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa opolskiego.

Budynek dawnej rządcówki

Miejscowość stanowi 18.7% powierzchni gminy Walce zajmując obszar 12.97 km². W Brożcu mieszka też 15% mieszkańców gminy[1].

NazwaEdytuj

Pierwsza wzmianka o wsi pod nazwą Brosci pochodzi z 1228 roku z łacińskiego dokumentu wydanego przez Kazimierza I opolskiego, w którym miejscowość wymieniona jest w szeregu miejscowości założonych na prawie polskim iure polonico[2].

Nazwa pochodzi prawdopodobnie od pierwszego właściciela lub zasadźcy o imieniu Brożek. W łacińskim dokumencie z 1282 roku wydanym przez kancelarię biskupa wrocławskiego Tomasza miejscowość zanotowana została w formie Brosez[3]. Pierwotna nazwa została później zgermanizowana – początkowo na Broszetz[4], a później na Broschütz tracąc swoje znaczenie.

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod polską nazwą Broszec oraz dwiema zgermanizowanymi Broszetz i Broschütz[4]. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod niemiecką nazwą Broschütz, a także wymienia zniekształconą, polską nazwę Broscec we fragmencie: "Broschütz (1282 Brosez, 1383 Broschicz, 1534 Broschetz, polnisch Broscec)"[5].

Za czasów narodowego socjalizmu Hitlera, wioska nosiła nazwę Schobersfelde.

HistoriaEdytuj

Z badań archeologicznych wynika, że na terenie obecnej wsi ludzie przebywali już w neolicie. W XII w. teren dzisiejszej wsi należał do książąt opolsko-raciborskich, a następnie znajduje się w uposażeniu Zakonu Norbertanek z Czarnowąs. Zakonowi temu przypisać należy utworzenie parafii w Brożcu, o której wspomina się w dokumencie z 1319 roku. W 1428 roku Brożec zostało zniszczone przez husytów. W 1447 roku parafia jako jedna z osiemnastu należy do Archiprezbiteratu w Głogówku. W dwóch dokumentach wystawionych w 1483 roku przez Jana i Mikołaja książąt mowa jest o potwierdzeniu należnego mieszkańcom wsi grunty i prawo wypasania owiec. W 1602 roku Georg II von Oppersdorf kupił od klasztoru w Czarnowąsach wieś Brożec wraz z należnymi dziesięcinami. W 1633 roku spustoszenie na Śląsku wywołane panującą zarazą spowodowała również straty w Brożec, gdzie 1/3 mieszkańców padła jej ofiarą. W 1661 roku wprowadzono w parafii wiejską księgę chrześcijan, a od 1666 roku księgę chrztów[6]. Do 1701 roku posługę kapłańską pełnili księża z Zakonu św. Wincentego z Wrocławia. Jednak majątek klasztorny przeszedł w ręce Oppersdorffów z Głogówka już pod koniec XVI wieku. Gdy wymiera górnośląska linia Oppersdorffów, majorat głogówecki, do którego w większości należał Brożec, przejmuje morawska linia rodu. W 1781 r. majorat głogówecki przechodzi w ręce czeskiej linii Oppersdorffów. W 1784 r. we wsi istnieje już szkoła.

W czasie I Wojny Światowej ginie 50 mieszkańców. W plebiscycie z 1921 r. za Niemcami zagłosowały 533 osoby, a za Polską 29 osób. W latach 20. XX w. powstaje w pobliskim lesie leśniczówka[7], po której dziś została jedynie górka gruzu. Ród Oppersdorffów przestaje być właścicielem głogóweckiego majoratu w 1945 r. 19 marca 1945 r. do miejscowości wkraczają wojska radzieckie[8]. II Wojna Światowa przynosi wiosce 65 zabitych. Na tutejszym cmentarzu pochowano 36 niemieckich żołnierzy. Niektórzy mieszkańcy zostają wywiezieni do Rosji i w większości już z niej nie wracają. Po zakończeniu działań wojennych do wioski przybyło 300 przesiedleńców ze wschodu, jednak w wyniku interwencji mieszkańców u władz, przybysze musieli się wyprowadzić.

DemografiaEdytuj

1998 - 968

2002 - 933

2009 - 863

2011 - 850[9]

2015 - 834

2016 - 825

2017 - 810

2018 - 795

2019 - 796

ZabytkiEdytuj

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[10]:

  • kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych, barokowy, wybudowany w 1779 roku przez ks. Klosego jest najstarszym kościołem w gminie. Szczególnie cenne zabytki w kościele to barokowa ambona i konfesjonał, chrzcielnica oraz XIX- wieczne organy
  • kapliczka, w rozwidleniu dróg, z pocz. XX w.
  • spichrz folwarczny, z poł. XIX w., piękny i zabytkowy. Niegdyś przylegała do niego, dziś już nieistniejąca, gorzelnia.

Inne obiekty:

  • część budynków pofolwarcznych: obora i stodoły z XIX w, i rządcówka z XIX w., 2 poł. XX w.
  • naturalne źródło wody
  • kapliczka i drobna infrastruktura dla turystów lub pątników znajdują się na skraju wsi[11].
  • Układ ruralistyczny wsi
  • Budynek mieszkalny, ul. Reymonta 28, początek XX w.
  • Budynek mieszkalny, ul. Reymonta 30, początek XX w.
  • Dawna karczma, a obecnie restauracja, ul. Reymonta 34, 1880 r.
  • Budynek mieszkalny, ul Reymonta 43, początek XX w.
  • Budynek mieszkalny, ul. Reymonta 44, 4 ćw. XIX w.
  • Budynek mieszkalny, ul. Reymonta 47, XIX w.
  • Budynek mieszkalny, ul. Reymonta 48, 4 ćw.XIX w.
  • Szkoła, ul. Reymonta 65, 1910 r.
  • Kapliczka, ul. Reymonta k. nr 38, początek XX w.
  • Kapliczka, ul. Reymonta k. nr 62, początek XX w.
  • Pomnik żołnierzy poległych w I I II Wojnie Światowej, L. 30 XX w.[12]

Instytucje publiczneEdytuj

We wsi działa OSP, amatorski siatkarski klub sportowy, chór mieszany „Brosci Chorus” , dziecięcy zespół taneczny „Przecinek” oraz schola parafialna. We wsi znajduje się również przedszkole[13] i szkoła podstawowa[14]. W zabytkowym spichlerzu znajduje się Centrum Dziedzictwa Kulturowego i Turystycznego[15]. W wiosce znajduje się również filia gminnej biblioteki publicznej, sklep i dwie restauracje.

ReligiaEdytuj

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii pw. Wszystkich Świętych[16].

 
Budynek mieszkalny, dawna karczma i sklep

Znane osoby związane z miejscowościąEdytuj

 
Pomnik ofiar I i II WŚ

PrzypisyEdytuj

  1. Raport o stanie Gminy Walce - Urząd Gminy w Walcach, bip.walce.pl [dostęp 2020-06-25] (pol.).
  2. Colmar Grünhagen 1857 ↓, s. 4.
  3. Colmar Grünhagen 1857 ↓, s. 3.
  4. a b Johann Knie 1830 ↓, s. 71.
  5. Felix Triest 1865 ↓, s. 1076.
  6. Tygodnik Krapkowicki, 26 lutego 2013 (pol.).
  7. Leśniczówka z Fazanicy | Nowiny Krapkowickie - Wydarzenia, Krapkowice, nowinykrapkowickie.pl [dostęp 2020-06-16].
  8. Wyborcza.pl, opole.wyborcza.pl [dostęp 2020-06-16].
  9. Wieś Brożec (opolskie) » mapy, GUS, nieruchomości, szkoły, regon, atrakcje, kod pocztowy, kierunkowy, edukacja, przedszkola, demografia, zabytki, statystyki, tabele, linie kolejowe, Polska w liczbach [dostęp 2020-06-25] (pol.).
  10. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 50. [dostęp 12.12.2012].
  11. Robert Niedźwiedzki, Joachim Szulc, Marek Zarankiewicz, 2012: Przewodnik geologiczny. Kamienne skarby Ziemi Annogórskiej. Wyd.: Stowarzyszenie Kraina św. Anny, strona 90. ​ISBN 978-83-63036-04-1
  12. ZABYTKI - Urząd Gminy w Walcach, www.walce.pl [dostęp 2020-04-05].
  13. Publiczne Przedszkole w Brożcu [dostęp 2019-04-08] (pol.).
  14. Strona internetowa Szkoły Podstawowej w Brożcu (pol.). [dostęp 17 października 2008].
  15. wirtualny spichlerz – Centrum Dziedzictwa Kulturowego i Turystycznego w Brożcu [dostęp 2019-08-19] (pol.).
  16. Parafia Brożec | Parafia Rzymskokatolicka Wszystkich Świętych w Brożcu, parafia.brozec.pl [dostęp 2020-06-25].
  17. Serwis internetowy Gminy Walce (pol.). [dostęp 17 października 2008].
 
Zabytkowy spichlerz, muzeum

BibliografiaEdytuj

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Erster Band. Urkunden des klosters Czarowanz. Breslau: Josef Max & COMP., 1857.
  • Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schlesien.... Breslau: Barth und Comp., 1830.
  • O. Henryk Kałuża SVD ,,Dzieje Parafii Brożec i Okolic'', Brożec - Nysa 2009, s. 95-134
  •  
    Szkoła Podstawowa
     
    Zabytkowy wóz strażacki
    Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.